युवयोः उभयोः परस्परं वादं कुर्वतोः, युवां मम समीपमागतम्। युवयोः वचनानि श्रुत्वा, अहम् उभाभ्याम् उक्तवान्—“भूमिः मतः पूर्वजा, जलं च भूम्याः पूर्वतरम्। स्त्रीणां विवादः केवलं स्त्रीभिः ज्ञातव्यः, अन्यैः न। विशेषतः कुम्भोद्भवानां मध्ये, देवी गौतमी एव निर्णयं करिष्यति। सा एव सर्वदुःखहरणी, सा एव संशयकारिणी। मम आज्ञया, युवां तया सह भूमौ गच्छतम्।” ततः जलैः सह सर्वे गौतमीतीरं गतवन्तः। भूमिः जलं च, स्वस्ववचनानि स्पष्टं गौतमीं प्रति उक्तवन्तौ। यथावत् सर्वमाख्यातवन्तः, तस्या नमस्कृत्य, दारिद्र्यलक्ष्म्योः वचनानि मध्यस्थवत् निवेदितवन्तः। तदा लोकपालैः, त्वया च नारद, भूम्या च जलैः सह श्रोतृभिः, गङ्गा दारिद्र्यां स्तुत्वा ताम् उक्तवती, गौतमी लक्ष्मीं प्रति अभाषत। “ब्रह्मणः श्रीः, तपः श्रीः, यज्ञस्य श्रीः यशः, वित्तस्य श्रीः, कीर्तिः, ज्ञानम्, प्रज्ञा, सरस्वती च— भोगश्रीः, मोक्षश्रीः, स्मृतिः, लज्जा, धृतिः, क्षमा, सिद्धिः, तुष्टिः, पुष्टिः, शान्तिः, आपः, भूमिः— अहंकारबलम्, ओषधयः, वेदः, शौचम्, रात्रिः, नभः, चन्द्रिका, आशीः, क्षेमम्, व्याप्यता, माया, उषः, शुभता— यत् किंचित् लोके विद्यते, लक्ष्म्या व्याप्तम्, यत् चलं स्थिरं वा, ब्राह्मणेषु, पण्डितेषु, धीरषु, साधुषु— अन्येषु च ज्ञानवन्तः, भोगमोक्षपथे, यद् रम्यं शोभनं वा, तत् सर्वं लक्ष्म्याः स्वरूपम्। किं बहुना? सर्वं जगद् लक्ष्म्यात्मकम्। यत्र यत्र यद् उत्तमं दृश्यते, तत् सर्वं लक्ष्म्यैव। विना तया किञ्चिदपि नास्ति। अत्र, त्वं न लज्जसे, सुन्दरी, तया सह स्पर्धमाना?” एवं गङ्गा दारिद्र्यां प्रति 'गच्छ गच्छ' इति उक्तवती। ततो गङ्गाजलानि दारिद्र्यगुणरहितानि अभवन्। यावत् गङ्गा न सेविता, तावत् दारिद्र्यक्लेशः तिष्ठति; तस्मात् कालात् स एव पुण्यतीर्थः दारिद्र्यनाशकः, शुभः अभवत्। तत्र स्नानेन दानेन, लक्ष्मीसंपन्नः पुण्यवान् भूत्वा। षट्सहस्राणि तीर्थानि, देवर्षिमुनिसंस्तुतानि, तस्मिन् पुण्यस्थले सर्वसिद्धिदायकानि, हे बुध। तत् स्थलम् भानुतीर्थम् इति विख्यातम्, सर्वसिद्धिप्रदायकम्। तत्र अहम् एषां घटनां कथयिष्यामि, या महापातकनाशिनी। तत्र शर्याती नाम राजा, धर्मात्मा, बभूव; तस्य भार्या स्थविष्ठा नाम, या पृथिव्यां रूपेण अनुपमा। तस्य राज्ञः पुरोहितः मधुच्छन्दा नाम द्विजो, विश्वामित्रवंशसम्भूतः, ब्रह्मर्षिः, तपस्विनां श्रेष्ठः। राजा, पुरोहितेन सह, दिशो विजेतुं निर्ययौ। दिग्जयात् अनन्तरं, राजा मार्गे स्थितः, पुरोहितं प्रीत्या पप्रच्छ—“किमर्थं ते मनः शुष्यति? कारणं वद। त्वं मे राज्ये पूजिततमः, सर्वविद्याविशारदः। पापरहितः, दुःखरहितः चासि; किं त्वं विमनाः इव दृश्यसे? भूमिः विजिता, राजानः निगृहीताः, महोत्सवः जातः। किमर्थं कृशः? सत्यम् आख्याहि।” ततः स ब्राह्मणश्रेष्ठः, स्नेहपूर्वकम्, शर्यातीं प्रति उक्तवान्—“शृणु राजन्, यत् मम भार्या उक्तवती। रात्रौ अर्धगते, अहम् गृहे स्थितः, सा प्रतीक्षां कृतवती। एष देहस्वामिनी, प्रिया, मम प्रतीक्षां करोति। तस्या वचनं स्मृत्वा, मे देहः शुष्यति। यदा प्रेमविकारः जायते, सा पद्ममुखी जीवितकामिनी कृशा भवति।” राजा हसित्वा अवदत्—“त्वं मे गुरुश्च मित्रं च; किं स्वयम् उपहासं करोति? महर्षे, मम वचनेन किं प्रयोजनम्? महात्मनाम् क्षणभङ्गुरे सुखे का प्रतिपत्तिः?” इति श्रुत्वा, मधुच्छन्दा अवदत्—“यत्र दम्पत्योः सौमनस्यं तत्र त्रिवर्गसिद्धिः। एष दोषः न, अपि तु महागुणः।" अनन्तरं स राजा, सेनया परिवृतः, स्वदेशं प्रतिनिवृत्य, तयोः प्रेमपरीक्षणाय, नगरे वार्तां प्रेषितवान्। यदा शर्याती दिग्विजयं गच्छन्, राक्षसश्रेष्ठः तं राजानं पुरोहितेन सह हत्वा, अधः लोकं गतः। ततः, राज्ञः पत्नी, सत्यनिश्चयाय, दूतैः वार्तां श्रुत्वा, पुनः प्रियं मधुच्छन्दसम् उपागमत्। तस्मिन्नेव क्षणे, सा प्राणान् त्यक्तवती; अद्भुतं तत्। तस्या दशां दृष्ट्वा, दूताः राजानं निवेदितवन्तः। राजा, स्त्रीणां तां वृत्तिं दृष्ट्वा, विस्मितः शोकाकुलः, दूतान् पुनः अवदत्—“शीघ्रं गच्छत, ब्राह्मण्याः शरीरं रक्षत, वार्तां आनयत, राजा च पुरोहितः शीघ्रं आगमिष्यतः।” राज्ञः चिन्तया पीडितस्य, आकाशवाणी अभवत्—“राजन्, गङ्गा ते सर्वं साधयिष्यति; गौतमी, पावनी, सर्वदुःखनाशिनी, तव कामं पूरयिष्यति।” इत्येतत् श्रुत्वा, शर्याती गौतमीतीरं गतः, ब्राह्मणान् द्रव्येण तर्पयामास, पितॄन् द्विजांश्च प्रीणयामास। सः स्वं पुरोहितं, धनसम्पन्नं द्विजश्रेष्ठं, अन्येषु तीर्थेषु प्रेषयामास—“यत्नेन यात्रिकगणे दानानि ददातु” इति।