महाबाहो, तपः परित्यज्य यत् किमपि मनसि निश्चितं तव, तत् सर्वं सम्पद्यताम्। शिवगङ्गायाः प्रसादेन अत्र किञ्चिद् दुर्लभं नास्ति। मम पूज्यपिता देवैः त्वया अवमानितः; यदि त्वया मयि च तत्र परमं स्नेहं दर्शयेत्, तदा मम तपसा च त्वया च वैरं त्यजामि। पितरि श्रद्धया पुत्रेण वैरस्य नाशः कार्यः; यदि एष इच्छ्यते, तर्हि मम सर्वे अभिलाषाः सिध्यन्ति। ततः सर्वे देवगणाः राहुम् ग्रहत्वं ददुः, मेघहासं च राक्षसानां श्रेष्ठतमं चकारुः। तदा राहोः पुत्रः नैरृताधिपः उत्पन्नः भूत्वा पुनः देवगणान् अब्रवीत्—"मम कीर्तिः प्रतिष्ठाप्यताम्।" स उवाच—"अस्य स्थलस्य शक्तिः दातव्या।" तदा देवाः तद् वचनं स्वीकृत्य, यत् किमपि मनसि स्थितं तेषां तत् सर्वं ददुः। देवर्षे, स तीर्थः दैत्याधिपस्य नाम्ना विख्यातः, यत्र सर्वे देवाः उपस्थिताः आसन्। स देवतीर्थः देवैः अपि दुर्गमः, यत्र देवाधिपः निवसति, तद् दिव्यतीर्थरूपेण स्मर्यते। तत्र, हे नारद, अष्टादश तीर्थानि दैत्यैः पूज्यन्ते; तत्र स्नानदानाभ्यां महापापविनाशः जायते। सिद्धतीर्थः नाम्ना स प्रसिद्धः, यत्र शिवः सिद्धनाथः स्थितः; तस्य शक्तिं कथयामि, या सर्वसिद्धिदा भवति। पुलस्त्यवंशसम्भूतः रावणः, यः त्रिषु लोकेषु विश्रुतः, सर्वदिक् विजित्य सोमलोकं प्राप्तवान्। स रावणः सोमेन सह युद्धाय उद्यतः सन्, मया प्रोक्तम्—"मन्त्रं दास्यामि, त्वं सोमेन युद्धं त्यज, दशानन।" इति उक्त्वा, अहं तस्मै राक्षसराजाय शिवसम्बद्धं षडष्टोत्तरशतनाम मन्त्रं ददामि, तस्य प्रसादनार्थम्। ये दीनाः पतिताः क्लेशपीडिताश्च, तेषां लोके शिवः एव शरणम्; अन्यः नास्ति। तदा मन्त्रबलात् स सोमलोकात् निवृत्तः; विजयं प्राप्य पुष्पकमारुह्य स राक्षसः शीघ्रं लोकान् प्रतिनिवृत्तः, गर्वितश्च। स देवगणान्, गगनं, पृथिवीं, नागान्, गजान्, विप्रांश्च निरीक्ष्य, कैलासमहागिरिं, उमापतिस्थानं, अपश्यत्। "कः महात्मा अत्र पर्वते वसति? अहं एतत् पर्वतं पृथिव्याः नयामि। इदानीं लङ्कां प्राप्तः स पर्वतः शीघ्रं सौन्दर्यं श्रियम् च लङ्कायै जनयति," इति स चिन्तयामास। राक्षसयोः मन्त्रिणोः वचः श्रुत्वा तस्य च प्रभोः मनोऽभिप्रायं विज्ञाय, ते "एतत् न उचितम्" इति प्रामाणिकमनसा ऊचुः; किन्तु निशाचरः तेषां वचनं न शृणोत्। पुष्पकं शीघ्रं स्थाप्य, स राक्षसः कैलासपादे लीलया उत्पत्य, पर्वतं दोलयितुम् आरब्धवान्; तद् ज्ञात्वा शिवः यथोचितं अकरोत्। दिशां पालान् जित्वा, देवद्विषा गर्वितेन कैलासः दोलितः, तदा शिवः अङ्गुष्ठेन तं दशाननं पातालादिषु प्रेषयामास। तस्य भग्नदेहस्य करुणनादं श्रुत्वा, शिवः कोपितः अपि सन्, देवीसहितः हास्यं कृत्वा, तस्य वाञ्छितं वरं अददात्; न संशयः, शिवेन तद् अनर्हाय अपि दत्तम्। ततः शिवप्रसादात् वरान् लब्ध्वा, स वीरः प्रस्थितः; लङ्कां गन्तुम् इच्छन्, गङ्गां, या शिवजटासम्भूता, उपगच्छत्। तत्र स शिवं विविधैः मन्त्रैः गङ्गाजलेन च पूजयित्वा, चन्द्रचिह्नितं खड्गं लब्ध्वा, अभिलषितसिद्धिं श्रियं च प्राप्तवान्। मया दत्तं मन्त्रं सोमरक्षार्थं साधयित्वा, भवम् यथाविधि पूजयित्वा, मन्त्रसिद्धौ प्राप्तायां, स राक्षसराजः पुनः लङ्कां प्रत्यागच्छत्, तृप्तः। ततः प्रभृति, एषः महती शक्तिसम्पन्नः तीर्थः, महाफलदः, सर्वकामदः, पापसंहारी, सर्वैः सिद्धैः सेवितः अभवत्। परुष्णीसंगमं नाम तीर्थं त्रैलोक्ये प्रसिद्धम्; तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि, शृणु, पापनाशनम्। अत्रिः ब्रह्माणं, विष्णुं, महेश्वरं च पूजयामास; तेषु तुष्टेषु, "मम पुत्राः भविष्यथ" इति उवाच। ततो मम कन्या रूपवती जाता, हे देवाः; ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः च मम पुत्राः अभवन्। सः शुभात्रेयीं नाम कन्यां ससर्ज; सोमः च दुर्वासाः च तस्य महात्मनः पुत्रौ अभवन्। अग्नितः अङ्गिराः अनुशिखात् जातः; स अङ्गिराः तेजस्विनीं आत्रेयीं अत्रये दत्तवान्। अग्नेशः शक्त्या, परुषः सदा आत्रेयीं प्रति भाषते स्म; आत्रेयी अपि सदा सेवायाम् आसक्ता। तस्यां अङ्गिरसः पुत्राः वीर्यवन्तः अभवन्; अङ्गिराः सदा आत्रेयीं परुषं भाषते स्म। सुताः अङ्गिरसः सदा पितरं शमयन्ति स्म; कदाचित् स्वामिनः परुषवाक्यैः क्लिष्टा सा, कृताञ्जलिः, दुःखिता, पितरौ गुरुम् उपसंगम्य उवाच— "अग्निधारिन्, अहं तव पुत्रस्य पत्नि; सदा पुत्रसेवने पतिसेवने च प्रवृत्ता अस्मि। मम पतिः कारणं विना मां परुषं भाषते, क्रुद्धदृष्ट्या पश्यति; देवश्रेष्ठ, माम् शमय—पतिः एव मम देवता।" "तव पतिः अङ्गिराः ऋषिः अनुशिखात् जातः; सौम्ये, उपायः विधीयताम्, यथा सः शान्तः भवेत्। तव पतिः अग्निजः तव समीपं गतः, सुन्दरि; ततः मम आज्ञया, त्वं तम् आप्रवृत्त्या प्लावय।" "परुषवचनानि सहिष्ये; पतिः अग्निं न प्रविशेत्। या स्त्रियः पतिविरुद्धाः, तासां जीवनेन किम्? शमवचनानि इच्छामि, यथा पतिं लभेय।" "अग्निः आपः शरीरेषु स्थावरेषु च चरिषु च अस्ति; अहम् सदा तव पत्या आश्रयः जनयिता च अस्मि।" एवं, एषः पुण्यकथासमूहः, शिवगङ्गायाः प्रसादेन, देवर्षिभिः पूजितः, पावनः, पापविनाशनः, सर्वकामदः चाभवत्।