मुनिवरं तम् ऋषिं पृष्टवन्तः सन्तः, "कः ज्ञानदः कथ्यते—ब्रह्मा, विष्णु, महेशः, आदित्यः, उत वा चन्द्रमाः?" इति जिज्ञासुः पप्रच्छुः। पुनः, "अथाग्निः, वरुणः वा, हे मुनिश्रेष्ठ, कः स ज्ञानदः?" इत्युक्त्वा, अगस्त्यः पुनरुवाच, "शृणुत, कोऽत्र ज्ञानदः।" सोऽब्रवीत्, "यद् आपः, स एवाग्निः उच्यते; यद् अग्निः, स एव सूर्यः; यद् सूर्यः, स तु विष्णुः; यद् विष्णुः, स एव भास्करः। यद् ब्रह्मा, स एव रुद्रः; यद् रुद्रः, तदिदं सर्वम्। यस्मिन्सर्वं स्थितम्, यदज्ञानम्, स एवात्र ज्ञानदः कथ्यते।" "बहवः सन्ति गुरवः—प्रवक्तारः, प्रेरकाः, भाष्यकाराः, विवेचकाः, देहदातारश्च; तेषु ज्ञानदाता एव श्रेष्ठः। यद्विभागनाशकं ज्ञानं, तदेवात्र ज्ञानमिति। एक एव अद्वितीयः शम्भुः, स मनीषिभिः अनेकधा इन्द्रमित्राग्न्यादिनामभिः व्यवह्रियते, भेदमोहात्।" एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, ते श्लोकान् गायन्तः जग्मुः; पञ्च जना उत्तरा गङ्गां प्रति, पञ्च जना दक्षिणां गङ्गां प्रति जग्मुः। अगस्त्योपदिष्टदेवतापूजनं कृत्वा, ते सम्यक् आसने उपविष्टाः, तत्त्वचिन्तने निमग्नाः। तेषां तुष्टाः सर्वे देवगणाः, यतो जगदुत्पत्तौ कर्तृत्वं जगत्कारणेन प्रतिष्ठापितम्। धर्मविनाशाय, वेदप्रतिष्ठाय, लोकहिताय, धर्मकामार्थप्राप्तये च कर्तृत्वं कृतम्। पुराणस्मृतिवेदधर्मशास्त्रार्थनिश्चितौ यदा सृष्टिकर्तृत्वं काम्यते, तदा तादृशी रूपता लभ्यते। अधर्मसम्भवे, वेदक्षये, ते प्रजापतित्वं क्रमशः प्राप्स्यन्ति। वेददुःखदर्शने, धर्महाने वा, तेषु भाविष्या व्यासाः भविष्यन्ति। तदा तेषां तपस्थानं गङ्गातटे परमं स्यात्। तत्र शिवो विष्णुरहमादित्याग्न्यापः, सर्वे सर्वरूपेण नित्यं सन्ति। एतेभ्यः शुद्धतरं नास्ति, नापि श्रेष्ठतरं; तेषु रूपेषु प्राप्तेषु, तदेव परं ब्रह्म। तत्र शिवः सर्वव्यापी, सर्वभूतसारभूतः, विशेषतः करुणया तिष्ठति। तत्र देवैः सहितः सः अनुग्रहं ददाति; ते धर्मव्यासाः, वेदव्यासाश्च ज्ञेयाः। स तीर्थः त्रिषु लोकेषु व्यासतीर्थ इति ख्यातः, यस्य जले पापमलध्वंसः, मोहमदान्धकारनाशनं, सर्वसिद्धिप्रदं च। तत्र वञ्जरासंगमं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातम्, यत्र मुनयः सिद्धाः राजर्षयः च नित्यं सेवन्ति। एकदा, गरुडो विहंगराजः, सर्पाणां दास्यं प्रपेदे; मातुः सेवायां दुःखेन क्लिष्टचित्तः, कदाचित् रहसि चिन्तयन्, दीर्घं निश्वस्य, मनसा मन्यते स्म—"धन्याः ते लोके पुण्यकर्माणः, येषां दास्यं न जातम्, ये च पराधीनाः न सन्ति।" "ते सुखेन वसन्ति, गायन्ति, स्वपन्ति, हसन्ति; स्वाधीनाः धन्याः; पराधीनत्वे लज्जा, लज्जा।" इति चिन्तया विव्यथे स महाबुद्धिः वैनतेयः, दुःखितः, मातरं उपसृत्य पप्रच्छ—"माते, कस्य दोषेण—तव, पितुः, उत मम—दास्यं प्राप्तम्? कारणं ब्रूहि, पृच्छामि।" सा स्वपुत्रं, अरुणानुजं प्रियम्, उवाच—"नान्यस्य दोषोऽस्ति; ममैव दोषः। या स्त्री स्ववचनभ्रष्टा स्यात्, सा दासी भवति—इति मया उक्तम्। अहं कद्रूणा सह शपथे प्रवृत्ता, तस्याः कपटेन हता, तस्मात् कद्रूः स्वामिनी जाता।" "दैवमेव बलवत्तरं, पुत्र; किमकुर्वन् न करोति? एवं कद्रूः दासी अभवम्, ततोऽहं दासी जाता, त्वमपि, द्विजश्रेष्ठ, दासः जातः।" इत्युक्त्वा, गरुडः दुःखितः मौनं स्थित्वा, मातरं न किञ्चिदब्रवीत्, दैवगतिं चिन्तयन्। कदाचित्, कद्रूः, स्वसुतानां हितकाम्या, स्वसंपदर्थं, विनतां सुपर्णमातरं उवाच—"तव पुत्रः सूर्यं विना विघ्नं नमति; त्रिषु लोकेषु त्वं भाग्यवती, यद्यपि दासी।" इत्युक्त्वा, स्वदुःखं निगूह्य, विनता विस्मिता कद्रूं प्राह—"किं तव पुत्राः सूर्यदर्शनं न कुर्युः?" कद्रूः उवाच—"सौभाग्यवति, मम पुत्रान् नागलोकं नय; सागरतीरे शीतलं सरः, तत्र ते वसन्ति।" ततः सुपर्णः सर्पान्, कद्रूं च विनतां च, तत्र निनाय; ततो हृष्टा कद्रूः वैनतेयमातरं प्राह। ततः सर्पमाता पुनः गरुडं देवपतिं विनयं प्राह—"मम पुत्राः हंसं द्रष्टुमिच्छन्ति, त्रैलोक्यगुरुम्; तं नमित्वा, ततः सूर्यं यास्यन्ति, यः ममालयः। प्रतिदिनं सूर्यलोकं मम पुत्रान् नय।" विनता कम्पमाना, दुःखिता, कद्रूं प्रत्युवाच—"न शक्नोमि, नागमाते; मम पुत्रः तव पुत्रान् न नेष्यति। सूर्यं दृष्ट्वा, ते पुनरागच्छन्तु।