तदा, उर्वशी मेना रम्भा तिलोत्तमा च, भीता कम्पमानाश्च, गन्तुम् इच्छन्त्यः न सन्, पुनः शचीपतिना समुद्धिष्टाः। ताः सर्वाः गर्विताः अतिवै गम्भीराः च, सहसा सहस्राक्षं पुरन्दरं प्रत्युवाचुः। वयं गाधेः पुत्रं तपसा दीप्तं गमिष्यामः, नृत्यगीतसौन्दर्ययौवनबलैः तं पतयिष्यामः। यस्य दृष्टिस्मितवाक्यलास्येषु सदा मदनः वसति, तस्य कः प्रतिरोधः कर्तुं शक्नुयात्? सहस्राक्षेण अनुमते ताः महतीं नदीं गत्वा, महर्षिं विश्वामित्रं तपस्यन्तं दृष्ट्वा। स मृत्युवद् दुर्निवार्यः, धूर्जटिवत् भूमौ स्थितः, सहस्रवर्षाणि ताः अपि तं द्रष्टुं न शेकुः। दूरस्थाः सन्तः, नृत्यगीतरञ्जनैः तं मोहितुम् उद्युक्ताः, तदा स मुनिवरः ताः दृष्ट्वा कोपसमन्वितः अभवत्। एवं विरुद्धं आचरणं दृष्ट्वा कः न कोपं यायात्? स महाबाहुः, रागरहितः अपि, इन्द्रस्य उपहासं चकार। तदा ताभ्यां अप्सरसोः विमुक्तः सहस्राक्षः, इव वदन्, गाधेः सुतात् शप्तः—"त्वं द्रवरूपः भविष्यसि" इति। "मां धावयितुं यत् त्वया आगतम्, तस्मात् त्वं लघुरूपः भविष्यसि" इति शप्त्वा, ताभ्यां प्रार्थितः स शापान्मोचनं ददौ। यदा युवां दिव्यरूपे गङ्गां समागच्छतुः, तदा तेन शापेन क्षणेनैव नदीरूपे अभवताम्। तौ अप्सरःयुग्मं द्वे नद्यौ अभवताम्; ताभ्यां परस्परसंयोगः, ताभ्यां गङ्गासुयोगश्च अभवत्। सर्वेषु लोकेषु सः शिव इति विख्यातः, भोगमोक्षप्रदः, तत्रैव सर्वसिद्धिदः प्रत्यक्षं निवसति। तत्र स्नानेन दर्शनाच्च सर्वपाशान्मुक्तिः भवति। दक्षिणे गङ्गातटे कोटितीर्थं नाम, केवलं स्मरणेन सर्वपापविमोचनं भवति। यत्र कोटीश्वरदेवः अस्ति, तत्र सर्वं कोटिगुणितं सिध्यति; तत्र द्वौ कोट्यौ पूर्णतया पुण्यतीर्थेषु वर्तेते। अत्र कथां प्रवक्ष्यामि; शृणु समाहितः, नारद। कण्वपुत्रः ज्येष्ठः बाहीकः नाम प्रसिद्धः। कण्वः, लोकविख्यातः, वेदवेदाङ्गविद्, स्वपत्नीया सह यज्ञकर्माणि कृतवान्। गौतमीतीरे सः वसन्, लोकसम्मानितः, प्रातःसंध्यायां पत्न्या सह, हुताशने हविर्दत्त्वा, यज्ञकर्मणि निरतः। सदा यज्ञाय यत्नशीलः सन्, एकाहुतिं प्रदाय, द्वितीयाहुतेः कर्तव्ये, सः हव्यं हस्ते गृहीत्वा, तस्मिन्नेव क्षणे वह्निः उपशाम्यत्। तदा कण्वः चिन्तायाम् मग्नः, किं कर्तव्यम् इति विचिन्त्य, महतीं व्यथां प्राप्तः। द्वयोर् आहुत्योः मध्ये वह्निः उपशान्तः; अन्यो वह्निः वेदशास्त्रानुसारः च लभ्यः स्यात्। कुत्र द्वितीयाहुतिर्देयम्? कुत्र वा वह्निः लभ्यः? इति चिन्तयन्, तस्मिन्नेव क्षणे दिव्यः शब्दः व्यजायत—"अत्रान्यं वह्निं न प्राप्नुयाः; यानि शेषाणि समीपे तानि पर्याप्तानि" इत्युक्तम्। "अर्धदग्धे दारुणि, विप्रश्रेष्ठ, आहुतिर्देया" इति वचने, कण्वः 'न' इति उक्तवान्; पुनः स एव दिव्यः शब्दः— "अग्नेः सुतः हिरण्यः; पिता अपि सुतः; यत् पुत्राय दीयते, प्रियाय, तत् पितुः प्रीत्यर्थम्। पित्रे दातव्यं, पुत्रेण च दातव्यम्; तेन प्रमोदः कोटिगुणितः स्यात्" इति दिव्यः शब्दः, ततः सर्वे महर्षयः। धर्मस्य सर्वस्वं निश्चित्य, तेन नियमेण व्यवहत्सुः; लोके यत् पुत्राय दीयते, तत् पितुः भवति। अपत्यादिलाभेन माता-पितृणां स्नेहः यथायोग्यं जायते; अन्यथा न लोके इयं प्रसिद्धिः। एष धर्मः लोके प्रतिष्ठितः, सर्वत्र पूजितः; तत्र दाने सर्वं पुण्यं कोटिगुणं भवति। मानसिकक्लेशस्य विमोचनं, महत् सुखं च उत्पद्यते; पुनः तदेव वचनं अस्मिन् उत्तमे कण्वतीर्थे अभवत्। तद् तीर्थं महत्तीर्थत्वं प्राप्तम्, कण्व, पुण्यबलात्; त्रिषु लोकेषु सर्वतीर्थेभ्यः अधिकफलदं। यत् यत् तत्र क्रियते—स्नानदानादिकं—भक्त्या एकाग्र्येण, तत् सर्वं पूर्णफलदं कोटिगुणं, मुनिवर। यद् यद् अत्र जनैः क्रियते—स्नानदानादिकं—तत् सर्वं कोटिगुणं भवति; तस्मात् तत् कोटितीर्थं इति प्रसिद्धम्। यत्र अयं अग्नेयकण्ववानिनां वृत्तान्तः, तदेव कोटितीर्थं, यतो हि कोटितीर्थफलप्रदं। कोटितीर्थस्य माहात्म्यं वाचस्पतिभिः अपि, अन्यैर्वा देवैः, व्यक्तुं न शक्यते। यत् यत् अत्र क्रियते, यथायोग्यं, गोदावरीकृपया सर्वं कोटिगुणं सिध्यति। यः कोऽपि एकां गावं द्विजश्रेष्ठाय तत्र कोटितीर्थे ददाति, स तीर्थमाहात्म्येन कोटिगवां फलं प्राप्नोति। यः शुद्धः सन्, श्रद्धायुक्तचित्तेन भूमिं तत्र ददाति, स कोटिगुणितं फलम् आप्नोति। एवं, दिव्यैः कृत्यैः, पुण्यतीर्थमाहात्म्येन, सर्वं कोटिगुणं फलम् अत्र लभ्यते।