सा तु देवी माम् एवम् उक्तवती—"सः ज्येष्ठः भविष्यति, अतः विवादः न कर्तव्यः।" तस्याः वचनेन विष्णुः अधो गतवान्, अहम् तु ऊर्ध्वम् अगच्छम्। ततः शीघ्रं विष्णुः तेजः समीपम् आगत्य उपविवेश; अहम् तु, तस्य अन्तं न प्राप्य, पुनः पुनः दूरम् अगच्छम्, हे मुने। तदा श्रान्तः सन् अहम् निवृत्तः, तं भगवन्तम् न दृष्टवान्; किन्तु अन्तःकरणे मम मन्ये यथार्थतया अन्तम् दृष्टवान् इति। ततोऽहम् एवम् अचिन्तयम्—"एवं मम ज्येष्ठता विष्णोः स्पष्टा।" पुनः, हे विप्रश्रेष्ठ, एषा एव मम बुद्धिः आसीत्। कथं सत्यमुखेन मया मिथ्यावचनं वक्तव्यम्? किञ्च, विप्रलम्भे अपि, पापानां मध्ये सत्यविपर्ययात् महान् पापं नास्ति। कथं सत्यमुखेन मया अनृतं वक्तव्यम्? तस्मात् अहम् एकं पञ्चमं मुखं सृजितवान्—गर्दभस्य भीषणरूपम्। तद् उत्पाद्य, तेन मिथ्यावचनं वक्तुम् उद्यतवान्; दीर्घं चिन्तयित्वा, तत्र स्थितं लोकनाथं हरिम् सम्बोधितवान्। "अहं तस्य अन्तं दृष्टवान्; अतः, जनार्दन, मम ज्येष्ठता निश्चितम्।" इति उक्ते, उभौ हरिः शंकरश्च मम पार्श्वे स्थितौ। तावुभौ एकरूपं समालम्ब्य, सूर्यचन्द्रमसौ इव, दृष्ट्वा अहम् विस्मितः सन्तः भयम् अनुभूतवान्। तदा तौ विश्वेश्वरौ कोपाविष्टौ तस्यै वाचि इदम् ऊचतुः—"दुष्टे! नदी भव, सत्यविपर्ययात् पापं नास्ति।" ततः सा दुःखिता सन्ती नदीरूपम् आस्थिता; तद् दृष्ट्वा अहम् विस्मितः भयम् च प्राप्य, ताम् उक्तवान्। "यतः त्वम् ब्रह्मवाचि स्थित्वा मिथ्यावचनं कृतवती, सत्स्वपि, अतः अदृश्यरूपा पापस्वरूपा च भविष्यसि, न संशयः।" एतत् शापं ज्ञात्वा तौ देवौ तदा प्रणिपत्य शापमोचनाय माम् आवन्देताम्, पुनः पुनः स्तुत्वा। ततः तयोः प्रार्थनया तौ देवदेवौ, अमरैः पूजितौ, हरिहरौ सन्तुष्टौ, स्नेहेन इदं वचनम् ऊचतुः—"शुभे! यदा त्वम् गङ्गया सह सङ्गच्छसि, तदा पुनः तव स्वरूपम् प्राप्स्यसि, शुद्धा तेजस्विनी च त्वम्।" इति उक्त्वा, सा देवी "एवं भवतु" इति स्वीकृत्य गङ्गया सह ऐक्यम् आगता; भागीरथी गौतमी च तदा स्वस्वरूपे स्थिते। हे ब्रह्मन्, सा देवी देवैः दुर्लभं पदं प्राप्तवती; गौतम्यां सा वाणीति प्रसिद्धा पुण्यदायिनी। भागीरथ्यां सा देवी सरस्वतीति ख्याता; तयोः सङ्गमः लोके प्रसिद्धः पूज्यश्च। सरस्वत्याः सङ्गमः वाण्याः च सङ्गमः—तत्र वाणी देवी, वाक्येन सरस्वती, गौतम्या सह ऐक्यम् आगता। सर्वत्र सः पुण्यस्थलः पूज्यते; तत्र शिवं वागीश्वरं पूज्य शापः निवृत्तः। ब्रह्मा अपि, वाक्पापं त्यक्त्वा, स्वं लोकं पुनः प्राप्तवान्; अतः शुद्धः सन् तत्र सङ्गमे स्नातव्यं। तत्र वागीश्वरं दृष्ट्वा मोक्षं लभते; दानयज्ञादिकं वा व्रतान्यपि किम्? यः तत्र पुण्ये सङ्गमे कर्म करोति, स पुनर्जन्म न प्राप्नोति; तयोः तटे एकशत-नवदश तीर्थानि, येन बहुजन्मार्जितपापं नश्यति। तद् विष्णोः पुण्यस्थलम् इति प्रसिद्धम्; तत्र यद् अभवत्, शृणु। मुनिः मुद्गलस्य पुत्रः मौद्गल्यः नाम्ना प्रसिद्धः आसीत्। तस्य भार्या जाबाला नाम्ना, सुतैः कीर्तिता; तस्य पिता अपि मुनिः वृद्धः मुद्गलः लोके विख्यातः। तस्य भार्या अपि शुभनाम्नी भागीरथी आसीत्। स मौद्गल्यः नियमपरायणः प्रतिदिनं गङ्गायां स्नानं अकरोत्। एष एव तस्य नित्यकर्म आसीत्, हे मुनिश्रेष्ठ—गङ्गातटे कुशमृत्तिकासमिफूलैः, अहर्निशम्। गुरुप्रदर्शितमार्गेण स्वचित्तपद्मे मौद्गल्यः सदा विष्णुम् आवहति स्म। तेन आहूतो लक्ष्मीपतिः जगन्नाथः शीघ्रं गरुडारूढः शङ्खचक्रगदाधरः आगच्छति स्म। तेन मौद्गल्येन यथायोग्यम् पूजितः, भगवान् अद्भुतानि आख्यानानि तस्मै कथयति स्म। ततः सायं विष्णुः मौद्गल्यं प्रति—"गच्छ पुत्र गृहं, श्रान्तोऽसि," इति पुनः पुनः वदति स्म। देवेन विष्णुना एवमुक्तः द्विजः निर्गच्छति; भगवान् अपि देवैः सह स्वधाम गतः। मौद्गल्यः अपि यथान्यायं किञ्चित् गृहीत्वा स्वगृहं गच्छति, स्वार्जितं धनं भार्यायै ददाति। स महाविष्णुपादारविन्दभक्तः तत् दत्तवान्; मौद्गल्यस्य प्रिया पतिव्रता भार्या तत् सादरं गृह्णाति। यत् किंचिद् शाकमूलफलादि पतिः यत्नेन आनयति, सा अतिथिजनेभ्यः पुत्रेभ्यः पतये च यथायोग्यम् समर्पयति। तान् भोजयित्वा, सा नियमवती पश्चात् खादति; सर्वेभ्यः भोजनान्ते मौद्गल्यः सदा रात्रौ खादति। विष्णोः अद्भुतानि आख्यानानि ताभिः श्रुतानि सः हर्षेण कथयति; कालेन बहुना गते, मौद्गल्यस्य भार्या विस्मयाकुला रहसि पतिं पप्रच्छ। "यदि विष्णुः देवैः पूज्यः तव समीपे आगच्छति, तर्हि किमर्थं अस्माकं दुःखं महदस्ति?" इति सा जगत्पतिं पप्रच्छ। "पृच्छ, हे बुद्धिमन्, यदा विष्णुः आगच्छति, स्मरणमात्रेण जराजन्मदुःखमृत्यून् विनाशयति—दर्शनात् तर्हि किमर्थं न भवति? अतः भगवन्तं पृच्छ।" "एवं भवतु" इति उक्त्वा, मौद्गल्यः सदा भक्तः, हरिं पूज्य, विनयेन, अञ्जलिं कृत्वा पप्रच्छ।