स्वर्गे निवसन् सर्वैः देवैः परिवृतः, प्रियतमा स्वया चामर्यमाणः, अप्सरसामपि स्तुत्यनुगृहीतः, इन्द्रः लज्जां प्रति निर्भयतां प्राप्नोति इति मन्ये। स हि वृत्रनमुच्योः संहारकः, पुरदाहकः, वज्रधारी, निगडभेदकश्च—एवं देवा इन्द्रं पूजयन्ति; अतः, हे विजयीन्द्र, एतानि सर्वाणि त्यज। ये द्वेषोत्पन्नरूपपरिवर्तनमापन्नाः सन्तः लोकान्तरगमनेऽपि जीवन्ति सञ्चरन्ति च, तेषां मध्ये पद्मसम्भवोऽपि त्वद्वत् कः कथं च हृदयभङ्गं न अनुभवेत् इत्येवं तत्र लज्जायाः स्थानम्। एवमुक्त्वा दैत्याधिपतिः बलवान् वरुणं इन्द्राय प्रत्यर्पयत्, ततः तमिदं वचनमभाषत। अद्यप्रभृति इन्द्रः शिष्यः भविष्यति, वरुणस्तु गुरुः—मम श्वशुरः—यस्य प्रसादेन, हे वासव, त्वं विमुक्तिमवाप्यः। अतः त्वं वरुणे प्रति सेवकवद्वर्तनमाचर; अथ चेत् त्वां पुनः बद्ध्वा अधःस्थाने क्षिप्स्यामि। इति शक्रं तर्जयन् स दैत्यः पुनः पुनः सस्मितम् "गच्छ गच्छ" इत्युक्त्वा वरुणाय अनुमतिं ददौ। ततः स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः इन्द्रः लज्जया मलिनचित्तः सन् पौलोमीं सर्वमाख्यात, शत्रुणा पराजयमपि निवेदयत्। तेनैवं शत्रुणा उक्तः, स इन्द्रः प्रियतमां प्राह—"सुमुखि, कथं पुनः स्वात्मनः प्रतिष्ठां प्राप्नुयाम्?" इति। सा तु प्राह—"जानामि, हे शत्रुनाशन, दानवानां उत्पत्तिं, तेषां मायां, पराजयं, वरदानं, मृत्युमपि। अतः सर्वं शृणु, येन तस्य निधनं वा पराजयः वा स्यात्, तव तुष्टये।" "स हि हिरण्यस्य सुतः, च तस्य मातुलस्य अपि पुत्रः, वीर्यवान्—एवं मम भ्राता, वरप्रदानात् गर्वितः। स तपसा ब्रह्माणं तुष्टवान्; तेन तपसा प्राप्तबलः, किमपि न साध्यं। अतः न तव चित्ते सङ्गो विस्मयो वा कर्तव्यः; यथाक्रमं कर्तव्यं शृणुष्व।" इत्युक्त्वा पौलोमी विनयेन इन्द्रं प्राह। "तपसा न किञ्चिदसाध्यं, न यज्ञेन, न विष्णवे, न शम्भवे भक्त्या। पुनः श्रुतं मया, स्वामिन्, स्त्रिय एव स्त्रीस्वभावं जानन्ति, न अन्यः। अतः पृथिव्या अपि स्त्रियश्च, न किञ्चिदसाध्यं; तपसा, यज्ञैः, कर्मभिः वा, तासु एव सर्वस्योत्पत्तिः। तासामध्ये पुण्यभूमिः पृथिव्यां दण्डकावनं श्रुतम्; तत्र विष्णुं शंकरं च पूजयित्वा सर्वान् कामान् प्राप्स्यसि।" "पुनः श्रुतं मया—या स्त्रियः पतिसंयुक्ताः, ताः सर्वं जानन्ति, चराचरं यत् ताभिः धार्यते। पृथिव्याः सारः अन्तर्गतमस्ति, तत्र दण्डकावने मध्ये गङ्गा—गौतमी—विश्वधारिणी निवसति; तत्र भगवन्तं पूजय, स्वामिन्। विष्णुं पूजय, लोकनाथं, दुःखार्तिनाशनं, दीनानां महाबलम्। नान्यः शरणं हरिर्वा हरः गङ्गा वा; अतः सर्वप्रयत्नेन तान् तुष्टुम् अर्हसि।" "भक्त्या, स्तोत्रैः, तपसा मया सह पूजनं कुरु; तदा शिवविष्ण्वनुग्रहेण शुभफलमवाप्स्यसि। अज्ञानतः कर्म साधारणं फलं ददाति, ज्ञानतो शतगुणं, भार्यया सह तु अक्षयम्। सर्वेषु कार्येषु भार्या एव साहायिनी; लघुषु अपि कार्येषु तया विना न सिद्धिः। एकाकिना कृतं कर्म अर्धफलदं, भार्यया सह तु विपुलं फलं लभ्यते। अतः, पुमानर्धाङ्गिनी भार्या इति विदितम्; दण्डकावने श्रेष्ठा गङ्गा गौतमी श्रूयते। सा सर्वपापं हरति, सर्वकामफलप्रदा; तस्मात् तत्र मया सह गत्वा पुण्यकर्माणि कुरु। ततः शत्रून् हत्वा युद्धे महत् सुखमवाप्स्यसि।" इन्द्रः "एवमस्तु" इति गुरवे प्रत्युत्तरं दत्त्वा, भार्यया सह शतक्रतुः गङ्गां गौतमीमगच्छत्। हरिः हृष्टः दण्डकावनमध्ये तपः कर्तुं शम्भवे, देवेशाय, संकल्पमकरोत्। प्रथमं गङ्गायाः प्रणम्य स्नात्वा, अञ्जलिं कृत्वा स्थित्वा, केवलं शम्भुं शरणं गत्वा, स्तोत्रमिदं वचनम् उवाच— "योऽयं पिनाकपाणिः स्वशक्त्या सर्वं चराचरं सृजति रक्षति लयं नयति, न तत्रासक्तः, एकः, स्वतन्त्रः, अद्वितीयः, आनन्दरूपः, सः अस्मासु प्रसन्नो भवतु। संकाद्याः वेदान्तरहस्यविदः अपि यस्य तत्त्वं न जानन्ति, सः पार्वतीपतिः सर्वकामदः मयि प्रसन्नोऽस्तु, तमसो नाशं करोतु।" "स एव आत्मभवं भगवन्तं विश्वकर्माणं स्रष्ट्वा, तस्य भीषणं शिरो दृष्ट्वा, नखाग्रैः छित्त्वा तदपाकरोत्; तस्मात् त्रिविधः पुरुषार्थः जातः। ततोऽनन्तं पापं, दरिद्रता, लोभः, मोहः, दुःखं च जातम्; तानि सर्वं संसारदुःखरूपेण जगदाविशन्।" "इति दृष्ट्वा देवेशः भीतः देवीमुवाच—'जगत् निमज्जति, रक्ष, जगन्नाते, जगन्माते, उमे, शरण्ये, शुभे, प्रसन्ने।'" "त्वं जगदाधारः, वरदा, विजयस्व; त्वमेव भोगः, समाधिः, मोक्षः, स्वाहा, स्वधा, कल्याणं, आद्यसिद्धिः, वाणी, बुद्धिः, वरप्रदा, अजरामरश्च।" "ज्ञानरूपेणादिकं त्वं त्रैलोक्यं ममाज्ञया रक्षसि; त्वया एव त्रिलोक्यं सृष्टं, त्वद्वृत्त्या तद्विशेषः।