श्रुत्वा शुक्रस्य दुहितुः देवयानीयाः पुत्रयोः जन्म, ययातिना सह धर्मपत्नी शर्विष्ठा, वृषपर्वणः कन्या, अपि तस्य भार्या आसीत्। देवयानी, शुक्रस्य सुताः, द्वावपि पुत्रौ अजनि—यदुश्च तुर्वसुः च—यावन्तौ देवपुत्राभ्याम् समाना आस्ताम्। शर्विष्ठा अपि राज्ञः पत्नी, त्रीनपि पुत्रान् अजनि, ये देवसमानाः आसीन्। महात्मनः ययातेः देवयानीयां च द्वौ पुत्रौ जातौ—द्रुह्युः च अनुश्च—तथा पूरुः, ये शुक्ररूपसमाना आसीन्। शर्विष्ठायाः अपि पुत्राः इन्द्राग्निवारुणतेजसः दीप्तिमन्तः आसीन्। कदाचित् तु देवयानी दुःखिता, पितरं शुक्रं इदं वचनम् उवाच—"भृगुष्रेष्ठ, अहं दुर्भगा केवलं द्वौ पुत्रौ प्राप्नोमि; मम दासी सौभाग्यवती त्रीन् पुत्रान् अपि लब्धवती।" "एवं चिन्तयन्त्याः महद् शोकम् उपगता अहम्; ययातिना कृतदोषात् नूनं म्रियेमि, दैत्याचार्य। मानवानां हि मृत्युः अपमानात् श्रेष्ठः।" इति। तस्याः वचनं श्रुत्वा, शुक्रः महाबलः कोपसमाविष्टः शीघ्रं ययातिम् उपगम्य, तम् इदं वचनम् उवाच—"राजन्, त्वं रूपमोहितः मम दुहितरं प्रति एष घोरः अपराधः कृतः; अतः त्वं जरया युक्तः भविष्यसि।" "कामपीडितः न भुङ्क्ते, न त्यजति; केवलं मनसि तृष्णया तिष्ठति, श्वासनिःश्वासैः बुद्धिम् नाशयति। जीवतः अपि जरैव मृत्युः; अतः शीघ्रं गच्छ, एषा जरा दुःसहा त्वया स्वीक्रियताम्।" इति। शुक्रस्य शापं श्रुत्वा, ययातिः प्रणिपत्य कृताञ्जलिः शुक्रमिदम् उवाच—"नाहम् अपराधं करोमि, न च कोपं, न च अधर्मं; केवलं अधर्मकृतः दण्डं अर्हन्ति महात्मनः।" "कथं माम् अधर्मकृतं शप्तवान्, ब्राह्मणश्रेष्ठ? देवयानी मयि मिथ्यावदति। अतः त्वं माम् एष शापं दातुं न अर्हसि; हि पण्डिता अपि मोहिता निर्दोषे कोपं कुर्वन्ति—तदा अज्ञस्य दोषः नास्ति, यस्य मनः द्वेषाग्निना दग्धम्।" ययातेः वचः श्रुत्वा, शुक्रः अपि तस्य दुहितुः दिवा निशि च कृतानि घोराणि अपराधानि स्मृत्वा, "न कोपः इति," उक्त्वा, काव्यः राजानं प्रति उवाच—"अहं कर्मणा तस्याः दोषं जानामि; न मिथ्यावदामि। शापं पालयिष्यामि; शृणु, राजन्, मम अनुग्रहम्।" "यस्य पुत्रस्य त्वं इच्छसि, तस्मै एषा जरा मम वरात् गच्छतु, राजन्।" पुनः ययातिः शुक्रं प्रणम्य उवाच—"यो मम जरा भक्त्या गृह्णीयात्, स एव राजा भवति, दैत्याचार्य; एष अनुमन्यताम्। यदि कश्चन पुत्रः मम वचः दृढं न गृह्णाति, त्वदीयेन अनुमतिना तम् शप्स्यामि; एष अर्हति त्वया, गुरो।" "एवं भवतु," इति भृगुनन्दनः ययातिं प्रति उवाच। ततः ययातिः पुत्रान् आहूय, यदुम् उवाच—"यदु, मम शापेन प्राप्तां जरां त्वं गृहाण; त्वं ज्येष्ठः, सर्वेषां कार्येषु निपुणः, स्थिरः, पुत्रेषु श्रेष्ठः। यः पितुः आज्ञां पालयति, स एव पिता।" यदुः तु पितरं ययातिं प्रति "नेति" प्रत्युवाच; तदा ययातिः यदुम् शप्त्वा, तुर्वसुम् इच्छया उवाच। तुर्वसुः अपि तदा पितुः दत्तां जरां न अङ्गीकृतवान्; तं शप्त्वा, द्रुह्युम् उवाच—"मम एषां जरां गृहाण।" द्रुह्युः अपि तां रूपनाशिनीं जरां न इच्छन्, राजा अनुं उवाच—"मम जरां गृहाण।" अनुः अपि "नेति" प्रत्युवाच; तं शप्त्वा, पूरुम् उवाच। पूरुः तु हृष्टः पितुः जरां स्वीकृतवान्। सहस्रवर्षाणि, यावत् पितुः प्रीतिः, स यौवनस्य विविधान् भोगान् अश्नोत्। ययातिः अपि पुत्रस्य यौवनेन तुष्टः सुखानि अनुभूय, सर्वेभ्यः भोगेभ्यः संतुष्टः अभवत्। ततः सः हृष्टः पुत्रं पूरुम् आहूय उवाच—"अहं सर्वेभ्यः भोगेभ्यः तुष्टः, अघशून्य, तव यौवनस्य कृते। तव यौवनं गृहाण, मम जरां प्रतिदेहि।" पूरुः उवाच—"नेति; अहं जरया क्लान्तः, पितः, देहिनां विकाराः दुष्प्रतिषेध्याः। यः कालसमये जरा आगच्छति, सः सर्वैः देहिभिः सहनीयः; यदि तु पितृसेवायै स्वीक्रियते, कथं त्यज्यते? देहिनां मृत्युः अपि पातकात् श्रेष्ठः; अथवा, राजन्, तपसा जरां नाशयिष्यामि।" एवं पितरं उक्त्वा, सः गङ्गां परां गतः, गौतमीदक्षिणतीरे महत्तपः अकार्षीत्। तत्र, दीर्घकालानन्तरं, शिवः परमगुणैः भूषितः तुष्टः अभवत्; सः पूरुम् उवाच—"किं ते ददामि?" पूरुः उवाच—"देवेश, पितुः शापेन प्राप्तां जरां नाशय; भगवन्, भ्रातॄन् अपि कोपशापान् विमोचय।" ईश्वरः "एवं" इति उक्त्वा, शापोत्थां जरां नाशयामास, भ्रातॄन् अपि शापात् मुक्तवान्। तस्मात् तद् तीर्थं जरारोगनाशनं अभवत्; केवलं स्मरणेन अपि अकालजरा प्रायशः नश्यति। तेन नाम्ना, तत् तीर्थं कालञ्जर, ययाति, नाहुष, पौऱ, शौक्र, शर्विष्ठा इति प्रसिद्धम्। तत्रैव एवंविधानि तीर्थानि, तथा एकशतम् अष्टौ च, विप्र, सर्वसिद्धिप्रदानीति कीर्त्यन्ते।