सर्वे तु तत्र सदा प्रमुदिताः, रामे नित्यं भक्तिपरायणाः स्थिताः। किञ्चित्कालेन, तदैव दुर्जनैः कश्चन विकृतः शब्दः समुत्पन्नः। तस्याः सीतायाः, या योनिरेषा नाभूत्, तदन्याय्यं गुरुतरं कल्मषवचनं श्रुत्वा, रामः ताम् उत्सृज्य गतवान्। सत्कुलानि हि मिथ्यापवादमपि न सहन्ते। ततः, वाल्मीकेः परमर्षेः आश्रमस्य समीपे, लक्ष्मणः सीतामनघां रुदतीं परित्यज्य, स्वयमपि रुदन् तत्र स्थितवान्। सः चैतदाचार्य, भीत्या, यतः वृद्धाज्ञां नातिक्रामेत्, तस्मात् किञ्चित्कालं यावत्, तदा रामः सौमित्रिणा सह अश्वमेधाय दीक्षितः। तत्रैव, रामस्य द्वौ तेजस्विनौ पुत्रौ आगतौ। लवकुशौ च, नारदादिगान्धर्वगान्धर्वसमवर्णिनौ, सम्पूर्णरामायणं मधुरं गीतवन्तौ। तौ राजपुत्रौ, रामस्य सर्वकृत्यानि गायन्तौ, यज्ञमण्डलं गुणैः विशिष्टं प्राप्नुतः। रामस्य पुत्रौ, वीरौ, वैदेह्याः सुतौ इति प्रसिद्धौ, तत्र समुपनीय, अनुक्रमेण अभिषिक्तौ। ततो रामः तौ पुत्रौ अङ्के स्थाप्य, पुनः पुनः आलिङ्ग्य, संसारदुःखार्तानां देहिनां च नष्टानां मध्ये, तदालिङ्गनं परमं विश्रामकारणं भवति। सः पुनः पुनः पुत्रौ आलिङ्ग्य, स्नेहपूर्वकं चुम्बन्, निरन्तरं लालयति। ततः सः चिन्तायामग्नः, पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, तत्रैव राक्षसाः लङ्कानिवासिनः आगताः। सुग्रीवः, हनुमान्, अङ्गदः, जाम्बवान्, अन्ये च सर्वे वानराः, विभीषणस्य नेतृत्वे, समागताः। ते राजानं सिंहासने स्थितं प्राप्य, सीतां न दृष्ट्वा, हनुमान् अङ्गदश्च सुवर्णवलयभूषितौ, विस्मितौ अभवताम्। तौ अपृच्छताम्—"क्व गतासि जननी भूमिजा सीता? केवलं राम एव दृश्यते।" द्वारपालाः उत्तरं ददुः—"रामेण सा परित्यक्ता।" लोकपालानां साक्षात्, तत्रैव तस्याः महाभागायाः चर्चायां, सीता शुद्ध्यर्थं वह्नौ प्रविष्टा; राज्ञः तु चित्तं न नियतं आसीत्। लोकवाक्यानां प्रभावात्, रामः प्रियतमां परित्यज्य, "मरणं कुर्मः" इति वदन्तः, पुनः गौतमीं प्रति प्रतिनिवृत्ताः। रामः, अयोध्यावासिभिः सह, तयोः समीपं गतः; गौतमीं प्राप्त्वा, परमां तपः कृतवान्। पुनः पुनः स्मरन्, दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, सीतां जगज्जननीं सस्मार, संसारस्नेहं परित्यज्य, गौतमीसेवायाम् उत्सुकः अभवत्। रामः, त्रैलोक्यनाथः, भ्रात्रा सह तत्र आगतः; गौतमीस्नानं कृत्वा, शिवपूजायां प्रवृत्तः। सहस्रैः परिवृतः, सर्वदुःखं परित्यज्य, यत्र एष घटना जाता, सः देशः "सहस्रकुण्डम्" इति प्रसिद्धः। तत्र दश अन्यानि पुण्यक्षेत्राणि सन्ति, सर्वकामफलप्रदानी; तत्र स्नानदानाभ्यां सहस्रगुणं फलम् लभ्यते। पुण्यगौतम्याः तटे, वसिष्ठाद्यैः महर्षिभिः, सर्वपापविनाशकं, सर्वापदुद्धारकं च यज्ञः कृतः। सहस्रकुण्डेषु, भूमेः प्रसादेन, स महातपाः सर्वकामान् अवाप। गौतम्याः अनुग्रहेण, राक्षसविनाशिन्याः, तत् क्षेत्रं "सहस्रकुण्डम्" इति पुण्यं जातम्। तत्र "कपिलतीर्थम्" इति प्रसिद्धम्, "अङ्गिरसः" इति च स्मृतम्; "आदित्य" इति तथा, "सैंधिकेयम्" इति कथ्यते। गौतम्याः दक्षिणे तटे, मुनिश्रेष्ठ, अङ्गिराः आदित्येभ्यः यज्ञं कृत्वा, ते तस्मै दक्षिणां दिशं दत्तवन्तः। ततः आदित्या अङ्गिरसः तः तपः कर्तुं प्रस्थिताः; सा भूमिः सैंधिकी भूत्वा, सर्वान् जनान् अदत्। तत्र निवसन्तः सर्वजनाः, अङ्गिरसः ज्ञात्वा, सा भूमिः सैंधिकी इति, भीताः निवेदयामासुः। ततः आदित्यैः सह अङ्गिरसः उक्तवन्तः—"दत्तां भूमिं प्रत्याहरन्तु।" आदित्या ऊचुः—"नहि।" स्वदत्तां परदत्तां वा भूमिं पुनः न गृह्णन्ति पण्डिताः; यः गृह्णाति, सः षष्टिसहस्रवर्षाणि विट्किटे कृमिरूपेण जायते; एतस्मात् पापात् अन्यत् पापं नास्ति। एवं महापातकं तत्र, तस्मात् पुनः न गृह्णीमः; स्वदत्तायां भूमौ यदि एषः नियमः, परदत्तायां किमु वक्तव्यम्। तथापि, विक्रयदाने भूमिं गृह्णीमः। तत्र सहमते जातायां, देवाः शुभलक्षणां कपिलां गावं दत्तवन्तः। गङ्गायाः दक्षिणे तटे, भूमिस्थाने, तां ददुः; तत्र विष्णुः साक्षात् देवः, भोगमोक्षप्रदः, स्थितः। कपिलायाः संगमे, सर्वपापराशिनाशनं भवति। तत्र दानतोयात्, कपिला नाम नदी जाता। भूमिदानात्, सुपुष्कलायामपि, गवां दानं श्रेष्ठं स्मृतम्। मुनिः विनिमयं कृत्वा, जगतः रक्षणं कृतवान्। यत्र एष घटना जाता, तत् क्षेत्रं "गोतीर्थम्" इति कथ्यते; तत्र शतानि पुण्यक्षेत्राणि विद्वद्भिः स्मृतानि। तत्र स्नानदानाभ्यां, भूमिदानस्य फलम् आप्नोति। गङ्गासंगमे तत्र, "कपिलसंगम" इति प्रसिद्धम्। तत्र शङ्खह्रदं नाम क्षेत्रं अस्ति, यत्र शङ्खचक्रधारी देवः वसति। तत्र स्नात्वा, तं दृष्ट्वा, संसारबन्धनात् मुच्यते। तत्र कृतयुगादौ, ब्रह्मणः सामगाः, मोक्षभोगप्रदां कथां प्रवक्ष्यामि।