एवं श्रुत्वा स मुनिः परमं तुष्टिम् उपगम्य, भक्तिपूर्वकं गङ्गायाः सुधासमानं जलं हस्ते जग्राह। तेन तु मुनिना तस्मिन् यज्ञे दैतेयोऽभिषिक्तः, पुनश्च यूपे पशवो, ऋत्विजः, यज्ञभूमिश्च तेनैवाभिषिच्यन्त। तेन महात्मना अभिषिक्ताः सर्वे शुभ्रवर्णाः अभवन्; तदा स दैत्योऽपि शुभ्रः जातः, महाबलसमन्वितः। यः पूर्वं कृष्णवपुः सन्, तेनैव क्षणेन शुभ्रतां प्राप्तवान्। सम्पूर्णं यज्ञकर्म कृत्वा, तेजस्वी भरद्वाजः तत्रतः निर्गतः। ऋत्विजः अपि तदा विसर्जिताः सन्तः, यूपं गङ्गाजले समावेश्य, हे विप्रर्षे, तद् यूपं तत्रैव गङ्गामध्ये अद्यापि विद्यमानम्। तद् यूपं सुधया अभिषिक्तं, महत्त्वेन युक्तम्; तस्मिन् पुण्यस्थले पुनः स दैत्यः भरद्वाजं उवाच। "गच्छाम्यहम्, हे भरद्वाज, त्वया पुनः यज्ञः सम्यक् कृतः; अतः अस्मिन्नेव पुण्यस्थले स्नानदानार्चनकर्मसु—यः कश्चिद् कुर्यात्—यद्यत् यज्ञफलम् इच्छति, तत् सर्वं लभेत; स्मरणमात्रेणापि, हे मुने, पापानि नश्यन्ति।" ततः प्रभृति तत् पुण्यतीर्थं "शुक्लतीर्थ" इति प्रसिद्धं जातम्; गौतमीस्नाने दण्डकारण्ये तत्र स्वर्गद्वारं प्रसृतम्। उभयोः तटे, हे मुनिशार्दूल, सप्तसहस्राणि अन्यानि पुण्यतीर्थानि सन्ति, सर्वसिद्धिप्रदायिनि। तद् "चक्रतीर्थ" इति ख्यातं, स्मरणमात्रेण पापनाशनम्; तस्य शक्तिं वक्ष्यामि—शृणु, हे नारद। सप्त प्रसिद्धाः महर्षयः, वसिष्ठप्रमुखाः, गौतमीतीरं समाश्रित्य, यज्ञसत्रं तत्र समारभन्त। तत्र दुष्टदैत्यैः कृतं विघ्नं दृष्ट्वा, ते मुनयः मम समीपं गत्वा दैत्यविघ्नं निवेदयामासुः। तदा, हे नारद, अहं स्वमायया आनन्दरूपां स्त्रीं निर्माय, तस्याः दर्शनमात्रेण दैत्याः नाशिताः। ततः तां स्त्रीं मुनिभ्यः दत्त्वा, ममाज्ञया मुनयः तां मायाम् आदाय प्रतिनिवृत्ताः। सा स्त्री "अजैकाऽ" इति ख्याता, कृष्णारक्तवर्णा, मुक्तकेशीति प्रसिद्धा, सा स्वस्वरूपे तत्रैव तिष्ठति। सा इच्छारूपधारिणी त्रैलोक्ये मोहं वितनुते; तस्याः प्रभावेण सर्वे प्रमुखा ऋषयः अपि चित्तविक्षिप्ताः अभवन्। पुनः यज्ञारम्भाय दीक्षिताः, ते गौतमीं नदीं समुपेत्य, यज्ञस्य पुनर्नाशाय दैत्याः पुनः आगताः। यक्षवाटिकायाः समीपे, मायां दृष्ट्वा, श्रेष्ठदैत्याः नृत्यगीतहासरुदनानि चक्रुः। महेश्वर्याः मायया तैः महद् अहङ्कारं प्राप्तम्; तेषु दैत्यपतिः शम्बरः महाबलः आसीत्। स तां मायारूपिणीं स्त्रीं अदत्त, हे नारद; तस्याः मायायाः प्रभावं दृष्ट्वा सर्वे विस्मिताः। यज्ञे विनश्यति सति, ते विष्णुं शरणं प्राप्नुवन्; विष्णुना तदा मुनिसंरक्षणाय चक्रं दत्तम्। तद् चक्रं संग्रामे राक्षसान् दैत्यान् दानवान् च छित्त्वा, तस्य भीत्या प्रमुखराक्षसाः निपेतुः। ततः मुनिभिः कृतमहायज्ञेन, विष्णोः सुदर्शनचक्रं गङ्गाजलेन शुद्धीकृतम्। तस्मात् तद् पुण्यस्थलं "चक्रतीर्थ" इति प्रसिद्धम्; तत्र स्नानदानयोः सत्रफलप्राप्तिः भवति। तत्र पञ्चशतानि पुण्यस्नानस्थानानि पापनाशनानि; तत्र स्नानदानाभ्यां मोक्षः लभ्यते। तत्र "वाणीसंगम" इति प्रसिद्धं स्थानम्, यत्र वागीशः हरः तिष्ठति; तत् पुण्यस्थलं सर्वपापविनाशनं सर्वकामप्रदं च। तत्र स्नानदानाभ्यां ब्रह्महत्यादिपापानाम् अपि नाशः भवति, यथा ब्रह्मविष्ण्वोः संवादे तयोः परस्परमाहात्म्ये कथितम्। तयोः मध्ये महेश्वरः तेजोरूपेण प्रादुरभवत्; तत्रैव तयोः शुभपुत्री दिव्यवाणी इदं वाक्यम् उक्तवती। तत्र तयोः प्रतिज्ञा—"अहं श्रेष्ठः" इति—जग्मुः; तदा दिव्यवाणी उवाच—"यः अस्य अन्तं वेत्ति, स ज्येष्ठः भविष्यति।" "स एव ज्येष्ठः; अतः न विवादः कार्यः" इति तयोः उक्त्वा, विष्णुः अधः गतः, अहं तु उपरि जगाम। विष्णुः शीघ्रं गत्वा तेजसः समीपे उपाविशत्; अहं तु अन्तं न प्राप्य, दूरं दूरं गतवान्, हे मुनिवर। श्रमितः सन्, तं प्रभुं न दृष्ट्वा, पुनः प्रत्यागच्छम्; मनसा तु अन्तं दृष्टमित्येव मे अभिमानः। "एवं मम विष्णोः ज्येष्ठता सिद्धा" इति पुनः मम चिन्तनम्। कथं सत्यवदनः सन्, विपरीतेऽपि, मिथ्यावचनं कुर्याम्? सर्वेषु पापेषु मिथ्या नास्ति महत्तरम्। कथं सत्यवदनः सन्, अनृतं वदेत्? तस्मात् खरमुखं पञ्चमं मुखं निर्माय, तेन मिथ्यावचनं कर्तुम् उद्यतः। दीर्घं विचिन्त्य, तेन मुखेन हरिं जगद्वन्द्यं वाक्यम् अभाषम्—"अहं तस्य अन्तं दृष्टवान्; अतः, जनार्दन, मम ज्येष्ठता सिद्धा" इति। तद्वचनं श्रुत्वा, हरिश्च शङ्करश्च, एकरूपं समुपस्थितौ; तौ सूर्यचन्द्रवत् एकरूपौ दृष्ट्वा, अहं विस्मितः सन्त्रस्तश्च अभवम्। तदा तौ जगन्नाथौ क्रुद्धाव् तस्यै वाच्यै इदं वचनम् ऊचतुः—"दुष्टे! नदी भव; मिथ्यायाः पापात् नास्ति महत्तरम्।