स्वधर्मनिष्ठे महर्षे, शृणु यथाक्रमं पुण्यकथाम्। मम आदेशेन, यत्र स्नानं, यत्र यज्ञकर्म, यत्र दानं किञ्चिदपि क्रियते, तत्र आत्मसंयमिनां महापापानि अपि विनश्यन्ति। तत्र पितृभ्यः श्राद्धं समर्प्य, देवतानां नमस्कारं कृत्वा, धनं धान्यं कीर्तिं बलं दीर्घायुष्यम् आरोग्यसम्पदः च लभ्यन्ते। पुत्रान् पौत्रान् प्रियाम् पत्नीं सर्वं कामितं च सम्पद्यते; स्वजनैः सह मिलित्वा, कुलमध्ये पूज्यमानः, हृदयेन तुष्टः भवति। सः नरः, नरकस्थान् अपि पितृन् उद्धृत्य, कुलं शुद्ध्वा, प्रियैः सह मिलितः, अन्ते विष्णुं वा शिवं वा स्मरन्, मुक्तिं प्राप्नोति, यथा देवैः प्रतिज्ञातम्। यत्र यक्षिणीसंङ्गम नाम तीर्थं, सर्वफलप्रदं, तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वकामाः सिद्ध्यन्ति। यत्र यक्षाधिपः देवः दृष्टिमात्रेण भोगं मोक्षं च दत्ते; तत्र स्नानमात्रेण महायज्ञस्य फलम् लभ्यते। तत्र विश्वावसुः भगिनी पिप्पला, गुरुसंयुक्ता, गौतमीतीरे स्थितान् ऋषीन् सभायाम् अगच्छत्। तान् कृशान् ऋषीन् दृष्ट्वा, अहङ्कारपूर्वकं हसन्ती, तत्र गत्वा उच्चैः घोषयन्ती, "शृण्वन्तु! शृण्वन्तु! स्थिरं भवतु!" इति। तस्याः काकस्वरेण वदन्त्याः, ऋषयः ताम् शप्तवन्तः—"प्रवाहकारिणी भव" इति। ततः सा तत्र नदी अभवत्, यक्षिणीति प्रसिद्धा। अथ विश्वावसुः, ऋषीन् त्र्यक्षं देवं च पूज्य, गौतमीं सह मिलित्वा, ताम् पुण्यनदीं कृतवान्। तस्मात् कालात्, तत् तीर्थं "यक्षिणीसंङ्गम" इति प्रसिद्धम्। तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वकामाः सिद्ध्यन्ति। यत्र शम्भुः शिवया सह विश्वावसुना तुष्टः अभवत्, तत् परमं शैवतीर्थं "दुर्गातीर्थ" इति अपि प्रसिद्धम्। सर्वपापसमूहं नाशयति, सर्वदुर्भगं विनाशयति; सर्वेषु तीर्थेषु तद् सारभूतम्, महर्षे, ऋषिसंमतो धर्मस्थानं, सर्वसिद्धिप्रदं। तत् "शुक्लतीर्थ" नाम्ना प्रसिद्धम्, मनुष्याणां सर्वसिद्धिप्रदं; स्मरणमात्रेण सर्वकामाः लभ्यन्ते। तत्र भारद्वाजः नाम महर्षिः, परमधर्मनिष्ठः, तस्य पत्नी पैठीनसी, गुणसम्पन्ना। सा गौतमीतीरे पतिसंयुक्ता, अग्निसोमाय तथा इन्द्राग्न्यर्थं पिष्टकं समर्पयति। पिष्टकं पच्यमाने, धूमात् कश्चित् उत्पन्नः, त्रैलोक्यभीषणः, तं पिष्टकं भक्षितवान्। तदा भारद्वाजः, द्विजश्रेष्ठः, क्रुद्धः शीघ्रं तम् पप्रच्छ—"कः त्वं, यः कोपात् मम यज्ञं विनाशयति?" इति। तस्य वचनं श्रुत्वा, दैत्यः प्रत्युवाच—"माम् हव्यघ्नं विद्धि, प्रसिद्धम्। सन्ध्याकाले जातः, प्रचीनबर्हिषः ज्येष्ठपुत्रः। ब्रह्मणा मम वरः दत्तः—'यज्ञान् यथेष्टं भक्षय।' मम अनुजः कळिः, शक्तिमान् अत्यभीषणः। अहं कृष्णः, पिता कृष्णः, माता कृष्णा, अनुजः अपि कृष्णः। यज्ञं विनाशयिष्यामि, यूपं छिनदिष्यामि, कर्मान्तकर्ता अस्मि।" "मम यज्ञं रक्ष, धर्मप्रियः त्वम्। द्विजसत्तमं त्वां जानामि, यज्ञनाशकं—मम कर्म रक्ष।" "शृणु, भारद्वाज, संक्षेपेण वचः। पुरा, देवासुरसमक्षे, ब्रह्मणा शप्तः अभवम्। तदा, ब्रह्मपितरं सन्तुष्टवान्, तेन उक्तम्—'यदा श्रेष्ठर्षिः त्वां अमृतेन अभिषिञ्चति... तदा तव शापः समाप्तः भविष्यति, अन्यथा न।'" भारद्वाजः पुनः उवाच—"त्वं मम मित्रम्, बुद्धिमान्। यज्ञरक्षणं कथं कुर्यामि, तद् वद।" दैत्यः प्रत्युवाच—"देवाः दैत्याश्च क्षीरसागरं मथित्वा, अमृतं कठिनेन न प्राप्तवन्तः—कथं तद् सरलम्?" "यदि त्वं मित्रभावेन तुष्टः, तद् सुकरं वद।" तद् श्रुत्वा, दैत्यः हर्षितः प्रत्युवाच—"अमृतं गौतमीजलम्, अमृतं सुवर्णम्, अमृतं गोघृतम्, अमृतं सोमः च। तैः वा, अथवा त्रीणि—गङ्गाजलम्, घृतम्, सुवर्णम्। सर्वेषु, गौतमीजलम् दिव्यम् अमृतम्।" एतत् श्रुत्वा, ऋषिः अतिप्रीतः अभवत्, श्रद्धया गङ्गाजलम् अमृतरूपम् गृहीत्वा। तेन ऋषिः दैत्यं यज्ञे अभिषिञ्चत्, पुनः यूपे, पशुषु, ऋत्विकेषु, यज्ञभूमौ च। सर्वे अभिषेकात् शुक्लवर्णाः अभवन्; तदा दैत्यः अपि शुक्लः अभवत्, बलसम्पन्नः जातः। पूर्वं कृष्णवर्णः, क्षणेन शुक्लः अभवत्। यज्ञं समाप्य, भारद्वाजः तेजस्वी, निर्गतः। ऋत्विकाः विसर्जिताः, यूपं गङ्गाजले क्षिप्तवन्तः; तद् यूपं अद्यापि गङ्गामध्ये तिष्ठति। तद् अमृताभिषिक्तम्, महान् तस्यात्मा; तत्र दैत्यः भारद्वाजम् पुनः उवाच—"गच्छामि, भारद्वाज; यज्ञः पुनः कृतः। अतोऽत्र तीर्थे स्नानदानपूजायाः कर्तारः—"—तेषां यज्ञफलानि सर्वाणि लभ्यन्ते; स्मरणमात्रेण पापानि सर्वदा नश्यन्ति।" तस्मात् कालात्, तत् तीर्थं "शुक्लतीर्थ" इति प्रसिद्धम्; गौतमी नदी, दण्डकवनस्थले, स्वर्गद्वारम् उन्मीलितम्। उभयतीरे, ऋषिवर, सप्तसहस्राणि तीर्थानि अन्यानि, सर्वसिद्धिप्रदानि।