यः साक्षात् जगतः कारणं परमं तेजः स शिवः, तमेव पराभक्त्या यत्नेन सम्प्राप्नुहि, महामुने। गौतम्यां दण्डकावने स सर्वपापराशिनाशकः शिवः कथ्यते। ऋषेः वचनं श्रुत्वा, स सर्वानन्ददायकः—रूपवान् निराकारश्च—जनानां भोगमोक्षप्रदः परमानन्दमवाप। स सृष्टिरूपधारी, तद्वत् स्थितिकर्ता, दाता च सर्वनाशकः, येन सर्वमिदं पूर्णतां गच्छति। सृष्टिकर्ता ब्रह्मरूपः, पालनकर्त्ता विष्णुरूपः, संहारकर्ता रुद्ररूपश्च—एवं सर्वेषु वेदेषु उपदिष्टम्। ततः आपस्तम्बः गङ्गायाः समीपं गत्वा, स्नात्वा नियममास्थाय, शंकरं देवं स्तोत्रेण स्तुतवान्, हे नारद। यथा अग्निः दारुषु, गन्धः पुष्पेषु, तैलं बीजेषु, सुवर्णं सर्वेषु धातुषु—एवं स सर्वेषु भूतेषु व्याप्य स्थितः। तस्मै सोमनाथाय शरणं गच्छामि। यः लीलया विश्वमिदं ससर्ज, त्रिलोकपालकः स्रष्टा च, विश्वरूपः, सत्-असत्-अतीतः—तस्मै सोमेश्वराय शरणं गच्छामि। यस्य स्मरणमात्रेण महाशापाः दारिद्र्यरोगादयः न स्पृशन्ति, ये शरणागताः तं सर्वाभीष्टसिद्धिं प्राप्नुवन्ति—तस्मै सोमनाथाय शरणं गच्छामि। येन त्रैविध्यं वेदधर्मं विचार्य ब्रह्मादयः आदौ स्थापिताः, येन शरीरं द्विविधं कृतम्—तस्मै सोमेश्वराय शरणं गच्छामि। यस्य मन्त्रशुद्धाः हविर्यज्ञदानपूजाः समर्प्यन्ते, येन देवाः हविर्भागं प्राप्नुवन्ति—तस्मै सोमनाथाय शरणं गच्छामि। यस्मात् परतरं नास्ति, सूक्ष्मतरं नास्ति, महत्तमं नास्ति—तस्मै सोमनाथाय शरणं गच्छामि। यस्याज्ञया इदं अद्भुतं विविधं अचिन्त्यं विश्वं महदल्पं च एकेन पन्था प्रवर्तते—तस्मै सोमनाथाय शरणं गच्छामि। यस्मिन् सर्वशक्तयः, सर्वाधिपत्यं, सृष्टादानमाहात्म्यं, सौहार्दं, यशः, सुखं, सनातनधर्मश्च स्थितः—तस्मै सोमनाथाय शरणं गच्छामि। स नित्यं शरण्यः, नित्यपूज्यः सर्वैः, नित्यं शरणागतप्रियः, नित्यशिवः, सर्वरूपधारी—तस्मै सोमनाथाय शरणं गच्छामि। ततः प्रसन्नः भगवान् नारदं मुनिं प्रीत्या उवाच। आपस्तम्बः स्वार्थे परार्थे च शिवं प्रार्थयामास। ये स्नात्वा दिव्यं जगन्नाथं पश्यन्ति, ते सर्वान् कामान् लभन्ते—इति शिवः मुनिं प्रति उक्तवान्। तस्मात् कालात् तद् तीर्थं आपस्तम्बाख्यमिति विख्यातम्, यदज्ञानोत्थानां अनादिपापान्धकाराणां नाशनक्षमम्। तत् तीर्थं यमतीर्थमिति विश्रुतं, पितृत्रिप्तिवर्धनं, सर्वपापनाशनं च। तत्र यद् अभवत्, तद्वक्ष्यामि। पुरातनं किञ्चिदाख्यानं बभूव, हे मुनि, 'सरमेत्याख्यं' दिव्यश्वनस्य कथनं प्रसिद्धम्। तस्या द्वौ पुत्रौ विश्रुतौ, श्वानौ, ये नित्यं जनानुगामिनौ, वायुभक्षिणौ, चतुश्चक्षुषौ, यमप्रियौ। सा देवैः यज्ञार्थं नियुक्तगोरक्षिणी बभूव; तस्या अनुयायिनः राक्षसादित्यदानवास्त्रयः आसन्। ते बुद्धिमन्तः राक्षसाः, तां श्वानमातरं विविधैः वचोभिः दानैश्च लोभयित्वा प्रयत्नं चक्रुः। ते पापराक्षसाः ताः यज्ञार्थं शुभाः गावः अपहृत्य, शनैः सा श्वा देवांश्च अब्रवीत्। "राक्षसैः पाशैः बद्धा, ताडनैः पीडिता, अहं नीतास्मि; यज्ञसंपूर्ण्यर्थं नियुक्ताः गावः अपहृताः, हे देवाः।" इति तस्या वचः श्रुत्वा बृहस्पतिः शीघ्रं देवान् उवाच। "एषा रूपेण परिवर्तिता दृश्यते; अहं पश्यामि एषा पापं चकार। अस्याः संकल्पेन गावः नीताः, नान्यथा। पापं अस्याः स्पष्टरूपेण दृश्यते, यद्यपि सा साध्वीव आचरति।" ततः गुरोः आज्ञया इन्द्रः तां शुनां पादेन ताडितवान्; तस्याः मुखात् ताडनात् क्षीरं निर्गतम्। पुनः शचीपतिः उवाच—"त्वं दुग्धं पीत्वा राक्षसेभ्यः दत्तवती; तस्मात् मम गावः अपहृताः।" साऽब्रवीत्—"न मया किंचिदपकारं कृतं, नापरेणापि; न दोषो न प्रमादो ममास्ति, हे देवेश। किं त्वं रोषं करोषि, भवान् शत्रवः हि बलिनः।" ततः ध्यानमास्थाय, देवगुरुः तस्या कर्म विदित्वा, "सत्यं शक्र, एषा पापिष्ठा, शत्रुभिः सह स्थितेति" उवाच। ततः शक्रः तां शुनां शप्तवान्—"त्वं पापिष्ठा भव लोकमर्त्ये, पापिनी मूढा दुष्कर्मणा।" इन्द्रशापात् सा मर्त्येषु जन्म लब्धवती, शापात् सा महाघोररूपा पापान्विता अभवत्। देवेशः ताः राक्षसैः अपहृताः गावः पुनः आनयितुं यत्नं कृत्वा, विष्णवे तद्वृत्तान्तं न्यवेदयत्। विष्णुः दैत्यदानवराक्षसान् हन्तुं प्रयत्नं चकार, स्वं महत् धनुः गृह्णन्। तत् धनुः शार्ङ्गमिति लोके विख्यातं, दैत्यनाशनं, स्वयं जनार्दनः देवैः सम्पूजितः, शत्रुजित्, तद् गृहीत्वा। दण्डकावने, विश्वेश्वरः, हस्ते शार्ङ्गं धारयन्, बलिनः दैत्यदानवराक्षसान् अभिमुखीकृत्य स्थितवान्। तत्रैव दण्डकावने, विष्णुः तान् राक्षसान्, ये गावः अपहृत्य गताः, हत्वा तत्र शार्ङ्गपाणिरिति प्रसिद्धिम् आप। ततः विष्णुः दितिसुतैः राक्षसैश्च युद्धं कृत्वा, विष्णुभयात् तान् दक्षिणदिशं प्रति पलाययामास, हे महर्षे। अनन्तरं विष्णुः, परमेश्वरः, गरुडारूढः तान् अनुयायन्, तत्र गत्वा, मनोजवैरशार्ङ्गबाणैः तान् प्रहारं चकार। गङ्गायाः उत्तरतीरे, विष्णुः तान् बाणैः ताडितवान्; सुरारयः महाबलिना विष्णुना विनाशिताः।