एकदा धर्मप्रवक्ताः महर्षयः श्रुत्वा, यः स्वयम् अथवा परेण दत्तां भूमिं गृह्णाति, सः षष्टिसहस्रवर्षाणि मलमज्जने कृमिरूपेण जायते—एवं घोरं पापं नास्ति किञ्चन। अस्मात् महापातकात् बिभ्रतः पुनः भूमिदानं न स्वीकरोमः। यदि स्वदत्तायाः भूमेः ग्रहणे एषा दशा, परदत्तायाः तर्हि का कथा? तथापि, विक्रयेण भूमिदानं स्वीकुर्वामः। तदा देवाः कपिललक्षणयुक्तां शुभां धेनुं दत्त्वा, गङ्गायाः दक्षिणे तटे तस्मिन्नेव भूमिस्थले, विष्णुं साक्षात् देहमध्यम् स्थापयामासुः, यः भोगमोक्षप्रदः। तत्र कपिलाधेनुसंयोगः सर्वपापराशिनाशकः अभवत्। भूमिदानतोयात् तत्र कपिला नाम नदी उत्पन्ना। भूमिदानेऽपि गोदानं श्रेष्ठतमं मन्यते। मुनिना तेन विनिमयेन जगतः संरक्षणं कृतम्। यत्र एषा घटना सञ्जाता, तद् स्थलं गोतीर्थमिति ख्यातम्; तत्र शतानि पुण्यतीर्थानां विद्वद्भिः कथ्यन्ते। तत्र स्नानेन दानेन भूमिदानस्य फलम् आप्यते। स गङ्गासंगमः कपिलसंगम इति प्रसिद्धः। शङ्खहरडाख्यं तीर्थं तत्रास्ति, यत्र शङ्खचक्रधरः भगवान् निवसति। तत्र स्नात्वा, तं दृष्ट्वा, संसारबन्धनात् विमुच्यते। तत्र कृतयुगादौ ब्रह्मणः सामगायका आसन्। तदा विविधरूपिणः, ब्रह्माण्डकोशोत्पन्नाः, बलमदाः, आयुधधारिणः राक्षसाः ब्रह्माणं भोक्तुम् आगताः। तदा अहं लोकगुरुं विष्णुं रक्षार्थं प्रार्थितवान्। विष्णुः तान् राक्षसान् नाशयितुम् चक्रधरः अभवत्। चक्रेण तान् राक्षसान् छित्वा, शङ्खं पूरयामास। तदा पृथिवीं कंटकरहिताम्, दिवं च शत्रुवर्जिताम् अकार्षीत्। हर्षेण हरिः शङ्खं पुनः पूरयामास; सर्वे राक्षसाः विनष्टाः। यत्र एषा लीला जाताः, तद् विष्णोः शङ्खशक्त्या शङ्खतीर्थमिति ख्यातम्, यः सर्वजनहितकरः। सः सर्वाभीष्टदः, पुण्यः, स्मरणे शुभदः, दीर्घायुष्यम्, आरोग्यं, धनपुत्रवृद्धिं च ददाति। स्मरणेन, कीर्तनात्, सर्वकामान् लभते; तत्र दशसहस्रतीर्थसमं पुण्यं, सर्वपापनाशनं च। दशसहस्राणि पुण्यतीर्थानि तत्र पापनाशकानि; तेषां शक्तिम् महेश्वरः स्वयम् आख्यातवान्। तेषां समं पापनाशनं नास्ति किञ्चन। किष्किन्धाख्यं पुण्यतीर्थं सर्वकामप्रदं कथ्यते; तत्र भवः साक्षात् अस्ति, सर्वपापशमनार्थम्। तस्य स्वरूपं शृणु, हे नारद। पुरा रामो दशरथात्मजः, लोकभीषणं रावणं हत्वा, किष्किन्धावासिभिः सहितः, रणाङ्गणे रावणं तस्य पुत्रान् सेनां च हत्वा, सीतां पुनः प्राप्तवान्। सौमित्रिणा भ्रात्रा, महावानरैः, बलिना विभीषणेन च, स राजा सुरैः सह प्रतिनिवृत्तः। शुभकृत्यानि कृत्वा, श्रीरामः पुष्पकविमाने, यः कुबेरस्यासीत्, मनोजवेन महावेगेन, शोभितः। सर्वे अयोध्यां प्रति जग्मुः। गच्छन्तः रामः, शरणागतवत्सलः, रिपुघ्नः, गङ्गां दृष्टवान्। स गौतमीं अपि, जगत्पावनीं, सर्वकामदां, चित्तनेत्रदुःखहारिणीं, दृष्टवान्। तां दृष्ट्वा, स राजा गङ्गातीरे प्रविष्टः, हर्षगद्गदया वाचा, सर्ववानरान् हनूमत्प्रमुखान्, संबोधितवान्— "एतस्याः शक्त्या, हे वानराः, मम पितरः सर्वपापात् विमुक्तः स्वर्गं गतः। सा सर्वभूतमाता, भोगदाऽपि मोक्षदाऽपि, घोरतरपापनाशिनी; अन्याः नद्यः तस्या न समाः। तस्या प्रभावात् शत्रवः, आपदः च विनश्यन्ति; विभीषणः नित्यसख्यं लब्धवान्, सीता पुनः प्राप्ता, हनुमान् बान्धवः जातः। लङ्का नष्टा, राक्षसगणाः हताः, तस्याः सेवया। गौतमः देवश्रेष्ठं पूज्य, जटाधरं शिवं प्राप्तवान्। सा सर्वकामदात्री माता, अमङ्गलनाशिनी, विशुद्ध्येकपरा, सर्वनदीनां मूर्तिः, सावित्रीति प्रसिद्धा।" एवं राज्ञः वचः श्रुत्वा, सर्वे वानराः ततः तत्रैव निमग्नाः, विधिवत् पूजां कृतवन्तः, पुष्पैः, सर्वलोकसम्भूतैः द्रव्यैः च। पूजां कृत्वा, राजा सर्वभावयुक्तैः वाक्यैः शर्वं स्तुतवान्; वानराः हृष्टाः नृत्यगानानि च अकुर्वन्। स महात्मा, स्नेहयुक्तैः बन्धुभिः परिवृतः, तत्र रात्रिं सुखेन निनाय; रिपुसंभूतं दुःखं नष्टम्—गौतम्याः सेवकस्य किं दुःखम् अवशिष्यते? सः विस्मयेन स्वपार्षदवर्गं निरीक्ष्य, हर्षेण गोदावर्याः स्तुतिं कृत्वा, सर्वदास्यान् पूजयित्वा, रामः अतुलं सुखं प्राप्तवान्। तत्र तीर्थे तृप्तिं न प्राप्य, रामः उवाच—"अत्रैव किञ्चित्कालं स्थेयम्; चत्वारः रात्रयः अत्रैव वसामः, ततः पश्चात् अयोध्यां यास्यामः।" वानराः तस्य वचः अनुमोदितवन्तः। ततोऽपि, चत्वारः रात्रयः, सर्वेश्वरं पूज्य, भ्रातृप्रियं तीर्थं जग्मुः। तत्र प्रसिद्धः सिद्धेश्वरः, यस्य प्रभावेन दशग्रीवः जयः प्राप्तः। तत्र पञ्चदिनानि स्थित्वा, स्वन्यासितं लिङ्गं पूज्य, हनुमान् रामं अन्वगच्छत्, सेवां च अकुरुत। प्रस्थिते तु रामे, हनूमन्तं उवाच—"सर्वाणि लिङ्गानि अपाकुरु।