चन्द्रमाः तदा तारां परित्यज्य, सैव मुनिना गृहीता। तदा शुक्रः, देवतान्, ऋषीन्, पितृगणांश्च आहूय, तस्याः तारायाः सम्बन्धे समाधानमार्गं विचिन्तयन्, विविधाः नद्यः, नदीपतिंश्च, ओषधयः च भक्त्या पृष्टवान्। तदा दिव्यः शब्दः देवतानां प्रादुरभूत्—"यदि तारा भक्त्या गौतमीं नदीं स्नाति, सा शुद्धा भविष्यति।" एषा परमा गुह्या, न कस्यापि वक्तव्या; सर्वदा अत्र गौतमी जनानां शरणं भवति। ततस्तु तारा पत्या सह विधिवत् स्नानं कृत्वा, तत्र पुष्पवृष्टिः समभवत्, जयशब्दाः च समुत्पेतुः। पुनः देवाः, पुनः मनुष्याः, सत्यधर्मपालकाः नृपाश्च, ब्रह्मपत्नीं प्रत्यर्पितवन्तः, पुनः पुनः तां प्रत्यपादयन्। ब्रह्मपत्नीं देवैः शुद्धीकृतां सम्यगुपन्यस्य, सर्वं तत्र कल्याणमभवत्; तस्मात् महर्षे, तत् स्थलम् तीर्थरूपं जातम्। ब्रह्मपत्नीं पुनः देवैः शुद्धीकृतां प्रत्यर्प्य, सर्वं तत्र शुभमभवत्; तस्मात् महर्षे, तत् तीर्थं सर्वपापसमूहविनाशनं, सर्वकामप्रदं, सुरासुराणां सुखमङ्गलप्रदं चाभवत्। विशेषतः बृहस्पतेः, शुक्रस्य, तारायाश्च, गुरुः परमं सुखं प्राप्य, गङ्गां प्रति वचनमुवाच—"त्वं गौतमी, सदा पूज्या, सर्वाणां मोक्षप्रदा च; विशेषतः यदा अहं सिंहस्थो भवामि, तदा त्वं त्रैलोक्यं शुद्धयसि। त्वं सर्वतीर्थसमन्विता नदीश्रेष्ठा भविष्यसि; स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले च ये तीर्थानि सन्ति, ते सर्वे मम सिंहस्थे स्नानार्थं त्वयि आगमिष्यन्ति, मातः।" "आनन्दाख्यं तीर्थं पुण्यं यशः, दीर्घायु, आरोग्य, सम्पत्तिं च वर्धयति, सौभाग्यं धनं च जनयति।" तत्र गौतमः पञ्चसहस्रतीर्थानि घोषितवान्; तेषां स्मरणेन पाठनेन वा, सदा कामान् प्राप्नोति जनः। यत्र शिवः स्थितः, तत्रैव नन्दी गङ्गातटे नित्यं सञ्चरति; तस्मात् तद् स्थलम् "नन्दीतट" इति प्रसिद्धम्, तच्च तीर्थं "आनन्द" इति कथ्यते, सर्वानन्दवर्धनत्वात्। "भवतीर्थ" इति प्रसिद्धं यत्र स्वयं भवः, सर्वभूतात्मा, सच्चिदानन्दरूपः, विश्वव्यापी, स्थितः। इदानीं पुण्यां कथां शृणु—सूर्यवंशसमुद्भवः, क्षत्रियश्रेष्ठः, प्राचीनबर्हिः नाम राजा, सर्वकर्मसु निपुणः, पञ्चत्रिंशत् लक्षवर्षाणि राज्यं कृतवान्। स एव व्रतमिदं चकार—"यदा मे यौवनं नश्यति, प्रियतमा भार्या, पुत्राः, वा प्रियवस्तूनां वियोगेन, तदा राज्यं परित्यजामि—अत्र न संशयः।" इदं युक्तं बुद्धिमन्तां, कुलीनानां, विवेकिनां च। एकाकी, वैराग्ययुक्तः, वित्तवियोगेऽपि, राज्यं कृत्वापि, प्रियजनवियोगो न कदापि जायते। तत्र न क्लेशः, न रोगः, न दुर्भिक्षं, न बान्धवविग्रहः; तस्य राज्ये कश्चित् कस्यचित् वियोगं न प्राप्नोति। स पुत्रकामः सन्, यज्ञं कृतवान्; तदा प्रभुः तुष्टः सन्, वरं यथेष्टं दत्तवान्। गौतमीतीरं प्राप्तः राजा, तत्र महेश्वरः साक्षात् प्रादुरभूत्; स राजा भार्यया सह, भवं पुत्रार्थं प्रार्थितवान्। तदा भवः तुष्टः सन्, "मम तृतीयं नेत्रं पश्य" इति उवाच; तदा स राजा भवस्य नेत्रं अपश्यत्। तस्मात् तेजसः पुत्रः जातः, "महिमा" इति ख्यातः, येन "महिम्नस्तोत्रं" विरचितम्। यदा त्रिपुरान्तकः तुष्टः स्यात्, तदा किं न लभ्यते, तम् हरि-ब्रह्मादयः अपि सदा उपासते? पुत्रं लब्ध्वा, राजा तीर्थस्य प्रधान्यं याचितवान्, महापापार्तानां, घोररोगपीडितानां, विपद्ग्रस्तानां च हितार्थम्। भवः तदा सर्वदुःखपीडितानां सर्वकामसिद्ध्यर्थं तीर्थस्य प्रधानत्वं दत्तवान्; तेन तत् "भवतीर्थ" इति प्रसिद्धम्। तत्र स्नानेन, दानेन च, सर्वकामाः लभ्यन्ते; भवस्य प्रसादेन प्राचीनबर्हिः पुत्रं प्राप। महिमा गौतमीतीरे जातः; तदेव भवतीर्थं कथ्यते। तत्र सप्ततिः पुण्यतीर्थानि, सर्वसौभाग्यप्रदायिन्यः। विद्वांसः "सहस्रकुण्ड" नाम तीर्थं जानन्ति; तस्य केवलस्मरणेन अपि, जनः सुखं प्राप्नोति। पुरा दशरथात्मजा रामः, महोदधिं सेतुं कृत्वा, लङ्कां दग्ध्वा, रणाङ्गणे रावणादीन् शरैः हत्वा, वैदेहीं समीपं गत्वा, जगद्रक्षिणः समक्षं, तस्याः गुरोः सन्निधौ, इदं वचनं उवाच। लक्ष्मणस्य सन्निधौ रामः, अग्निपरीक्षया शुद्धां सीतां प्रति उवाच—"आगच्छ वैदेहि, त्वं शुद्धा; मम अङ्कं रोढुमर्हसि।" तदा श्रीमानङ्गदः हनूमांश्च उचतु—"न, वयं सर्वे वैदेह्या मित्रैः सह अयोध्यां गच्छामः।" तत्र, शुद्धिं प्राप्य, भ्रातृभिः, मातृभिः, सामान्यैः जनैश्च निरीक्षितायां, राजकुमारी शुद्धा इति घोषिताभवत्। अयोध्यायां पुण्यदिने, त्वं अङ्कारोहणाय योग्याऽसि; तस्या आचरिते संशयं कः कुर्यात्? तथापि, जनानां यः कश्चनापवादः, स एव विशेषतः स्वजनमध्ये, तिरस्कर्तव्यः; तेषां वचांसि उपेक्ष्य, लक्ष्मणः विभीषणेन सह प्रवृत्तवान्। रामः जाम्बवता सह राजकुमारीं आहूय, देवाः "स्वस्ति" इति उक्तवन्तः, सा च राजाञ्कं आरोहति स्म। हृष्टाः ते शीघ्रं पुष्पकेण शोभनया अयोध्यां गत्वा, स्वं राज्यं प्राप्नुवन्।