ऋषिः भृगुवंशजः ऋचीकः स्वस्य भार्यायै सत्यमतीं प्रति उवाच—“ते विश्वे क्षत्रियाः तव पुत्रं न जयिष्यन्ति; स च क्षत्रियश्रेष्ठानां संहारकर्ता भविष्यति। हे भाग्यवती, तव पुत्रः दृढव्रतः तपस्वी च भविष्यति।” ततः ऋचीकः भार्यायै प्रोक्तवान्—“एषा हविः शान्तं उत्तमं ब्राह्मणं जनयिष्यति।” इति उक्त्वा, स भृगुवंशीयः ऋचीकः तपस्यां नित्यनिष्ठः वनं प्रविष्टः। तदा गाधिः स्वया भार्यया सह ऋचीकस्य आश्रमं अगच्छत्। तीर्थयात्रायाम् अवसरः प्राप्तः, राजा स्वां पुत्रीं द्रष्टुं गतः। ततः सत्यवती मुनिं हविः द्वे जग्राह। सत्यवती स्नेहपूर्वकं हविः स्वस्य मातरं दत्तवती; किन्तु तस्याः माता दिव्यप्रभावेन स्वं हविः पुत्र्यै दत्तवती। सत्यवती न जानन्ती स्वं हविः स्वयम् अधारयत्; एवं सा क्षत्रियसंहाराय हविः आत्मनि अधारयत्। सा तेजस्विनी भीषणरूपा तद् हविः धारयामास। तां तथा दृष्ट्वा ऋचीकः योगबलात् समीपं आगतः। ततः द्विजश्रेष्ठः ऋचीकः स्वां सुन्दरीं भार्यां प्रति उवाच—“हे भाग्यवती, तव माता हविः परस्परं परिवर्तितवती, तेन त्वं मोषिता।” “तव पुत्रः क्रूरकर्मा तीक्ष्णः भविष्यति; तस्य भ्राता ब्रह्मस्वरूपः मुनिः भविष्यति। मम तपसा अहं सर्वं ब्रह्मणं तस्मिन् न्ययोजम्।” एवं पतिना उक्ता सत्यवती, सा धर्मज्ञा पतिं शमयितुं आरभत—“मम पुत्रः ब्राह्मणानां पतिता न भवतु।” ऋषिः प्रत्युत्तरं दत्तवान्—“मम न अभिप्रायः, हे भाग्यवती; तथापि, पुत्रः पितृमातृयोः प्रभावात् क्रूरकर्मा भविष्यति।” सत्यवती पुनः उवाच—“हे मुने, यदि त्वं इच्छसि, लोकानपि सृजितुं शक्नोषि; पुत्रस्य किम्?” “मम पुत्रः शान्तः धर्मिष्ठः भविष्यतु; एवं तव मम च पौत्रः भवतु, हे प्रभो।” “यदि अन्यथा न शक्यते, द्विजश्रेष्ठ, तदा तव तपसा तस्य वरं दत्तवान्।” ऋचीकः पुनः उवाच—“मम पुत्रपौत्रयोः भेदः नास्ति, हे सुन्दरी। यथा त्वया उक्तं, तथा भविष्यति, हे भाग्यवती।” ततः सत्यवती भृगुवंशीयं पुत्रं जन्मनि दत्तवती, स तपोनिष्ठः, आत्मसंयमी, शान्तस्वभावः जमदग्निः। भृगुवंशे जमदग्निः पृथिव्यां जातः; सत्यवती धर्मनिष्ठा सत्यव्रता च तस्य माता अभवत्। सा कौशिकी नाम्ना महानदी अभवत्। इक्ष्वाकुवंशीयः राजा रेणुः अभवत्। तस्य कन्या कमली नाम्ना, रेणुका च, प्रसिद्धा अभवत्। तस्यां रेणुकायाम्, तपस्विन्यां ज्ञानवत्यां, ऋचीकः जामदग्न्यं उत्पादितवान्, स अतितीक्ष्णः, सर्वविद्याविद्, धनुर्वेदविद् अभवत्। रामः क्षत्रियसंहारकर्ता, अग्निवत् दीप्तः; स एव ऋचीकस्य सत्यवत्याश्च सुपुत्रः, औरववंशीयः। जमदग्निः तपस्याः प्रभावात् जातः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः; शुनःशेपः मध्यपुत्रः, शुनःपुच्छः कनिष्ठः। गाधिः कुशिकस्य पुत्रः, विश्वामित्रं तपस्विनं, ज्ञानिनं, शान्तस्वभावं पुत्रं प्राप्तवान्। स ब्रह्मर्षिसमान्यं प्राप्तवान्, धर्मात्मा विश्वामित्रः विश्वरथनाम्ना अपि स्मृतः। भृगुप्रसादात् कौशिकात् वंशवृद्ध्यर्थं पुत्रः जातः; विश्वामित्रस्य पुत्राः देवरतादयः स्मृताः। तेषां नामानि त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धानि; तेषु देवरतः, कातिः, तस्मात् कात्यायनाः प्रसिद्धाः। शालवत्यां हिरण्याक्षः जातः, ततः रेणुः, रेणुका; संकृतिः, गालवः, मुद्गलः अपि प्रसिद्धाः। मधुच्छन्दः, जयः, देवलः, अष्टकः, कच्छपः, हरितः—एते विश्वामित्रस्य पुत्राः। महात्मनः कौशिकानां वंशाः प्रसिद्धाः; पाणिनिः, बभ्रवः, ध्यानजपपरायणाः अपि। पार्थिवाः, देवरताः, शालंकायनः, बाष्कलः, लोहितः, यमदूतः, करुषकः स्मृताः। पौरववंशजः कौशिकमुनिः, अस्मिन्समाजे ब्रह्मक्षत्रसम्बन्धः प्रसिद्धः। विश्वामित्रस्य पुत्रेषु शुनःशेपः ज्येष्ठः स्मृतः; भर्गवः कौशिकमुनिस्थानं प्राप्तवान्। विश्वामित्रस्य पुत्रः शुनःशेपः; हरिदश्वस्य यज्ञे स यूपपशु नियुक्तः। देवैः दत्तः शुनःशेपः पुनः विश्वामित्राय समर्पितः; देवैः दत्तत्वात् स देवरतः अभवत्। देवरतः च अन्ये, सप्त विश्वामित्रस्य पुत्राः; दृषद्वत्याः पुत्रः अष्टकः, तौ वै वैष्वामित्रौ। अष्टकस्य पुत्रः लौही, जह्नु वंशः अपि मया कथितः; ततोऽहं आयोमहात्मनः वंशं वर्णयिष्ये। आयोः पंच पुत्राः अभवन्, सर्वे वीराः, महारथाः; ते प्रभायां, स्वर्भानु कन्यायां, जाताः। नहुषः प्रथमः जातः, ततो वृद्धशर्मा; तदनन्तरं रम्भः, राजिः, अनेनः च, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धाः। राजिः पंचशतं पुत्रान् उत्पादितवान्; एष क्षत्रवंशः इन्द्रस्य भीषयन्ति इति प्रसिद्धः।