तत्र दश अन्यानि पुण्यस्थानानि सन्ति, सर्वकामफलप्रदानि। तेषु स्नानदानादिभिः सहस्त्रगुणं फलम् लभ्यते। पुण्यगौतमीतीरे महर्षयः वसिष्ठादयः सर्वपापविनाशकं, सर्वापदुद्धारकं यज्ञं कृतवन्तः। भूमेः प्रसादेन सहस्रकुण्डेषु तस्माद् महान् तपस्वी यथेष्टं सर्वकामान् प्राप्तवान्। गौतमीतीरस्य कृपया, राक्षसविनाशिनी गौतमी नदी, तत्र सहस्रकुण्डं नाम तीर्थं महाफलप्रदं जातम्। तत् कपिलतीर्थं नाम, अङ्गिरसः स्मृतम्, आदित्यतीर्थं च, सैंहिकीयं इति कथ्यते। गौतमीदक्षिणतीरे, हे मुनिश्रेष्ठ, अङ्गिरसः आदित्येभ्यः यज्ञं कृतवान्, तैः दक्षिणभूमिः दत्तम्। ततः आदित्याः तपस्यार्थं अङ्गिरसात् प्रस्थिताः, भूमिः सैंहिकीभूत्वा सर्वजनं निगलितवती। तत्र निवसन्तः जनाः भयभीताः, ज्ञानतः सैंहिकीं भूमिं विज्ञाय, अङ्गिरसः प्रति निवेदितवन्तः। तदनन्तरं आदित्याः अनुगम्य, अङ्गिरसः उक्तवन्तः—"दत्तभूमिं पुनः गृहीत्वा आद्यताम्।" आदित्याः प्रत्युवाचुः—"न।" यः भूमिं दत्तां पुनः गृह्णाति, स्वदत्तां वा परदत्तां वा, बुद्धिमन्तः तां न स्वीकरोन्ति। भूमिग्रहणात्, स्वदत्तायाः वा परदत्तायाः वा, षष्टिसहस्रवर्षाणि मलमध्ये कृमिरूपेण जन्म लभ्यते; एतादृशात् पापात् अन्यत् महापापं नास्ति। अतः, पुनः भूमिं न स्वीकरोमः; स्वदत्तायाः एतादृशः दोषः, तर्हि परदत्तायाः किं? तथापि, विक्रयदाने भूमिदानं स्वीकृत्यते। तत् समन्विते, देवैः शुभलक्षणयुक्ता कपिला गौः दत्ता। गङ्गायाः दक्षिणतीरे, भूमिस्थले तां दत्तवन्तः। तत्र श्रीविष्णुः साकाररूपेण स्थितः, भोगमोक्षप्रदः। कपिलागौः संगमे सर्वपापकूटविनाशिनी; तत्र दानजलात् कपिला नाम नदी उत्पन्ना। भूमिदाने अपि, सुष्टुभूमौ, गोदानं श्रेष्ठं। मुनिः विक्रयेण भूमिदानं कृत्वा, लोकक्षेमं साधितवान्। यत्र एषा घटना, तत्र गोतीर्थं नाम पुण्यस्थानम्; तत्र शतं पुण्यस्थानानि, पुण्यफलप्रदानि, विद्वद्भिः कथ्यन्ते। स्नानदानादिभिः तत्र भूमिदानफलम् लभ्यते; तत् गङ्गासंगमं कपिलसंगमं नाम। तत्र शङ्खहरडं नाम पुण्यस्थानम् अस्ति, यत्र शङ्खगदाधरः स्थितः। तत्र स्नानं कृत्वा, तं दृष्ट्वा, संसारबन्धनात् विमुक्तिः। तत्र अहम् एकं घटना कथयिष्यामि, या भोगमोक्षप्रदा। कृतयुगादौ, ब्रह्मायाः सामगायका—राक्षसाः, बहुरूपधारिणः, ब्रह्माण्डनिधिप्रसूताः, शक्तिमद्भिः आयुधैः समायुक्ताः, ब्रह्माणं ग्रस्तुं आगताः। तदा अहम् लोकगुरुं विष्णुं रक्षणाय प्रार्थितवान्। विष्णुः तान् राक्षसान् विनाशाय चक्रेण सज्जः अभवत्। चक्रेण राक्षसान् छित्वा, शङ्खं पूरितवान्। ततः भूमिं कंटकविहीनां, स्वर्गं वैररहितं कृतवान्। हर्षेण हरिः शङ्खं पुनः पूरितवान्; तदनन्तरं सर्वे राक्षसाः विनष्टाः। यत्र एषा घटना, विष्णुशङ्खस्य प्रभावात्, तत् शङ्खतीर्थं नाम, लोकहितप्रदं। तत् सर्वकामफलप्रदं, पुण्यं, स्मरणे शुभं, दीर्घायुष्यम् आरोग्यं, धनपुत्रवृद्धिकरं। स्मरणपाठेन सर्वकामप्राप्तिः; तत्र दशसहस्रतीर्थसमं, सर्वपापविनाशकं। दशसहस्रतीर्थानि सर्वपापनाशकानि; तेषां प्रभावः महेश्वरेण ज्ञातः, कथितः। पापविनाशे तेषां तुल्यं अन्यत्र नास्ति। किष्किन्धा नाम पुण्यस्थानं, सर्वकामप्रदं, सर्वपापशमनं; तत्र भवः स्थितः। तस्य स्वरूपं अहम् विस्तारतः कथयिष्यामि—शृणु नारद। पुरा रामः दशरथनन्दनः, लोकभीषणं रावणं हत्वा। किष्किन्धावासिभिः सह, रणभूमौ रावणं पुत्रैः सैन्येन च सह हत्वा, शत्रुं निहत्य, सीतां पुनः प्राप्तवान्। सौमित्रेण भ्रात्रा, वीरवानरैः, महाबलविभीषणेन, देवैः सह, रामः नगरं प्रत्यागतः। शुभकर्माणि कृत्वा, श्रीरामः दिव्ये पुष्पकविमाने, यद् कुबेरस्य, इच्छावाहनेन, तेजसा विराजमानः। ते सर्वे अयोध्यां गच्छन्ति; गच्छन् रामः, शरणागतनिधिः, शत्रुनाशकः, गङ्गां दृष्टवान्। गौतमीं अपि दृष्टवान्, या जगत्पावनी, सर्वकामप्रदा, मनःचक्षुषां दुःखनाशिनी। तां दृष्ट्वा, नृपः गङ्गातीरे प्रविष्टः; तां दृष्ट्वा, हर्षगद्गदया वाचा, सर्ववानरान्, हनुमदादीन्, संबोध्य उक्तवान्—"गौतम्याः प्रभावेन, हे वानराः, मम पिता सर्वपापात् मुक्त्वा, स्वर्गं गतवान्।" सा सर्वभूतानां जननी, भोगप्रदा, मोक्षप्रदा; सर्वभीषणपापनाशिनी; अन्यत्र तस्याः तुल्या नदी नास्ति। तस्याः प्रभावेन, शत्रवः, आपदः नित्यं विनश्यन्ति; विभीषणः नित्यसख्यं प्राप्तवान्; सीता पुनः प्राप्ता; हनुमान् बान्धवः जातः।