एकदा तु कुलीनास्त्री स्वधर्मरक्षणाय स्वव्यवहारान् सावधानतया सञ्चालयन्ती, यदि सेवकैराविदिता स्यात्, तत्क्षणमेव तस्मात् स्थलात् उत्थाय निर्गच्छेत्। तस्मिन्नपि काले बृहस्पतिः सत्त्ववन्तं चित्तं कृत्वा तदधर्मकर्म दृष्ट्वा कोपसमन्वितः तं दुष्कृतिनं तीक्ष्णैः वाक्यैः निषिद्धवान्। प्रियतमा स्वपतिना परपुरुषेण पराभूता दृष्टा, कः सहिष्येत? स्वयमपि चन्द्रदेवः कोपात् तस्य कृते युद्धमकरोत्। न तु चन्द्रः शापैः विनश्यति, न शस्त्रैः, न देवमन्त्रैः, न बृहस्पतेः मन्त्रैः हन्यते। ततः चन्द्रः ताराम् आत्मनः प्रासादे स्थापयित्वा बहून् वर्षाणि तया सह, तथा च निःशङ्कया रोहिण्या सह, रममाणः आसीत्। तस्मिन्काले स न देवैः, न कोपैः, न शापैः, न मन्त्रैः, न राजभिः, न मुनिभिः, न साम्ना, न भेदेन, न दण्डेन जितुं शक्यः। यदा गुरुना सर्वप्रयत्नैः सर्वोपायैश्च भार्यां पुनः प्राप्तुं न शक्यते, तदा जीवः नीतिपथं स्मृत्वा चिन्तयामास। प्राज्ञः पुरुषः कीर्तिं परित्यज्य, अवमानमङ्गीकृत्य, स्वार्थं साधयति; स्वार्थहानिः हि मूर्खता। ये जानन्ति, ते यथाकथञ्चित् स्वकार्यं साधयन्ति; अहङ्कारिणः, मोहिता, शीघ्रं विनश्यन्ति। एवं निश्चित्य स प्राज्ञः शुक्रमुपगतवान्, तं च आगतम् कविः सम्मानपूर्वकं प्रत्यगृह्णात्। तस्मिन् सम्यक् उपविष्टे, विश्रान्ते, सत्कृते च, दैत्यगुरुः आगमनकारणं पप्रच्छ। शत्रुरपि गृहमागतः द्वेषेण न पालयितव्यः; तस्मात् स बृहस्पतिः आरम्भात् अन्तं यावत् स्वभार्याहरणस्य वृत्तान्तं विस्तरेण न्यवेदयत्। बृहस्पतेर्वचनं श्रुत्वा कविः कोपितः अभवत्; नारदः अपि चन्द्रस्य शिष्यस्यैतादृशं अपराधं शृत्वा, तं अपराधं मन्यते स्म, तदा क्रुद्धः कविः वाक्यमब्रवीत्—"यदा तव प्रिया भार्या, परपुरुषेण पीडिता, त्वयि प्रतिनिवर्तिता स्यात्, तदा भक्षयिष्यामि, तदा पिबामि, तदा स्वपिष्यामि, तदा भाषिष्ये।" "तां आनय, सम्मानय, चन्द्रं गुरुहिंसकं शप, ततः एव, महाबाहो, ग्रहाधिप, अहं भोजनं करिष्ये—मम वचनं शृणु।" एवं जीवाय उक्त्वा, दैत्यगुरुः तस्मात् निर्गत्य, शिवस्य पूजनं यत्नेन कृत्वा, परमं बलं प्राप। शङ्करात् विविधवरान् लब्ध्वा, शिवस्य कृपया, देहिनां किं न साध्यम्? ततो शुक्रः जीवेन सह चन्द्रस्थानं गतः; तत्र स दीर्घं घोषयन् चन्द्रं शप्तवान्—"मम वचनं शृणु, सोम!" "त्वं पापदर्पेण पापात् अपि पापकर्म कृतवान्; तस्मात्, सोम, कुष्ठेन पीड्यस्व" इति मुनिना कोपेन शप्तः। मुनिशापेन दग्धः स चन्द्रः तत्क्षणाद् मृगचिह्नितः अभवत्; कः वा न विनश्यति, गुरोः, स्वामिनः, सख्युः वा विश्वासघातकः? तदा चन्द्रः ताम् उत्सृज्य, मुनिः ताराम् आदत्त; शुक्रः देवांश्च, ऋषींश्च, पितृगणांश्च आहूय, नानानद्यः, नद्यपतिं, औषधीश्च पृष्टवान्, तारासम्बन्धिनः कार्यस्य समाधानाय। तदा देवता उक्तवन्तः—"यदि तारा भक्त्या गौतम्यां स्नाति, शुद्धा भविष्यति।" एषः परमगुह्यः, कस्यापि न वक्तव्यः; अस्मिन्स्थले सर्वदा गौतमी जनानां शरणं। ततः तारा स्वपत्न्या सह विधिवत् स्नानं कृत्वा, तत्र पुष्पवृष्टिः अभवत्, जयघोषः च समुत्पन्नः। पुनः देवैः, पुनः मनुष्यैः, धर्मपालकैः राज्ञः च, ब्रह्मणः पत्नी प्रतिनिवर्तिता, शुद्धा कृताश्च। ब्रह्मपत्न्याः पुनः प्रतिप्रदानं कृत्वा, देवैः शुद्धां कृत्वा, सर्वं तत्र शुभमभवत्; तस्मात्, महर्षे, तद्वापी तीर्थं अभवत्। ब्रह्मपत्न्याः पुनः प्रतिप्रदानं कृत्वा, देवैः शुद्धां कृत्वा, सर्वं तत्र शुभमभवत्; तस्मात्, महर्षे, तत् तीर्थं सर्वपापराशिनाशनं, सर्वकामप्रदं, देवदानवसुखसम्पदुत्पादकं च अभवत्। विशेषतः बृहस्पतेः, शुक्रस्य, तारायाश्च कृते, गुरुः परमं सुखं प्राप्य, गङ्गां प्रति वाक्यमब्रवीत्—"त्वं, हे गौतमी, सर्वदा पूज्या, सर्वाणां मोक्षदा, विशेषतः मम सिंहस्थाने स्थिते, त्वं त्रैलोक्यं शुद्धयसि। "त्वं सर्वतीर्थसम्पन्ना नद्युत्तमा भविष्यसि; स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले च ये तीर्थानि, मम सिंहस्थाने त्वयि स्नातुम् आगमिष्यन्ति, मातः। "आनन्दाख्यं तीर्थं सौभाग्यं यशः दीर्घायुः आरोग्यसमृद्धिं वर्धयति, पुण्यं धनं च जनयति। "तत्र गौतमेन पञ्चसहस्रतीर्थानि निर्दिष्टानि; तेषां स्मरणेन वा पठनं वा, सदा कामसम्पत्तिः लभ्यते। "यत्र शिवः निवसति, नन्दी अपि सदा गङ्गातटे विचरति; तस्मात् तद्भवतीर्थं नन्दीतटमित्युच्यते, तद्वापी आनन्दाख्या, सर्वानन्दवर्धिनी।" भवतीर्थमिति प्रसिद्धं यत्र भवरूपः सर्वात्मा, सर्वभूतान्तरात्मा, सत्चितानन्दरूपः, साक्षात् स्थितः। अथ शृणु, पुण्यश्लोकस्य सूर्यवंशस्य महात्मनः क्षत्रियस्य चरितं पुण्यं कथयामि। स प्राचीनबर्हिः नाम, सर्वकर्मसु निपुणः, पञ्चत्रिंशलक्षवर्षाणि राज्यं कृतवान्। स सदा व्रतमिदं पालयामास—"यदा मम यौवनं नश्यति, यदा वा प्रियतमा भार्या, पुत्राः, वा प्रियवस्तूनि मम न स्युः, तदा राज्यं परित्यजामि, नात्र संशयः।" एवं हि आचारः प्राज्ञस्य, कुलजातस्य, विवेकिनः च। धनहानौ विरक्तः, एकान्ते वसन्, अपि भूमिम् अधिराज्यन्, प्रियजनवियोगो न कदापि भवति।