ययातिः, राजा नहुषः, पुत्रेभ्यः वृद्धत्वं दत्तुं मनसि कृत्वा, भृगुवंशसम्भवाय गुरवे दैत्याचार्याय इदं उवाच—"यदि पुत्रः मम वचनं दृढं न गृह्णाति, तव अनुमत्याऽहं तं शप्तुं समर्थः स्याम्; एषा अनुमतिः त्वया दातव्या।" तदा भृगुप्रसूतः गुरुः "तथास्तु" इति राज्ञे प्रत्युवाच। ययातिः ततः स्वं ज्येष्ठं पुत्रं यदुम् आह्वय्य इदं उवाच—"यदु, मम शापेन आगतम् वृद्धत्वं त्वं स्वीकुरु; त्वं ज्येष्ठः, सर्वेषु विषयेषु निपुणः, परिपक्वः, पुत्रेषु प्रमुखः च। पिता तदा एव पिता भवति, यदा पुत्रः तस्य आज्ञायाः पालनं करोति।" किन्तु यदुः, दानशीलं पितरं ययातिं प्रति, "न" इति प्रत्यवदत्। ययातिः तं शप्त्वा, यथेष्टं तुर्वसुम् अभाषत्। तदा तुर्वसुः अपि तस्मिन्नेव समये पितृदत्तं वृद्धत्वं न स्वीकृतवान्; ययातिः तं शप्त्वा, द्रुह्युम् इदं उवाच—"मम वृद्धत्वं त्वं गृहाण।" द्रुह्युः अपि तद् रूपं वृद्धत्वं, यः सौन्दर्यं नाशयति, स्वीकर्तुं न इच्छति। ततः राजा अनुं प्रति उक्तवान्—"मम वृद्धत्वं त्वं गृहाण।" अनु अपि "न" इति प्रत्यवदत्; तं शप्त्वा, पुरुम् अभाषत्। तदा पुरुः हर्षेण पितृवृद्धत्वं स्वीकृतवान्। एकस्मिन् सहस्रवर्षे, यावत् पिता तुष्टः आसीत्, तावत् सर्वाणि यौवनस्य विविधानि भोगानि पुरुः उपलभ्य तस्य आनन्दं अनुभूतवान्। ययातिः पुत्रयौवनेन तुष्टः सुखं अनुभूतवान्; सर्वेषु भोगेषु तृप्तः, राजा नहुषः सन्तुष्टः अभवत्। ततः हर्षेण पुत्रं पुरुम् आह्वय्य इदं उवाच—"सर्वेषु भोगेषु तृप्तः अस्मि, अनघ, तव यौवनेन। तव यौवनं त्वं पुनः गृहाण, मम दूषितं वृद्धत्वं मे पुनः दत्तुम्।" तदा पुरुः उवाच—"न"; वृद्धत्वेन क्लीबः अस्मि, पितः, देहिनां विकाराः दुरुपरिहार्याः। वृद्धत्वं, यः कालानुसारं आगच्छति, सर्वैः देहिभिः सहनं आवश्यकम्; किन्तु यदि तत् वृद्धत्वं वृद्धसेवायै स्वीकृतम्, कथं तद् त्यक्तुं शक्यते? देहिनां मृत्युः तादृशं पापं स्वीकृत्य त्यजनात् श्रेयः; अथवा, राजन्, तपसा वृद्धत्वं नाशयिष्यामि।" एवं पितरं प्रति उक्त्वा, सः परमगङ्गां, गौतमीदक्षिणतीरं, गत्वा महत्तपः अकरोत्। दीर्घकालेन, शिवः, लोकातीतगुणैः भूषितः, तुष्टः अभवत्; सः देवश्रेष्ठः पुरुम् उवाच—"किम् दातुम् इच्छसि?" पुरुः उवाच—"देवेश, पितृशापेन आगतम् वृद्धत्वं नाशय; भगवन्, क्रोधशापेन भ्रातॄन् अपि विमोचय।" विश्वेश्वरः "तथास्तु" इति उक्त्वा, शापसम्भवम् वृद्धत्वं नाशयामास, भ्रातॄन् अपि शापात् विमुक्तान् अकरोत्। तस्मात् तस्मिन्नेव स्थले वृद्धव्याधिनाशनं तीर्थं प्रसिद्धम् अभवत्; स्मरणमात्रेण अपि अकालवृद्धत्वं तथा अन्याः पीडाः नश्यन्ति। तस्मात् नाम्ना कालञ्जरः, ययातिः, नहुषः, पौरः, शौक्रः, शर्मिष्ठा इति अपि प्रसिद्धम्। तत्र तादृशानि तीर्थानि, शताधिकानि अष्टोत्तरशतं, विद्यमानानि, सर्वसिद्धिदायकानि। स्नानदानश्रवणपठनैः तत्र सर्वपापानि नश्यन्ति, भोगमोक्षौ च लभ्येते। अप्सरसयोः युग्मं, तयोः संयोगः च, दक्षिणतीरे तद् पुण्यतीर्थं वर्णितम्; स्मरणमात्रेण तत्र सौभाग्यं लभ्यते। तत्र मुक्ति निश्चितम्; नरः वा साध्वी स्त्री वा, स्नानं कृत्वा, विधिपूर्वकं कर्म कृत्वा, विशेषतः स्त्री रजोनिवृत्त्याः अनन्तरं स्नात्वा, नारद, तत्र सौभाग्यम् अवाप्नोति। अपि च, वन्ध्या स्त्री, यदि पतिसंयुक्ता स्नानदानं कुर्यात्, त्रिमासाभ्यन्तरे पुत्रं जनयति; अन्यथा मम वचनं मिथ्या स्यात्। अप्सरसद्वयं तीर्थं, तस्य नामकरणं, तव विषये, नारद, अहं वर्णयिष्यामि; शृणु। विश्रामित्रस्य वसिष्ठस्य च महान् स्पर्धा अभवत्; गाधिपुत्रः ब्राह्मण्याय तपः व्रतम् आस्थाय स्थितः। गङ्गाद्वारे उपविष्टं तं मेनकां इन्द्रः प्रेषितवान्; "गच्छ, शुभे, मम आज्ञया तं तपःभ्रंशय।" इन्द्रस्य आज्ञया मेनका विश्रामित्रस्य तपःभ्रंशं कृत्वा, कन्यां दत्त्वा, पुनः इन्द्रपुरीं गतवती। तस्य निर्गमने, गाधिपुत्रः सर्वं स्मृत्वा, तं स्थलम् परित्यज्य, देवप्रियं तीर्थं गच्छति। दक्षिणगङ्गां अगच्छत्, यत्र कालञ्जरः हरः च तपः आस्थाय स्थितौ। तत्र इन्द्रः, सहस्राक्षः, पुनः तं प्रति उक्तवान्। तदा उर्वशी, मेना, रम्भा, तिलोत्तमा, भीता कम्पमाना च, "न गच्छामः" इति उक्तवन्त्यः; पुनः शचीपति इन्द्रः उक्तवान्। ताः गर्विता, अतिगम्भीराः, सहस्राक्षं पुरन्दरं प्रति संयुक्तं प्रत्यवदन्—"गाधिपुत्रं, तपोदीप्तं, नृत्यगीतसौन्दर्ययौवनबलैः पतितुं करिष्यामः। यत्र दृष्टिस्मितवाक्यविलासेषु कामदेवः नित्यं वसति, तत्र को न प्रतिरोधं करिष्यति?" सहस्राक्षः अनुमतिं दत्त्वा, ताः महतीं नदीं गत्वा, तपःस्थं महर्षिं विश्रामित्रं दृष्टवन्त्यः। सः मृत्युसमः, पृथिव्यां धूर्जटिवत् स्थितः; सहस्रवर्षाणि ताः तं दृष्टुं न शेकुः। दूरस्थाः, नृत्यगीतस्तुतिभिः तं मोहितुं यतन्त्यः, तदा सः तपस्वीसिंहः ताः दृष्ट्वा, क्रोधेन पूर्णः अभवत्। तादृशं विरुद्धं आचरणं दृष्ट्वा को न क्रुध्येत? महाबाहुः अपि, कामरहितः, इन्द्रं उपहसन् अभवत्। अप्सरसद्वयं विमुक्तं कृत्वा, सहस्राक्षः, वदन् इव, गाधिपुत्रेण शप्तः—"त्वं द्रवस्वरूपः भविष्यसि।" "यतः त्वं इह मां धावयितुं आगतः, अतः त्वं लघुर्भविष्यसि"; ताः तेन प्रसाद्य, शापात् मोचनं दत्तम्। एवं पुण्यतीर्थस्य, ययातिनहुषपुरुपौरशौक्रशर्मिष्ठनाम्नः, कालञ्जरस्य, अप्सरसद्वयस्य, तथा विश्रामित्रवृत्तान्तस्य, पुण्यफलस्य च, कथा समाप्ता।