देवपूजनस्थले तस्मिन्यः कश्चन लघ्वपि हविः पावकाय समर्पयति, स अश्वमेधाद्ययागसमानं महाफलमवाप्नोति। तत्रैव वेदमातरं गायत्रीं यः कश्चिदेकवारं पठति, स एव वेदाध्यायी सञ्ज्ञां लभते; स कामरहितः मुक्त्यर्हो भवति। दक्षिणतीरे स्नात्वा भक्त्या विधिवद् शक्तिदेवीं यः पूजयति, स सर्वान् कामानवाप्नोति। सा माता ब्रह्मविष्णुमहेश्वरशक्तिरूपा त्रैवेद्यात्मिका सर्वान् कामान् ददाति; स पुत्रपौत्रसम्पन्नः धनधान्ययुक्तश्च भवति। यः संयम्य स्नात्वा दक्षिणतीरे आदित्यं पश्यति, स विविधद्रव्यैः काम्येष्टिं कृतवानिव स्यात्। यः पुनः गङ्गायाः उत्तरतीरे स्नात्वा दैत्यसूदनं विष्णुं पश्यति प्रणमति च, स विष्णोः परमं पदमवाप्नोति। यमतीर्थे स्नात्वा यमेश्वरं यः समाहितचित्तः पश्यति, स शीघ्रं स्वार्थसिद्धिं लभते। तत्र स्नानदानपाठस्तोत्रैः पितृभ्यः अक्षयपुण्यं, फलवृद्धिं, कीर्तिवृद्धिं च सिध्यति; तत्रापि पापिनः पितरः मोक्षं यान्ति। एवं, हे नारद, अत्र त्रिषु स्थलेषु अष्टसहस्राणि पुण्यतीर्थानि सन्ति; तत्र स्नानदानयोः अक्षयपुण्यं लभ्यते। एतानि स्मरणमपि पावनं, जन्मजन्मान्तरपापविनाशनं च; एषां श्रवणेन पित्रैः सह, स्वजनैः सह वा पाठेन—तैः सह महापापान्यपि ममाज्ञया नश्यन्ति। संयतात्मा यः तत्र स्नात्वा विधिपूर्वकं क्रियाः कृत्वा किंचिदपि दत्ते, स पित्र्येष्टिं कृत्वा देवताभ्यः प्रणम्य, धनं धान्यं कीर्तिं बलं दीर्घायुष्यं स्वास्थ्यसम्पदं च प्राप्नोति। स पुत्रान् पौत्रान् प्रियां भार्यां यथाकामं च लभते; स्वजनैः सहितः, तैः पूजितः, सन्तुष्टहृदयः भवति। स नरकगतानपि पितॄन् उद्धृत्य कुलं शुद्ध्वा, प्रियैः सहितः, अन्ते विष्णुं वा शिवं वा स्मरन्, देवैः उक्तवत्, मोक्षं लभते। तत्र यक्षिणीसंगमं नाम पुण्यतीर्थमस्ति, सर्वफलप्रदं; तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वान् कामान् प्राप्नोति। यत्र यक्षाधिपः देवः साक्षात् दर्शनमात्रेण भोगमोक्षौ ददाति; तत्र स्नानमात्रेण महायागफलमवाप्यते। तत्र विश्वावसुस्य भगिनी पिप्पला नाम, गुरुसमीपे निवसन्ती, गौतमीतीरवसतिस्थानं मुनिसंघं गता। सैव तान् कर्शितान् ऋषीन् दृष्ट्वा गर्वितया हास्यं चकार; तत्र गत्वा उच्चैः शब्दं कृत्वा 'श्रूयतां श्रूयतां दृढं भवतु' इत्यवदत्। तस्याः काकुवाणीं श्रुत्वा, ते मुनयः ताम् शापयामासुः—'प्रवाहकारिणी भव' इति। सा तत्रैव नदीरूपा जाता, यक्षिणीति ख्याता। ततः विश्वावसुस्तान् मुनीन् त्रिनेत्रं च पूजयित्वा, गौतमीसहितः तां पुण्यनदीं चकार। तस्मात् कालात् तत् तीर्थं 'यक्षिणीसंगम' इति प्रसिद्धं जातम्; तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वान् कामान् प्राप्नोति। यत्र शम्भुः शिवया सह विश्वावसुना तुष्टः, तत् परमं शैवतीर्थं 'दुर्गातीर्थ' इति प्रसिद्धं। तत् सर्वपापराशिनाशनं, सर्वदुर्गतिविनाशनं च; सर्वेषां तीर्थानां मध्ये तदेव सारं, मुनिसम्मतम्, सर्वसिद्धिप्रदं तीर्थं पुरुषाणां। अत्र 'शुक्लतीर्थ' नाम पुण्यतीर्थं प्रसिद्धं, यत्र स्मरणमात्रेण सर्वकामान् लभते। तत्र भरद्वाजो नाम ऋषिः, धर्मपरायणः, तस्य भार्या पैठीनसी नाम, सुभगगुणयुक्ता। सा गौतमीतीरे पतिसती, अग्निसोमाभ्यां, इन्द्राग्निभ्यां च, पिण्डं पाचयामास। पिण्डपाककाले धूमात् कश्चन उत्पन्नः, त्रैलोक्यभीषणः, तेन पिण्डः भुक्तः। तं दृष्ट्वा भरद्वाजः क्रुद्धः त्वरितं तं पप्रच्छ—'कस्त्वं यः कोपात् मम यज्ञं नाशयति?' इति। तदा स राक्षसस्तस्य वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच— 'मां हव्यघ्नं नाम्ना विद्धि, भरद्वाज; सन्ध्यायां जातः प्रचीनबर्हिषः ज्येष्ठः पुत्रः। ब्रह्मणा मम वरः दत्तः—"यथेच्छं यज्ञान् भक्षय" इति। मम अनुजः कली, बलवान्, अतीव भीषणः। अहं कृष्णः, पिता कृष्णः, माता कृष्णा, अनुजः अपि कृष्णः। अहं यज्ञं नाशयामि, यूपं छिनद्मि, यज्ञान्तकः अस्मि।' 'मम यज्ञं रक्ष, धर्मप्रिय; त्वां द्विजश्रेष्ठं जानामि, यज्ञघ्नं च—मम यज्ञं रक्ष। शृणु मम वचनं संक्षेपेण, भरद्वाज; पुरा देवासुराणां मध्ये ब्रह्मणा शप्तोऽहम्। ततः जगतां पितरं देवमर्चयित्वा, सः ब्रह्मा मामुक्तवान्—"यदा त्वां मुनिश्रेष्ठाः अमृतैः अभिषिञ्चन्ति..."। तदा हव्यघ्न, शापो नश्यति, नान्यथा; एवं कृत्वा सर्वं सिध्यति।' भरद्वाजः पुनरुवाच—'त्वं मे मित्रं, महामते; कथय केन प्रकारेण यज्ञं रक्षेयमिति, तत्करिष्यामि।' तदा स राक्षसः हृष्टः प्रत्युवाच—'देवदैत्यैः क्षीरसागरः मथितः, तत्रापि महद् दुःखेन अमृतं न लब्धम्; कथं नु तत् सुलभं? यदि त्वं मयि सौहृदेन तुष्टः, तर्हि सुलभं किंचित् ब्रूहि।' तदा राक्षसः प्रत्युवाच—'गौतमीजलममृतं, सुवर्णममृतम्, गोघृतममृतम्, सोमोऽप्यमृतम्; एतेषु वा, वा त्रिषु—गङ्गाजलं, घृतं, सुवर्णं—एतेषु यद्वा अभिषिञ्च; सर्वेषां मध्ये दिव्यं गौतमीजलममृतश्रेष्ठम्।