श्रीभगवानुवाच— त्वं सर्वतीर्थसम्पन्ना सर्वनदीषु श्रेष्ठा भविष्यसि। स्वर्गे भूमौ पाताले च ये केचन तीर्थानि सन्ति, तानि सर्वाणि मम सिंहस्थाने भवति त्वयि स्नानार्थं समायान्ति, हे मातः। तत्र आनन्दाख्यं तीर्थं पुण्यं यशः प्रदायकं दीर्घायुष्यम्, आरोग्यसमृद्धिवर्धकम्, सौभाग्यधनप्रदं च भवति। तत्र गौतमेन पञ्चसहस्राणि तीर्थानि घोषितानि; तेषां स्मरणेन वा जपेन वा सर्वकामसम्पत्तिः सदा लभ्यते। यत्र शिवः सदा निवसति, तत्र नन्दी अपि गङ्गातटे नित्यं सञ्चरति। तस्मात् तद् एव नन्दीतटमित्युच्यते, तद् आनन्दतीर्थमिति प्रसिद्धम्, सर्वानन्दवर्धनत्वात्। यत्र भव एव आत्मा सर्वभूतानां सच्चिदानन्दरूपेण विश्वमण्डले स्थितः, तद् भवतीर्थमित्युच्यते। शृणु पुण्यां पुण्यकथां वक्ष्यामि। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः कश्चित् धर्मज्ञो महाबलः क्षत्रियः आसीत्, प्राचीनबर्हिः नाम राजा। स सर्वकर्मसु निपुणः, पञ्चत्रिंशत्कोटिवर्षाणि राज्यं कृतवान्। स एवमव्रत्सीत्—यदा मम यौवनं नश्यति, प्रियतमा भार्या पुत्रा वा धनाद्यपगमे वा, तदा राज्यं त्यक्ष्यामि, न संशयः। एवं हि पण्डिता, कुलीनाः, विवेकिनश्चाचरन्ति। स एकाकी कुतश्चित् वने वसन्, वैराग्ययुक्तः, धननाशेऽपि, पृथिवीं पालयन् अपि, स्वजनवियोगः तस्य कदापि नाभवत्। न तत्र व्याधिः, न क्लेशः, न दुर्भिक्षं, न बान्धवविग्रहः; तस्य राज्ये कश्चन अन्यस्मात् न वियुक्तः। ततः स पुत्रकामः सन्, यज्ञं कृतवान्; तत्र प्रसन्नः भगवान् इच्छितं वरं दत्वा तुष्टः। गौतमीतीरसंनिधौ महेश्वरः साक्षात् राज्ञः पुरतः प्रादुरासीत्; तत्र राजा भार्यया सहितः भवं पुत्रार्थं याचितवान्। प्रसन्नः भवः तमुवाच—"मम तृतीयं नेत्रं पश्य" इति। तदा स राजा भवस्य नेत्रं ददर्श। तस्मात् तेजसो महिमा नाम पुत्रः जातः, येन महिम्नः स्तोत्रं प्रसिद्धं रचितम्। यदा त्रिपुरान्तकः प्रसन्नः, तदा किं न सुलभ्यम्? यं हरिब्रह्मादेवा अपि सदा सेवन्ते। पुत्रं लब्ध्वा स राजा तीर्थस्य श्रेष्ठतां याचितवान्, येन महापातकिनां, भयङ्कररोगदुःखादिभिः पीडितानां हिताय। सर्वदुःखार्तानां कामसिद्ध्यर्थं, भवेन तीर्थस्य प्रमुख्यता दत्ता; तस्मात् भवतीर्थमित्युच्यते। तत्र स्नानेन दानेन च सर्वकामाः सिध्यन्ति; भवकृपया प्राचीनबर्हिः पुत्रं प्राप। गौतम्याः तीरे महिमा जातः, तदेव भवतीर्थमित्युच्यते। तत्र सप्ततिः पुण्यस्नानस्थानानि सन्ति, सर्वमङ्गलप्रदायिनि। विद्वांसः सहस्रकुण्डाख्यं तीर्थं जानन्ति; तस्य केवलस्मरणेन अपि सुखलाभः स्यात्। प्राचीनकाले दशरथात्मजा श्रीरामः, महोदधिं सेतुं कृत्वा, लङ्कां दग्ध्वा, रणाङ्गणे रावणादीन् शत्रून् बाणैः हत्वा, वैदेहीं समीपमागत्य, लोकपालानां साक्षात् पश्यतां, तस्याः गुरोः पुरतः उक्तवान्—"आगच्छ वैदेहि, त्वं शुद्धा, मम अङ्कमर्हसि।" तदा श्रीमानङ्गदः हनूमांश्च ऊचतुः—"न, अस्माभिः सह वैदेह्या मित्रैश्च सह अयोध्यां गच्छामः" इति। तत्र शुद्धिं प्राप्तायां, भ्रातॄणां मातॄणां जनानां च पश्यतां, सा राजकन्या शुद्धा घोषिताभवत्। शुभदिने अयोध्यायां त्वमङ्कमर्हसि; कस्य शङ्का तस्याः आचारे? तथापि, जनश्रुतिं त्यक्तव्यां, विशेषतः स्वजनसमीपे। तेषां वचांसि अवज्ञाय, लक्ष्मणः विभीषणेन सह तदाचरन्। रामः जाम्बवता सह राजकन्यां आह्वयन्, देवा "शिव" इत्युक्त्वा, सा राज्ञः अङ्कमारोहत्। हृष्टाः ते शीघ्रं पुष्पकेण सुशोभने प्रययुः; अयोध्यां प्राप्त्वा स्वं राज्यं प्राप्नुवन्। सर्वे सदा प्रमुदिताः, रामे भक्तिपरायणाः आसन्। ततोऽल्पेन कालेन, अधमजनात् एकः अपवादः श्रुतः। सा दुःसहा मिथ्या-अपवादं शृण्वन्, यो योनिजः न आसीत्, तां परित्यक्तवान्; कुलीनाः मिथ्यापवादमपि न सहन्ते। वाल्मीकिमुनिवर्यस्य आश्रमसमीपे, लक्ष्मणः सीतां, शोकाकुलां, स्वयमपि रुदन्, परित्यक्तवान्। स भयात् एवमाचरन्, वृद्धाज्ञा हि लङ्घनीया न स्यात्। ततः किञ्चित्कालानन्तरं, रामः सौमित्रिणा सहितः अश्वमेधाय दीक्षितः। तत्र रामस्य उभौ पुत्रौ आगतौ। लवकुशौ, नारदादिगायकाश्च गन्धर्वसमा मधुरगानकुशलौ, सम्पूर्णं रामायणं गायतः, यज्ञवाटं गतवन्तौ। तौ रामपुत्रौ, वैदेह्याः सुतौ, वीर्यशालिनौ, गुणैः विशिष्टौ, तत्र प्राकाश्यं प्राप्तवन्तौ। ततः तौ पुत्रौ, राज्ञा अङ्के स्थाप्य, पुनः पुनः आलिङ्गितवन्तौ; संसारदुःखार्तानां, देहिनां पतितानां च, एष एव परमाश्रयः। स्वपुत्रालिङ्गनं हि परमं विश्रामहेतुः; स तौ पुत्रौ पुनः पुनः आलिङ्ग्य, सततमङ्के स्थाप्य, चुम्बनैः च स्नेहेन च तौ सम्प्रेषयन्, परमसन्तोषं प्राप।