पृथिव्याः सारः अन्तः स्थितः अस्ति, तस्य च मध्ये दण्डकावनं प्रतिष्ठितम्। तत्र गङ्गा, या लोकरक्षिका, निवसति। तत्र एव भगवन्तं पूजय, हे नाथ। तत्र विष्णुं लोकनाथं, दुःखितानां दुःखहरं, क्लेशार्णवे निमग्नानां मनुष्याणां च महाबलिनं, शरणागतवत्सलम्, पूजय। हरः, हरिः, गङ्गा च—एतेषां विना अन्यः कश्चन शरणं नास्ति; अतः सर्वशक्त्या, सर्वचेतसा, तान् तुष्टुम् यतस्व। भक्त्या, स्तोत्रैः, तपसा च सह पूजनं मया सह कुरु; तदा शिवविष्ण्वोः प्रसादात् शुभफलम् अवाप्स्यसि। ज्ञानविहीनं कर्म कर्तुः सामान्यं फलम् ददाति; ज्ञानयुक्तं कर्म शतगुणं फलं ददाति, भार्यया सह कृतं तु अक्षयफलदं भवति। सर्वेषु कार्येषु, भार्या एव पुरुषस्य सहचरी; लघुतमेऽपि कार्ये सा विना सिद्धिः न सम्भवति। यत् किञ्चित् एकाकिना कृतं कर्म, तत् केवलं अर्धफलदं भवति; भार्यया सह कृतं तु, हे नाथ, बहुफलम् आवहति। अतः एषा बुद्धिः सुस्पष्टा भवतु—भार्या एव अर्धम् इति श्रूयते। दण्डकावने च उत्तमा नदी गौतमी इति प्रसिद्धा अस्ति। सा सर्वपापानि हरति, सर्वाभीष्टानि च ददाति; अतः तत्र मया सह गच्छ, पुण्यकर्माणि महाफलानि च कुरु। ततः युद्धे रिपून् हत्वा महत् सुखम् अवाप्स्यसि। एवं गुरवे प्रत्युवाच—"एवं भवतु" इति; भार्यया सह शतक्रतुः गङ्गां, या लोकरक्षिका, गौतमीति ख्यातां, जगाम। हरिः प्रमुदितः दण्डकावनस्य मध्ये अगात्, शम्भोः तपः कर्तुम् संकल्प्य। प्रथमं गङ्गां प्रणम्य, स्नात्वा, अञ्जलिं कृत्वा स्थित्वा, केवलं शिवं शरणं गत्वा, इदं स्तोत्रं उवाच— "पिनाकपाणिः, स्वशक्त्या सर्वं चराचरं सृजति, पालयति, लयञ्च करोति, तत्रासक्तो न भवति; स एकः, स्वतन्त्रः, अद्वितीयः, आनन्दरूपः च, सः अस्मासु प्रसादं कुर्यात्।" "सः, यस्य तत्त्वं वेदान्तरहस्यविदः सनकादयः अपि न जानन्ति, पार्वतीपतिः सर्वकामदः, मम अज्ञानं नाशयतु, मयि प्रसादं करोतु।" "सः स्वयम्भुवं देवम्, पुण्यशीलं विश्वकर्माणम्, सृष्ट्वा, तस्य भयंकरं शिरः दृष्टवान्; नखाग्रैः छित्वा तद् अपाकरोत्, तस्मात् त्रिवर्गः उत्पन्नः।" "पापं, दरिद्रता, लोभः, मोहः, दुःखञ्च ततः अनन्तरूपेण उत्पन्नम्; एतानि संसारदुःखरूपेण इदं जगत् व्याप्नुवन्ति।" एतद् दृष्ट्वा, देवाधिपः भयभीतः अभवत्, देवीम् उवाच—"जगत् निमज्जति; रक्ष, हे जगन्नाथे, जगन्माते, उमे, सर्वशरण्ये, शुभे, कृपावति।" "त्वं विश्वस्याधारः, वरदायिनी, जय जय! त्वमेव भोगः, समाधिः, परा मुक्ति, स्वाहा, स्वधा, कल्याणं, आदिसिद्धिः, वाणी, बुद्धिः, शुभाः, त्वं च अजरा च अमृता च।" "ज्ञानरूपेण चान्यैः च, मम आज्ञया त्वं त्रैलोक्यं पालयसि; त्वया एव त्रिलोक्यं सृज्यते, तव स्वभावात् तेषां विचित्रता अपि।" एवं हरिणा उक्ता, तस्य प्रिया, स्नेहसंवादे लीनाभूता, श्रान्ता, भवस्य अर्धाङ्गे सन्निकर्षं गता, स्वाङ्गुलितः स्वेदजलं सिञ्चयामास। तस्मात् प्रथमं धर्मः, ततः लक्ष्मीः, दानं, शुभवृष्टिः, गुणयुक्ता पुण्यशिला, आपः, धान्यं, पुष्पाणि, फलानि च अभवन्। शुभवस्तूनि, सौन्दर्यम्, उत्तमानि वस्त्राणि, काम्यवस्तूनि, औषधयः, नृत्यानि, गीतानि, अमृतम्, पुरातनविद्या, वेदाः, स्मृतयः, धर्मशास्त्राणि, अन्नपानानि च उत्पन्नानि। शस्त्राणि, विद्याः, गृहोपकरणानि, अस्त्राणि, तीर्थानि, काननानि, यज्ञाः, दानानि, शुभकर्माणि, वाहनानि, शुद्धाभरणानि, आसनानि च तत्रैव प्रादुर्भूतानि। भवदेहसंयोगात्, मधुरसंवादात्, मृदुलहासात्, सर्वाणि चराचराणि भवन्ति, हे देवि, तस्मात् पापरहितानि वस्तूनि अपि जातानि। सुखम्, ऐश्वर्यम्, नित्यशुभं च तव स्वभावात् प्रकाशमानम् अभवत्; अतः मां पालय, जगन्माते, सर्वभूतानाम् आपद्भयभीतम्। केचन तर्कैः मोहिताः, केचन तेषु एव लीनाः; अहं तं सुन्दरं अद्वितीयं शिवशक्तिरूपं वन्दे। एवं स्तुत्वा, शिवः साक्षात् तस्य पुरतः प्रादुरभवत्। "ब्रूहि, हे हरि, कं वरं इच्छसि? तव परमा कामना का?" इति उवाच। "मम रिपुः महाबलवान् आसीत्, शनैश्चरस्य दृष्टिवत्, स मां बद्ध्वा, बहुधा अवमानितवान्। तस्य वचसां शस्त्राणां च आघातैः अहं पीडितः; तस्य विनाशाय एषः उपायः कृतः। तस्मात्, हे लोकनाथ, रिपुविजयाय मे वरं ददातु।" "मम रिपुहन्तृबलं तथा अन्यदपि यत् तेषां विनाशाय भवेत्, तत् ददातु। यतः अहं पराजितः, तेषां विनाशे पुनः कीर्तिं जयश्रीं च प्राप्नुयाम् इति मे उत्तमं मन्ये।" ततः शिवः इन्द्रं प्रति उवाच—"ते रिपुः मया केवलं न हन्तुं शक्यः; अतः त्वं अपि विष्णुना, अव्ययेन हरिणा सह—" "—पौलोमीया सह, जनार्दनं नारायणं, त्रैलोक्यस्यैकं शरणं, एकचित्तेन पूजय।" "ततः तव प्रियं मत्तः हरितः च प्राप्तुम् अर्हसि।" पुनः, भगवान् महेश्वरः, आदिसृष्टिकर्ता, उवाच— "मन्त्राचारः, तपः, योगशिक्षा वा—यत्र यत्र संगमे क्रियते, तत्र सिद्धिदां मुनयः विदुः।" "कियत् पुनः, हे ब्राह्मण, गौतमीसिन्धुसंगमे, पर्वतगुहासु, नद्यः संगमे च?" "ब्राह्मणः, मुकेन्दपादाभ्यां बुद्धिं स्थिरयन्, तथा भवति; गङ्गायाः दक्षिणे तीरे, आपस्तम्बः मुनिश्रेष्ठः—" "—तत्रैव वासं कृतवान्। अहं अपि तत्र तृप्तिं प्राप्तवान्, हे रिपुघातिन्। अतः त्वं अपि, भार्यया सह, गदाधरं तुष्टुम् अर्हसि।" आपस्तम्बेन सह, गङ्गायाः दक्षिणतीरे, भक्त्या पुण्यसंगमे स्नात्वा, स देवम् स्तुतवान्।