भक्त्या मोक्षः सर्वत्र पूज्यते, अहं च जगदात्मा तं मोक्षं कामये — इति भगवतः संकल्पः। स भगवान् ब्रह्मणे गूढतमं रहस्यं प्रदत्तवान् — यः मां स्मरति, स ब्राह्मणो वा यतयः वा, स एव अक्षयं प्राप्नोति। यत् किञ्चिदपि दत्तं मयि चिन्त्ये, तस्यैव फलं लभ्यते; तदिह दत्तं भोगाय नाभिप्रेतम्। अतः, महाबाहो, मम कृते तदन्नं ददातु, अथवा गौतमीतीरं शरणं प्राप्तायैव प्रमुखाय ब्राह्मणाय ददातु। तदा मौद्गल्यः विष्णुम् उवाच — मम दातव्यं किञ्चिदपि नास्ति; यत् किञ्चिदस्ति, तदपि शरीरादि सर्वं तव समर्पितम्। ततः विष्णुः, लोकनाथः, गरुडं प्रति आज्ञापयत् — शीघ्रं कनिशं आनय, स एव मम दास्यति। ततो गरुडः स्वामिनः शासनं शृत्वा तदनुसारं कृतवान्, यतो हि सः तेन मनःप्रियान् भोगान् प्राप्स्यति। मौद्गल्यः दृढव्रतः सन् विष्णोः हस्ते तण्डुलान् समर्पितवान्। तस्मिन्नन्तरे विष्णुः विश्वकर्माणम् उवाच — सप्तजनाः यावत् तस्य वंशे स्युः, तावत् ते स्थास्यन्ति; तावत् च काम्यानां गोः सुवर्णस्य धान्यस्य वसनानां भूषणानां च भोगाः स्युः। यत् किञ्चिदपि भूषणं लोके अस्ति मनःप्रह्लादाय, तत् सर्वं मौद्गल्यः विष्णुगङ्गयोः प्रभावेन प्राप्तवान्। विष्णुः तम् उवाच — “गृहं गच्छ” — स च मौद्गल्यः स्वाश्रमं गतः। तत्र स्वसमृद्धिं दृष्ट्वा स मुनिः उवाच — अहो दानशक्तिः! अहो विष्णुस्मरणम्! अहो गङ्गायाः प्रभावः! कः एतां महतीं विभूतिं बोधयितुं शक्नोति? मौद्गल्यः स्वपत्नीपुत्रपौत्रबान्धवपितृभिः सह भोगान् उपभुञ्जानः, भोगं च मोक्षं च प्राप्तवान्। ततः प्रभृति मौद्गल्यस्य तद् तीर्थं वैष्णवतीर्थं अभवत्; तत्र स्नानदानयोः भोगमोक्षयोः फलप्राप्तिः स्यात्। यदि वेदेषु स्मृतिषु वा कश्चित् तीर्थस्य कीर्तिं करोति, तेन विष्णुः तुष्टः स्यात्, स पापमुक्तो ह्यनन्दः स्यात्। तयोः तटे एकादशसहस्राणि तीर्थानि सन्ति, यानि स्नानदानजपादिभिः सर्वकामफलप्रदानि भवन्ति। नारद, लक्ष्मीतीर्थाख्यस्य तीर्थस्य आख्यानं शृणु, यः लक्ष्म्याः साक्षात् वृद्धिकरः, दरिद्रनाशनः, पुण्यदायकः प्रसिद्धः। पुरा लक्ष्मीः स्वपुत्रेण दरिद्रेण सह संवादं चकार; उभौ परस्परविरोधिनौ जगत् पर्यटन्तौ। त्रिषु लोकेषु किञ्चिदपि नास्ति यदुभाभ्यां न स्पृष्टम्। उभौ परस्परं “मम ज्येष्ठता, मम ज्येष्ठता” इति प्राहताम्। दरिद्रः श्रीं प्रति बलात् अवदत् — “अहं पूर्वं जातः।” “अहमेव देहिनां कुलं स्वभावः प्राणश्च; मयि विना देहवन्तः अपि मृतवत् भवन्ति।” दरिद्रः पुनः अवदत् — “अहं सर्वेषां श्रेष्ठः; मोक्षः अपि सदा मय्येव निर्भरः।” यत्राहं तिष्ठामि, तत्र कामः, क्रोधः, लोभः, मदः, मत्सरः न सन्ति। यत्राहं स्याम्, तत्र भीः, उन्मादः, ईर्ष्या, दम्भः न जायन्ते। दरिद्रस्य वचनं श्रुत्वा लक्ष्मी प्रत्युवाच। “यः मया भूषितः, स सर्वैः पूज्यते; दरिद्रः अपि यदि शिववत्, स सर्वैः पराजितः। देहशब्दोच्चारणमात्रेण, देहे स्थिताः पञ्च देवताः — बुद्धिः, लक्ष्मीः, लज्जा, शान्तिः, कीर्तिः — तत्क्षणात् निर्गच्छन्ति। यावत् पुरुषः नार्थमिच्छति, तावत् सद्गुणः, प्रतिष्ठितः; अर्थकामनां प्राप्य, तस्य गुणा: कुत्र? प्रतिष्ठा कुत्र? यावत् नार्थमिच्छा, तावत् सः सर्वेषां श्रेष्ठः, सर्वगुणनिवासः, सर्वलोकपूज्यः। एषा महती दरिद्रता, महापापं च देहिनाम् — कश्चित् दरिद्रं न पूजयति, न भाषते, न स्पृशति। अतः अहं श्रेष्ठा; मम दरिद्र्यस्य विषयं शृणु।” लक्ष्म्याः वचनं श्रुत्वा दरिद्रः उवाच — “त्वं लज्जसे ‘अहं ज्येष्ठा’ इति वक्तुम्, सदा पापेषु रमसे, परमात्मानं परित्यज्य। कथं त्वं, विश्वासिनः सदा मोहयन्ती, अतिवदसि? त्वां प्राप्त्वा न सुखं, केवलं खेदः, यथा कुपाठके। मद्येन यः मदः जायते, सः न तथा तीव्रः, यथा तव संनिधौ, पण्डितेष्वपि। हे लक्ष्मि, त्वं सदा पापिनां मध्ये रमसे, अहं तु साधूनां धर्मिष्ठानां मध्ये वसामि। अहं शिवविष्णुभक्तेषु, कृतज्ञेषु, महत्सु, सुशीलेषु, शमेषु, गुरुषु सेवायुक्तेषु वसामि। सदा सत्सु, विद्यावद्भिः, शूरैः, धैर्ययुक्तैः, साधुभिः सह वसामि; अतः ममैव ज्येष्ठता। अहं शुद्धेषु ब्राह्मणेषु, व्रतीषु, यतिषु, निर्भयेषु च वसामि; लक्ष्मि, तव स्वक्षेत्रं शृणु। त्वं राजसंलग्नेषु, दुष्टेषु, क्रूरेषु, घोरकर्मसु, निन्दकेषु, लोभेषु, विकलेषु, छलेषु च वससि। त्वं क्लीबे, कृतघ्ने, धर्मद्रोहे, मित्रद्रोहे, अप्रिये, भग्नहृदये च वससि।” एवं लक्ष्मीदरिद्रयोः संवादः जगति प्रसिद्धः, यत्र तयोः प्रभावः सर्वत्र दृश्यते।