एकदा खगाधिपः गरुडः मातुः सेवायाः दुःखेन मनसा क्लिश्यमानः सर्पाणां दास्यं स्वीकृतवान्। सः कदाचित् एकान्ते विषण्णचित्तः दीर्घं निश्वस्य चिन्तयामास। "धन्याः खलु लोके पुण्यकर्माणः," इति सः मनसि विचारयन्, "येषां न कदापि पराधीनता जाताऽस्ति, केवलं ते एव भाग्यशालिनः।" स्वाधीनाः जनाः सुखेन वसन्ति, गायन्ति, स्वपन्ति, हास्यन्ति च; धन्याः ते ये स्वावलम्बिनः, पराधीनत्वे तु लज्जा, लज्जा। एवं चिन्तार्णवे मग्नः स अपरिमितबुद्धिः विनतायाः सुतः दुःखार्तः स्वमातरं समीपमुपेत्य पप्रच्छ—"मातः, कस्य दोषेण त्वं दासी जाता? मम, पितुः, उत स्वस्य? कारणं वद, यतः अहं त्वां पृच्छामि।" सा अपि स्वसुतं, अरुणस्य प्रियं अनुजं, प्रत्युवाच—"नान्यस्य दोषः, स्वदोषमेव अहं घोषितवती। या स्त्री स्ववचनं न पालयति सा दासी भवति—एषा मया उक्तम्। अहं कद्रूण्या सह शापलेन संलग्ना अभवम्; तया कपटेन पराजिता, तस्मात् कद्रू स्वामिनी जाता। दैवं, वत्स, महद् बलवत्तरम्—किं कर्म न करोति? एवं अहं कद्रूदासी जाता, तदा त्वमपि दासः जातः, द्विजोत्तम।" एवं श्रुत्वा गरुडः विषण्णः तुष्णीम् आसीत्, किंचिदपि मातरं न उवाच, भाग्यपरिपाकं चिन्तयन्। कदाचित् कद्रू, स्वसुतानां कल्याणाय स्वस्य च समृद्धये, विनतां पक्षिमातरं अभ्यभाषत—"तव पुत्रः निरोधं विना सूर्यं नमस्कर्तुं गच्छति; त्रिषु लोकेषु त्वं धन्याऽसि, यद्यपि दासी असि।" विनता, स्वदुःखं निगूह्य, विस्मिता कद्रूं प्रत्युवाच—"किं तव पुत्राः सूर्यदर्शनं न गच्छन्ति?" तदा कद्रू उवाच—"सौम्ये, मम पुत्रान् नागनिकेतनं नय; सागरस्य समीपे शीतलं तडागं अस्ति, तत्र ते वसन्ति।" ततः सुपर्णः सर्पान् कद्रूं विनतां च वहन् ययौ; तदनन्तरं कद्रू हृष्टा विनतायै वैनतेयमातरं उवाच। देवखगनाथं गरुडं पुनः सर्पमाता नम्रया वाचा अभ्यभाषत—"मम पुत्राः हंसं द्रष्टुम् इच्छन्ति, त्रैलोक्यगुरुम्; तं नत्वा तदा सूर्यं यास्यन्ति, यः मम निवासः। प्रतिदिनं मम पुत्रान् सूर्यसद्म नय।" विनता कम्पमाना दुःखिता च कद्रूं प्रत्युवाच—"न शक्नोमि, नागमाते; मम पुत्रः तव पुत्रान् नेतुं न इच्छति। सूर्यं दृष्ट्वा पुनः प्रतिनिवर्तन्ताम्।" सा स्वपुत्रं पक्षिराजं गरुडं उवाच—"सर्पाः नमस्कर्तुं इच्छन्ति, विजयं प्राप्ताः। सर्पमाता माम् अवदत्—'प्रभायुक्तं नय।'" गरुडः "एवं भवतु" इति उक्त्वा सर्पान् आत्मनि आरोपितवान्। ततः सर्पसेना पक्षिराजं गरुडं आरुह्य शनैः तत्र गतवती यत्र देवता सूर्यः स्थितः। तीव्रेण सूर्यतेजसा दग्धाः ते कम्पमाने अभवन्। "प्रतिनिवर्तस्व, बुद्धिमन्; सूर्यपक्षिणे नमः। पर्याप्तं सूर्यसद्म, सूर्यतेजसा दग्धाः स्मः। त्वया सह गच्छामः, वा त्वां विहाय यामः।" एवं सर्पैः उक्तः गरुडः "सूर्यं दर्शयिष्यामि" इति उक्त्वा शीघ्रं व्योम्नि सूर्याभिमुखः ययौ। तेषां शरीराणि दग्धानि, तृणद्वीपं पतिताः, शतशः सहस्रशश्च, संतप्ताः। तेषां भूमौ पतितानां दुःखितस्वरं श्रुत्वा कद्रू दुःखिता तान् सान्त्वयितुं आगता। कद्रू विनतां उवाच—"तव पुत्रः महद् दुष्कृत्यं कृतवान्, अतिक्रूरतया अकारणं तस्य शान्तिः नास्ति।" अन्यथा कर्तुं उपायो नास्ति; नागेशः स्वामिनः आदेशं पालनं आवश्यकम्। यदि महातपाः महायशाः कश्यपः अत्र स्यात्, तर्हि न किञ्चित् आपद् स्यात्। कथं तर्हि मम पुत्राणां शान्तिः, सुशोभने?" एवं श्रुत्वा विनता भयभीता अभवत्। सा स्वपुत्रं महात्मानं पक्षिराजं गरुडं उवाच—"एतद् न उचितं, पुत्र; विनयेन आचरितव्यं, न तु विभूषया। यद् उक्तं तन्न योग्यं; प्रतिकूलता न कर्तव्या। साधवः कदापि न कपटेन आचरन्ति, शत्रुष्वपि। विदुषि चाण्डाले वा चन्द्रमाः समं प्रकाशते।" "ये न शक्नुवन्ति प्रत्यक्षं कर्तुं, पुत्र, ते कपटेन पापानि कुर्वन्ति; ये हीनाः नराः प्रत्यक्षं न शक्नुवन्ति, ते बलात् आचरन्ति।" एवम् उक्त्वा विनता कद्रूं नागमातरं उवाच—"किं करोमि यथा तव पुत्राणां शान्तिः स्यात्? तत् करिष्यामि। जरया पीडिताः ते—वद, शान्तिं करिष्यामि।" कद्रू अपि विनतां प्रत्युवाच—"रसायाः तोयेन अभिषिक्ताः मम पुत्राः शान्तिं प्राप्स्यन्ति।" कद्रूवचनं श्रुत्वा सा शीघ्रं रसायाः जलं आनयित्वा तेन सर्पान् अभ्यषिञ्चत्। ततः गरुडः शतक्रतुम् इन्द्रं प्रति उवाच—"त्रैलोक्यहिताय अत्र वारिधराः वर्षन्तु।" एवं वर्षन् वर्षराजः, सर्पाणां कल्याणं जाता; गङ्गाजं रसायः जलं तान् पुनः जीवितवान्।