ततः सा देवी दुःखिता सन्तापेन नदीरूपं धारयामास। तस्याः तं रूपं दृष्ट्वा अहं विस्मितः सञ्जातः भयभीतः च तस्मिन्काले तां सम्बोधयामि स्म। यतो ब्रह्मवाक्ये स्थित्वा त्वया मिथ्यं भाषितं, धर्मिष्ठा अपि सती, तस्मात् निःसंशयं अदृश्या पापरूपा भविष्यसि। एवं शापं ज्ञात्वा तौ देवौ नमस्कृत्य मोक्षं याचन्तौ पुनः पुनः स्तुतिं कृतवन्तौ। तदनन्तरं तौ देवदेवौ, अमरैः पूजितौ, अनुरोधेन सन्तुष्टौ, हरि-हरौ स्नेहपूर्वकं वचनं प्राहतुः— "शुभे! यदा त्वं गङ्गया लोकपावन्या सह संगमं करिष्यसि, तदा ते रूपं पुनः प्राप्स्यसि, शुद्धा दिव्यरूपा च त्वं।" साऽपि "एवं अस्तु" इति उक्त्वा गङ्गया सह संगता। भगीरथी गौतमी च स्वं स्वं रूपं पुनः प्राप्तवन्त्यौ। हे ब्रह्मन्! सा देवी देवैरपि दुष्करं प्राप्तवती; गौतम्यां सा वाणीति पुण्यदायिनी नाम्ना प्रसिद्धा। भगीरथ्यां सा सरस्वतीति प्रसिद्धा; तयोः संगमे जगति ख्यातं पूज्यं च। सरस्वत्याः संगमः वाण्याः संगमः च—तत्र वाणी देवी, वाणीति वाक्येन, गौतम्यां सरस्वती संगता। सर्वत्र तत् पुण्यस्थलं पूज्यते; तत्र शिवं वागीश्वरं पूज्यत्वा शापः निवृत्तः। ब्रह्मा वाग्दोषं त्यक्त्वा पुनः स्वं स्थानं गतः; तस्मात् शुद्धः सन् तत्र संगमे स्नातव्यम्। तत्र वागीश्वरं दृष्ट्वा मोक्षं लभ्यते; किम् दानेन, यज्ञेन, अन्यैः व्रतैः? यः तत्र पुण्यसंगमे कर्म करोति, स पुनर्जन्म न यान्ति; तयोः तटयोः एकशतानवदश पुण्यस्थलानि सन्ति, यानि बहुजन्मार्जितपापं नाशयन्ति। तत् स्थलं विष्णोः पुण्यतीर्थं इति प्रसिद्धम्; तत्र यः घटितं तद् शृणु। एकः ऋषिः मुद्गलपुत्रः मौद्गल्यः नाम्ना प्रसिद्धः। तस्य पत्नी जबाला नाम्ना, उत्तमसन्तानवती; तस्य पिता वृद्धः मुद्गलः, लोके विख्यातः। तस्य पत्नी अपि शुभनाम्ना भगीरथी। स मौद्गल्यः नियमपरायणः प्रतिदिनं गङ्गायां स्नानं कृतवान्। एषः तस्य नित्यनियमः—गङ्गातटे कुशमृत्तिकासमीपुष्पैः दिनरात्रि। गुरुप्रोक्तमार्गं अनुसृत्य, स्वचित्तकमले मौद्गल्यः सदा विष्णुं आह्वयति स्म। तेन आह्वृतः लक्ष्मीपति जगदीश्वरः शीघ्रं गरुडारूढः शङ्खचक्रगदाधरः आगच्छति। मौद्गल्येन यथायोग्यं पूजितः स जगन्नाथः मौद्गल्याय अद्भुतानि कथानि कथयति। ततः सायं विष्णुः मौद्गल्यं उवाच—"गच्छ पुत्र गृहं, श्रान्तः असि," पुनः पुनः उक्तवान्। भगवता विष्णुना एवं उक्तः द्विजः गच्छति; भगवान् देवैः सह स्वं स्थानं याति। मौद्गल्यः अपि नित्यं किञ्चित् आनयित्वा स्वगृहे स्वपत्नीं अर्जितं धनं दत्तवान्। स महाविष्णुपादार्पितः तत्तत् दत्तवान्; मौद्गल्यस्य प्रियापत्नी पतिसंनिष्ठा तद् स्वीकृतवती। यद् यद् शाकं मूलं फलं वा पतिना यत्नेन आनयितं, तत् सा अतिथिभ्यः पुत्रेभ्यः पतये च यथायोग्यं प्रक्षालयति। सर्वेभ्यः भोजनं दत्त्वा सा नियमनिष्ठा पश्चाद् स्वयं भुङ्क्ते; सर्वेभ्यः भुक्ते मौद्गल्यः रात्रौ सदा भुङ्क्ते। विष्णोः अद्भुतकथाः तैः श्रुताः, स आनन्देन कथयति; कालान्तरे मौद्गल्यस्य पत्नी विस्मिता पतिं गोप्यं पप्रच्छ। "यदि विष्णुः देवैः पूजितः तव समीपं आगच्छति, तर्हि किम् अस्माकं दुःखं अतिविपुलं?" इति जगन्नाथं पृच्छति। "पृच्छ, बुद्धिमन्! यदा विष्णुः आगच्छति, स्मरणमात्रेण जराजन्मदुःखमृत्युनाशः स्यात्—तर्हि दर्शनात् कथं न भवति? तस्मात् जगन्नाथं पृच्छ।" "एवं अस्तु" इति मौद्गल्यः सदा भक्तः, हरिं पूज्य विनयेन अञ्जलिं कृत्वा पप्रच्छ। "यदा त्वं स्मृतः, जगन्नाथ, तदा दुःखं दरिद्रता व्यसनं च नश्यति; तर्हि त्वां दृष्ट्वा किम् दुःखं मे तिष्ठति?" भगवान् उवाच—"यद् यद् कृतं तत् सर्वेभ्यः अनुवभ्यते, सर्वत्र सदा; न कश्चन अन्यस्य किमपि करोति, शुभं वा अशुभं वा। यथाऽङ्कुरः बीजेन, तथा फलं; निम्बबीजात् आम्रः न कदाचित् उत्पद्यते। ये गौतमीं न सेवितवन्तः, हरिं शंकरं न पूजितवन्तः, ब्राह्मणेभ्यः न दत्तवन्तः—ते कथं संपदं लभन्ते?" "त्वया ब्राह्मणेभ्यः किञ्चित् न दत्तं, मया अपि; यत् इह दत्तं, तत् एव अस्मिन् लोके परत्र च स्थितम्। मृत्तिका जलं कुशा मन्त्रैः सदा शुद्धिकर्माणि क्रियन्ते; तथा शुद्धात्मा शरीरक्षयेन शुद्धः भवति।" "अदानेन कत्रचित् भोगः न लभ्यते; धर्मानुष्ठानैः शुद्धः वैराग्यवान् च सः पुरुषः प्रवर्तते। ततः अनवच्छिन्नज्ञानं लभ्यते, जीवन्मुक्तिः; सर्वेभ्यः मोक्षः अत्र मम भक्त्या दानेन च सुलभः।" "भोगः दानेन, अन्यैः कर्मभिः, सर्वजीवदुःखनाशेन लभ्यते; अथवा भक्त्या मोक्षः लभ्यते, न तु भोगः।" "कथं भक्त्या मोक्षः? भोगमोक्षः दुर्लभः; यदि देहिनः मोक्षं लभन्ते, तर्हि किम् अन्येन?" एवं पुण्यतीर्थे देवीनदीसंगमे ब्रह्मा, हरि, हरः, सरस्वती, वाणी, गौतमी, भगीरथी च, मौद्गल्यः, जबाला, मुद्गलः, महाविष्णुः, सर्वेभ्यः पुण्यफलानि, मोक्षः, भोगः, दानस्य महत्त्वं च, भगवता विष्णुना प्रतिपादितम्।