ततः प्रभृति एष तीर्थविशेषः परमख्यातिम् आपन्नः। तस्य केवलस्मरणमात्रेण पिशाचनाशनं, महारोगहरणं, महापातकक्षयश्च शीघ्रं सम्पद्यते। अद्य मया तव तीर्थस्यास्य माहात्म्यं सम्यगुक्तम्, यत्र त्रिशतानि तीर्थानि अन्यानि च सन्ति, ये भोगमोक्षप्रदायकानि सन्ति—किं बहुना? अस्य सर्वसिद्धिदायकत्वं श्रुतम्; अत्र मुनिभिः सम्पूजितानि त्रिशतानि तीर्थानि केवलस्मरणेनैव कामफलदानी सन्ति। एतत् निम्नाभेदाख्यं तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं गङ्गायाः उत्तरतीरे स्थितं सर्वपापविनाशनम्। तस्य केवलस्मरणेन सर्वपापानि नश्यन्ति; तत्र वेदद्वीपदर्शनात् वेदविद्यावान् भवति। तत्र ऐलः धर्मात्मा राजा उर्वशीं कामयामास; कः वा तस्या मत्तलोचनां दृष्ट्वा न मोहितः स्यात्? सा तु अग्निदर्शनकर्मणः परिमितकालं निश्चित्य, यत्र राजा सर्पिषः किंचित् भागमश्नोत्, तत्र जगाम। राजा तां स्वकीयं कृतवान्, सा च सदा नवयौवना रमणी सुषुप्तवती शय्यायाम्, तस्याः पार्श्वात् पुरूरवा उत्थितः। तं निर्वस्त्रं दृष्ट्वा सा तत्क्षणमेव निर्गता; स्त्रीणां चित्तं विद्युत्समा चञ्चलतया स्थैर्यं क्व? स राजा तां रात्रौ विस्मितो निर्वस्त्रः अपश्यत्; तस्मिन्नेव काले राजा शत्रून् जेतुं प्रययौ। शत्रून् विजित्य स देवभूमिं पुनः प्राप्तवान्; तत्र वसिष्ठेन पुरोहितेन महता राजा उपदिष्टः। उर्वश्याः गमनं श्रुत्वा राजा शोकवशं गतः, न यज्ञं न भोजनं न श्रोतुं न द्रष्टुं शक्तः। ततो वसिष्ठः पुरोहितः तं मृतवत् स्थितं राजानं युक्तयुक्तवाक्यैः बोधयामास। "सा तव पत्न्यद्य मृतैव, महाबुद्धे राजन्, मा शोचिष्ठाः। एषु विषमेषु कालेषु त्वां पापप्रवृत्तयः न स्पृशेयुः। त्वं स्त्रीणां हृदयं न जानासि, ते शृगालहृदया इव; अतः मा शोच। को वा नारीभिः न वञ्चितः? तासां स्वभावो हीनः, कराळता, चपलता, कौशलञ्च। एवं स्वभावः तासां, ताः कथं सुखदाः? कः कालैर्न नाशितः? कः यशः प्रार्थयन् तदवाप्तवान्? कः लक्ष्म्या न मोहितः? कः स्त्रीभिः न पीडितः? मदोन्मत्तानां यथार्थं स्वप्नमाया इव दृश्यते। कस्य स्त्रीणां सम्पर्के सुखम्? एतत् ज्ञात्वा त्वं शोकात् विमुक्तः भव। शंकरविष्णुगङ्गा विना त्रिषु लोकेषु दुःखिनां अन्यः नास्ति शरणम्।" इत्येतच्छ्रुत्वा राजा शोकं जित्वा गङ्गायां स्थित्वा धर्मनिष्ठः अभवत्। तत्र स शिवं, जनार्दनं, ब्रह्माणं, सूर्यं, गङ्गां, अन्यांश्च देवतान् बहुश्रद्धया अर्चयामास। यः दुःखार्तः सन् तीर्थदेवताः न सेवते, स कालबद्धः किमवस्थां प्राप्नोति? यः एकमेव ईश्वरं शरणं गच्छति, गौतमीं सेवितुम् उत्सुकः, परमश्रद्धावान्, विषयेषु विरक्तः सन्, स यजमानैः सह बहून् यज्ञान् कृत्वा विप्रेषु दानानि च अददात्; तेन स वेद्युपद्वीपः अभवत्, तस्मात् स यज्ञद्वीप इति प्रसिद्धः। पौर्णमास्यां रात्रौ उर्वशी तत्र आगच्छति; यः कश्चित् तस्मिन् द्वीपे प्रदक्षिणां करोति, स पृथिवीमुदधिसहितां गगनसहितां च प्रदक्षिणीकृत्य वेदस्मरणं यज्ञस्मरणं च लभते। तत्र पुण्यकर्म कृत्वा यज्ञफलमवाप्नोति; तत् क्षेत्रं ऐलतीर्थमिति विख्यातम्, पुरूरव इति च कथ्यते। तत् वासिष्ठमपि, निम्नाभेदः इति च प्रसिद्धम्; ऐलराज्ञः काले यज्ञेषु कदापि निम्नाभेदः नाभवत्। उर्वश्याः स्थले निम्नाभेदः, पूर्णगतिरेव, वसिष्ठेन गङ्गया च विभागितः। अतः स निम्नाभेदः द्रष्टादृष्टकामफलदः अभवत्; तत्र सप्तशतानि उत्तमानि तीर्थानि कथ्यन्ते। तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वयज्ञफललाभः स्यात्; निम्नाभेदस्नानात् देवदर्शनं कृत्वा, अत्र वा परत्र वा, तस्य पतनं न भवति; सर्वोत्कर्षं प्राप्य इन्द्रवत् स्वर्गे रमते। नन्दीतटाख्यं तीर्थं वेदविद्भिः सम्यग्ज्ञायते; तस्य माहात्म्यं तव कथयिष्यामि, नारद, शृणु। अत्रेः पुत्रः बलवान् चन्द्रमाः सर्वाणि वेदान् धनुर्वेदं च यथाविधि सम्यगध्यायित्वा, जीवात् सर्वविद्या ज्ञात्वा, 'आचार्यं पूजयिष्यामि' इति मनसाऽचिन्तयत्। तदा बृहस्पतिः तुष्टः शिष्यं चन्द्रमसं प्राह—"मम प्रिया तारा, या रत्याः सदृशप्रभा।" ततः चन्द्रमाः तस्यां गृहं प्रविश्य तां तारां ताराननां दृष्ट्वा तस्याः हस्तं गृहीत्वा, कामवशात् स्वगृहं प्रति बलात् नीतवान्। तदा स धैर्यसागरः, बुद्धिमान्, धीरः, आत्मसंयमशीलश्च। यावत्पुरुषः विशेषतः कामलोचनाजालैः न बद्धः, तावत् दीर्घलोचनां स्त्रीं रहसि न चेष्टते। तां दृष्ट्वा कस्य मनः न कामवशं याति? अतः साध्वी स्त्री अन्यं पुरुषं कदापि न पश्येत्। एवं श्रुत्वा, तेषां चरितं, तीर्थमाहात्म्यं च, धर्मार्थकाममोक्षदं पुण्यश्चैतदाख्यायते।