दैत्यगुरुः सम्यगुपविष्टं, विश्रान्तं, यथाविधि सत्कृतं तम् अतिथिं दृष्ट्वा, आगमनस्य कारणं पप्रच्छ। शत्रुरपि स्वगृहं प्राप्तः शत्रुभावेन न परीक्ष्यः—एवं विचार्य, स आगत्य पत्नीहरणस्य प्रारम्भाद्यावत्सर्वं विस्तारतः तस्मै निवेदयामास। बृहस्पतेः वचनानि श्रुत्वा कविः कोपमगमत्; नारदः च शिष्येण चन्द्रेण कृतं धर्मलङ्घनं शुश्रुवान्, तदनु कविः क्रुद्धः तद्व्यतिक्रमं अपराधमिव मन्यमानः उवाच— "यदा तव प्रियतमा भार्या, परपुरुषेण व्यपकृत्या, पुनः प्रतिनिवर्त्यते, तदा भक्षयिष्यामि, तदा पिबामि, तदा शेष्यामि, तदा भाषिष्ये। एतत् मे वचनं शृणु, वीर्यवन्तं ग्रहेश्वरं त्वां प्रति वदामि—तां आनय, यथायोग्यं पूजय, चन्द्रं गुरुद्रोहेन शप्त्वा, ततः पश्चात् एवाहं भक्षयिष्यामि।" एवं जीवाय उक्त्वा, दैत्यगुरुः तस्मात् प्रस्थितः। स शिवं यथाशक्ति पूजयन्, परमं ऐश्वर्यं प्राप्तवान्। शङ्करात् विविधान् वरान् लब्ध्वा, भवेन पूजितः, शिवानुग्रहात् देहेषु किम् असाध्यम् इह? ततः शुक्रः जीवेन सह चन्द्रस्थानं गतः, तत्र स कोपेन चन्द्रं उच्चैः शप्तवान्—"मम वचनानि शृणु, हे चन्द्र!" "त्वं दुष्टाभिमानेन पापादपि पापीयांसं कर्म कृतवान्—अतः त्वं कुष्ठेन बाध्यस्व"—इति महर्षिः क्रुद्धः शप्तवान्। ऋषेशापदग्धः स चन्द्रः तत्क्षणाद् मृगाङ्कः अभवत्। गुरोः, स्वामिनः, सख्युः च द्रोहः कस्य न विनाशाय भवति? ततः चन्द्रः तां परित्यज्य, कविः तारां स्वीकृतवान्। शुक्रः देवतान्, ऋषीन्, पितृगणांश्च आहूय, तारा-संबन्धिनं कार्यं सन्दिग्धं विज्ञातुम् नद्यः, नदीपतिं, ओषधीश्च पृच्छितवान्। तदा देवतानां दिव्यवाणी आकाशात् प्रोक्तवती—"तारा यदि भक्त्या गौतमीं स्नाति, शुद्धा भविष्यति।" "एषः परमो रहस्यम्, कस्यापि न वक्तव्यः; सर्वदा इह गौतमी जनानां शरणम्।" तदा तारा पत्या सह विधिवत् स्नानं कृतवती; तत्र पुष्पवृष्टिः अभवत्, जयशब्दाश्च। देवाः पुनः, मनुष्याः पुनः, धर्मपालकाः राजानः च, ब्रह्मणः पत्नीं पुनः प्रत्यर्पितवन्तः। शुद्धां ताम् अपि देवैः सम्यक् प्रतिपाद्य, तत्र सर्वं शुभमभवत्; अतः, महर्षे, तत् स्थलं तीर्थरूपं जातम्। शुद्धां ब्रह्मपत्नीं देवैः प्रत्यर्प्य, तत्र सर्वं मंगलमभवत्; अतः, महर्षे, तत् तीर्थं सर्वपापराशिनाशनं, सर्वकामप्रदं, सुरासुरानां हर्षकल्याणहेतुः अभवत्। विशेषतः बृहस्पतेः, शुक्रस्य, तारायाः च, गुरु परमं सुखं प्राप्य, गङ्गां प्रति इदं वचनं उवाच— "त्वं गौतमी, सदा पूज्या, सर्वेषां मोक्षप्रदा; विशेषतः मम सिंहस्थाने, त्वं त्रैलोक्यं शुद्धयसि। सर्वतीर्थसम्पन्ना, सर्वतीर्थश्रेष्ठा भविष्यसि; स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले वा ये तीर्थानि सन्ति, मम सिंहस्थाने स्नानार्थं त्वां समागमिष्यन्ति, हे मातः।" "आनन्दाख्यं तीर्थं पुण्यं, कीर्तिं, दीर्घायुष्यम्, आरोग्यसमृद्धिं च वर्धयति, सौभाग्यं धनं च जनयति।" तत्र गौतमः पञ्चसहस्रतीर्थानि घोषितवान्; तेषां स्मरणेन वा नामोच्चारणेन वा, सदा कामान् प्राप्नोति जनः। यत्र शिवः निवसति, तत्रैव नन्दी गङ्गातटे सदा सञ्चरति; अतः तत् स्थलम् 'नन्दीतट' इति प्रसिद्धम्, तदतीर्थं 'आनन्द' इति कथ्यते, सर्वानन्दवर्धनत्वात्। यत्र भवः स्वयम् वर्तते, सर्वभूतात्मा, विश्वव्यापी, सच्चिदानन्दरूपः, तत् 'भवतीर्थ' इति प्रसिद्धम्। अधुना, पुण्यतमं पुण्यकथां शृणु—सूर्यवंशसम्भवः, क्षत्रियधर्मपालकः, सः प्राचीनबर्हिः नाम राजा, सर्वकर्मसु निपुणः, पञ्चत्रिंशत् कोटिवर्षाणि राज्यं कृतवान्। तेन प्रतिज्ञा कृताः—"यदा मे युवावस्था नश्यति, प्रियतमा भार्या वा पुत्राः वा धनानि वा मम वियुक्तानि स्युः, तदा राज्यं त्यजामि, अस्य विषये न संशयः।" एवं हि, बुद्धिमतां, कुलीनानां, विवेकिनां च आचरितव्यं। क्वचित् एकाकी, वैराग्ययुक्तः, वित्तहानः, अपि च राज्यं कुर्वन्, प्रियजनवियोगः न भवति। तत्र न रोगः, न व्याधिः, न दुर्भिक्षम्, न स्वजनकलहः; राज्ये तेन पाल्यमाने, कश्चित् अन्यात् न वियुज्यते। ततः स राजा पुत्रकाम्यया यज्ञं कृतवान्; तत्र प्रसन्नः भगवान् इच्छितं वरं दत्तवान्। गौतमीतीरदेशे, महेश्वरः स्वयम् प्रकट्य, पत्न्या सह राजा भवं पुत्रार्थं प्रार्थितवान्। प्रसन्नः भवः उक्तवान्—"मम तृतीयं नेत्रं पश्य"—इति। तदा राजा तद्भवनेत्रं दृष्टवान्। तस्य नेत्रतेजोभ्यः पुत्रः जातः—महिमा नाम्ना, येन प्रसिद्धं 'महिम्नस्तोत्रम्' रचितम्। यदा त्रिपुरान्तकः प्रसन्नः, तदा किं न लभ्यते, यस्य हरिः, ब्रह्मा, देवाश्च सदा अनुसरन्ति? पुत्रलाभानन्तरं, स राजा, तीर्थस्य प्रधान्यं, महापापदुःखरोगाद्युपद्रवशान्त्यर्थं, प्रार्थितवान्। विविधदुःखपीडितानां सर्वकामसिद्ध्यर्थं, भवः तीर्थप्रधान्यं दत्तवान्; अतः तत् स्थलम् 'भवतीर्थ' इति प्रसिद्धम्। तत्र स्नानदानादिभिः सर्वकामाः सिद्ध्यन्ति; भवकृपया प्राचीनबर्हिः पुत्रं प्राप्तवान्। गौतमीतीरे महिमा जातः; तत् 'भवतीर्थ' इति कथ्यते। तत्र सप्ततिः पुण्यतीर्थानि सन्ति, सर्वाभिष्टफलप्रदानी।