ततः प्रभृति तद् पुण्यस्थानं यक्षिणीसंगममिति प्रसिद्धं जातम्। तत्र स्नानेन दानेन च सर्वकामाः प्राप्यन्ते। यत्र शम्भुः शिवया सहितः विश्वावसुम् तुष्टाव, तत् परमं शैवं तीर्थं दुर्गातीर्थमिति प्रसिद्धम्। तद् सर्वपापसमूहविनाशनं दुःखक्षयकरं च, मुनिश्रेष्ठ, सर्वेषां तीर्थानां सारभूतं मुनिसंस्तुतं सिद्धिदं नराणाम्। तत्रैव शुक्लतीर्थमिति ख्यातं पुण्यस्थानं सर्वसिद्धिप्रदं, स्मरणमात्रेण सर्वकामफलप्रदं। तत्र भरद्वाज इत्याख्यः कश्चित् मुनिः परमधर्मात्मा बभूव, तस्य धर्मपत्नी पैठीनसी नाम, सद्गुणसमन्विता। सा गौतमीतीरदेशे पतिसंयोगनिष्ठा, अग्निसोमाय चाग्न्यिन्द्राय च पिष्टपेशं पाचयति स्म। तस्याः पिष्टपेशं पच्यमानं यदा, तदा धूमात् कश्चित् उत्पन्नः, त्रैलोक्यभीषणः, स पिष्टपेशं भक्षयामास। ततः क्रुद्धः भरद्वाजः द्विजश्रेष्ठः तम् अपृच्छत्—"कस्त्वं, येन क्रोधात् मम यज्ञोऽत्र नाशितः?" तस्य वाक्यं श्रुत्वा दानवः प्रत्युवाच—"हव्यघ्नो नाम प्रसिद्धः अहम्, सन्ध्यायां जातः प्राचीनबर्हिषः ज्येष्ठपुत्रः। ब्रह्मणा मम वरः दत्तः—'यथेच्छं हविर्भुङ्क्ष्व' इति। मम अनुजः कलिः, बलवान् भीषणः च। अहम् कृष्णः, पिता कृष्णः, माता कृष्णा, अनुजः अपि कृष्णः। अहम् यज्ञं नाशयामि, यूपं छिनद्मि, क्रियान्तकः अहम्।" "धर्मप्रिय, मम यज्ञं रक्ष, त्वां द्विजं सत्यम् जानामि, यज्ञनाशकं—मम क्रियाम् रक्ष। शृणु मम वचनं संक्षेपेण—पूर्वं देवासुरसन्निधौ ब्रह्मणा शप्तोऽहम्। ततः ब्रह्माणं संपूज्य सः उवाच—'यदा मुनिश्रेष्ठः त्वां अमृतलेपनं करिष्यति, तदा ते शापः क्षयं यास्यति, अन्यथा न।'" भरद्वाजः पुनः उवाच—"त्वं मम मित्रं, ब्रूहि केन प्रकारेण यज्ञं रक्षेयम्, तत् करिष्यामि।" तदा दानवः प्रत्युवाच—"देवदैत्यैः क्षीरसागरः मन्थितः, तत्रापि अमृतं दुःखेन लब्धम्, कथं तत् अस्माभिः सुलभम्?" भरद्वाजः पुनः उवाच—"यदि मित्रभावेन मया त्वं तुष्टः, तर्हि सुलभं किंचिद् ब्रूहि।" दानवः हृष्टः प्रत्युवाच—"गौतमीजलम् अमृतं, सुवर्णम् अपि अमृतं, गोघृतम् अमृतं, सोमोऽपि अमृतः। एतेन वा, एतेषां त्रयाणां वा—गङ्गाजलस्य, घृतस्य, सुवर्णस्य—लेपनं कुरु। सर्वेषां मध्ये गौतमीजलम् परमं अमृतम्।" एतद् श्रुत्वा मुनिः परमं प्रीतः, भक्त्या गङ्गायाः अमृतकल्पं जलं गृहीत्वा, तेन दानवस्य यज्ञे लेपनं चकार, यूपे, पशुषु, ऋत्विजः, यज्ञभूमौ च। तेन महात्मना लेपनेन सर्वं शुक्लं जातम्। स दानवः अपि शुक्लः अभवत्, महाबलसम्पन्नः जातः। यः पूर्वं कृष्णवर्णः, स क्षणेन शुक्लः अभवत्। ततः भरद्वाजः यज्ञं सम्पूर्णं कृत्वा, तेजसा समन्वितः, ययौ। ऋत्विजः विसर्ज्य, यूपं गङ्गायाः जले क्षिप्तवन्तः; स यूपः अद्यापि गङ्गायाः मध्ये विद्यमानः। अमृतलेपितः, तस्य महत्त्वं महान्; तस्मिन् पुण्यस्थले दानवः पुनः भरद्वाजम् उवाच—"गच्छामि भरद्वाज, त्वया पुनः यज्ञः कृतः। तस्मात् अस्मिन् पुण्यस्थले ये स्नानदानपूजाः कुर्वन्ति, तेषां यज्ञफलानि सर्वाणि लभ्यन्ते; स्मरणमात्रेण अपि पापानि नश्यन्ति।" ततः प्रभृति तत् पुण्यस्थानं शुक्लतीर्थमिति प्रसिद्धम्। गौतमीतीरे दण्डकारण्ये स्वर्गस्य द्वारं विस्तृतम्। उभयोः तीरयोः सप्तसहस्राणि पुण्यस्थानानि, सर्वसिद्धिप्रदानी, मुनिशार्दूल। तत्र चक्रतीर्थमिति प्रसिद्धं, स्मरणमात्रेण पापनाशनं; तस्य माहात्म्यं कथयामि, शृणु नारद। सप्तर्षयः वसिष्ठप्रमुखाः गौतमीतीरे निवसन्तः, यज्ञमासन्। तत्र दानवैरुत्पन्नविघ्नेन सन्तप्ताः, ते मुनयः माम् उपगम्य दानवोपद्रवम् आख्यायन्। तदा नारद, अहम् मायया प्रमोदस्वरूपां स्त्रीं सृष्टवान्; तस्याः दर्शनमात्रेण दानवाः नाशिताः। तस्मै स्त्रियै मुनिभ्यः दत्तवान्, मम आज्ञया मुनयः तां मायां गृहित्वा प्रतिनिवृत्ताः। सा अजयैका नाम्ना, कृष्णारक्तवर्णा, मुक्तकेशीति प्रसिद्धा, स्वस्वरूपे स्थिताऽस्ति। सा इच्छया रूपाणि धारयन्ती, त्रैलोक्यं मोहयन्ती; तस्याः प्रभावेन सर्वे मुनयः मनसि व्याकुलाः अभवन्। पुनः यज्ञदीक्षां कृत्वा, गौतमीं नदीं समाश्रित्य, दानवाः यज्ञविघ्नाय पुनरागमन्। यक्षवाटिकानिकटे मायाम् दृष्ट्वा, दानवराजानः नृत्यन्ति, गायन्ति, हासन्ति, रुदन्ति च। महेश्वरीमायाप्रभावेन ते महदहंकारसम्पन्नाः अभवन्; तेषां मध्ये शम्बराख्यः दानवराजः महाबलवान् आसीत्।