दरिद्रा स्वयम् उक्तवती—“सर्वेषां मध्ये अहम् श्रेष्ठा; मोक्षः सदा मयि एव निर्भरः।” यत्र अहम् उपस्थितास्मि, तत्र कामः, क्रोधः, लोभः, मदः, मात्सर्यं च न तिष्ठन्ति। यत्र अहम् वसामि, तत्र भयः, उन्मादः, ईर्ष्या, दम्भयुक्तं आचारः च न जायते। दरिद्रायाः वचनं श्रुत्वा लक्ष्मी तस्यै प्रत्युवाच। लक्ष्मी अवदत्—“यः मया अलङ्कृतः भवति, सः सर्वैः सम्मानितः भवति; दरिद्रः अपि यदि शिववत् भवेत्, सः सर्वैः पराजितः भवति। ‘शरीर’ इति शब्दस्य उच्चारणे, यः पञ्च देवताः—बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, शान्तिः, कीर्तिः—शरीरे निवसन्ति, ते तत्क्षणं निर्गच्छन्ति। यावत् पुरुषः धनं न इच्छति, तावत् तस्य गुणाः, मर्यादा च तिष्ठन्ति; यदि सः धनलोलुपः भवति, तस्य गुणाः कुत्र? मर्यादा कुत्र? यावत् जीवः धनं न इच्छति, तावत् सः सर्वेषां मध्ये श्रेष्ठः, सर्वगुणनिधिः, सर्वलोकैः पूज्यः। एतद् महद् दारिद्र्यं, देहिनां महापापम्—कोऽपि दरिद्रं न सम्मानयति, न भाषते, न स्पृशति। अतः अहम् श्रेष्ठा; मम दारिद्र्यसम्बन्धि वचनं शृणु।” लक्ष्म्याः वचनं श्रुत्वा दरिद्रा प्रत्युवाच—“त्वं ‘अहम् ज्येष्ठा’ इति वक्तुं लज्जसे, सदा पापेषु रमसे, परमपुरुषं परित्यज्य। कथं त्वं, विश्वसन्तं जनं मोहयन्ती, अतिशयेन गर्वं करोषि? त्वां प्राप्त्वा सुखं न भवति, केवलं विषादः, यथा कूटगुरुं प्राप्त्वा। मद्येन यः मदः पुरुषेषु जायते, सः तव सान्निध्येन उत्पन्नः मदः अपि विदुषां मध्ये तीव्रतरः। हे लक्ष्मि, त्वं सदा पापकर्तृषु अधिकतरं रमसे, अहम् पुनः पुण्यशालिषु, धर्मनिष्ठेषु वसामि। अहम् शिवविष्णुभक्तेषु, कृतज्ञेषु, महत्सु, सद्वृत्तेषु, शान्तेषु, गुरुसेवायाम् रतेषु वसामि। अहम् सदा गुणिनां, विदुषां, वीराणां, दृढव्रतानां, साधूनां मध्ये वसामि; अतः लक्ष्मि, ज्येष्ठता मयि एव। अहम् शुद्धब्राह्मणेषु, व्रतानुष्ठातृषु, भिक्षुषु, निर्भयेषु वसामि; लक्ष्मि, स्वकीयं क्षेत्रं शृणु। त्वं राजसन्निहितेषु, दुष्टेषु, क्रूरेषु, दुष्टेषु, निन्दकेषु, लोभेषु, विकलाङ्गेषु, कपटेषु वससि। त्वं नीचेषु, अकृतज्ञेषु, धर्मभञ्जकेषु, मित्रद्रोहिणः, अप्रियेषु, विषण्णहृदयेषु च वससि।” एवं विवादं कृत्वा, उभे माम् उपगच्छताम्; तयोः वचनं श्रुत्वा अहम् उभयोः प्रत्युवाचम्। भूमिः मत्तः ज्येष्ठा, आपः भूमेः ज्येष्ठा; स्त्रीणां विवादं केवलं स्त्रियः जानन्ति, अन्ये न। विशेषतः कुम्भोद्भवेषु मध्ये गौतमी देवी निर्णयं करिष्यति। सा एव सर्वदुःखं हरति, सा एव संशयं जनयति; मम आज्ञया, भूम्या सह गौतमीं गच्छताम्। ततो जलैः सह सर्वाः गौतमीं नदीं अगच्छन्; भूमिः आपः च तस्यै स्वं वचनं स्पष्टं अवदताम्। सर्वं यथावत् निवेद्य, तस्यै नमस्कृत्य, दरिद्रायाः लक्ष्म्याः च वचनं मध्यस्थवत् प्रस्तुतम्। यदा लोकपालाः शृण्वन्ति, त्वं च नारदः, भूमिः, आपः च शृण्वन्ति, तदा गङ्गा दरिद्रां स्तुत्वा तस्यै अवदत्, गौतमी लक्ष्म्यै अवदत्। ब्रह्मवैभवम्, तपोवैभवम्, यज्ञवैभवम्, कीर्तिः, धनवैभवम्, विद्या, बुद्धिः, सरस्वती—भोगवैभवम्, मोक्षः, स्मृति, लज्जा, धैर्यं, क्षमा, सिद्धिः, तुष्टिः, पोषणम्, शान्तिः, आपः, भूमिः—अहंकारशक्ति, ओषधयः, प्रकाशः, पवित्रता, रात्रिः, आकाशः, चन्द्रिका, शुभाशिषः, कल्याणम्, व्याप्तिः, माया, प्रभातम्, शुभता—यत् किंचिद् जगति अस्ति, लक्ष्म्या व्याप्यते, चलं वा अचलं वा—ब्राह्मणेषु, विदुषु, धैर्यवत्सु, साधुषु—अन्येषु च ज्ञानयुक्तेषु, भोगे वा मोक्षे वा, यत् रम्यं वा शोभनं वा, सर्वं लक्ष्म्याः प्रकाशः। किं बहु वदामि? समस्तं जगत् लक्ष्म्याः स्वरूपम्; यत्र यत्र यत् उत्तमं दृश्यते, तत् लक्ष्म्याः स्वरूपम्। लक्ष्म्या विना किञ्चिद् अस्ति न; अत्र, हे सुन्दरि, त्वं तया स्पर्धायां न लज्जसे? ततः गङ्गा दरिद्रां प्रति “गच्छ गच्छ” इति अवदत्; तस्मात् कालात् गङ्गाजलम् दरिद्र्यप्रभावात् विमुक्तम्। यावत् गङ्गा न सेविता, तावत् दरिद्र्यक्लेशः तिष्ठति; तस्मात् तस्मिन् तीर्थे दरिद्र्यनाशकः, शुभः अभवत्। तत्र स्नानदानाभ्यां लक्ष्म्युक्तः पुण्यवान् भवति। षट्सहस्राणि तीर्थानि, देवर्षिभिः, योगिभिः पूजितानि, तस्मिन् पुण्यस्थले सर्वसिद्धिदायकानि, हे विद्वन्। तत् स्थानं भानुतीर्थं इति प्रसिद्धम्, यः सर्वसिद्धिदायकः जनानाम्। तत्र अहम् एतद् वृत्तान्तं, महापापनाशकं, कथयिष्यामि। एकः राजा शर्यातिः नाम्ना, परमधर्मव्रतशाली, तस्य पत्नी स्थविष्ठा, भूमौ अनुपमा रूपेण। तस्य राज्ञः पुरोहितः मधुच्छन्दा नाम ब्राह्मणः, द्विजश्रेष्ठः, विश्वामित्रवंशजः, ब्रह्मर्षिः, योगिश्रेष्ठः अभवत्।