वरुणः, भ्रातृ-in-law इत्युपचारेण महता सम्मानितः, हिरण्यस्य पुत्रः महाशनि नाम दैत्याधिपतिः, तं समीपं जगाम। तत्र दैत्यः सस्नेहम् पितृ-in-law वरुणं पृष्टवान् आगमनस्य कारणम्। वरुणः तस्य समीपे आगमनस्य हेतुम् अवदत् – “मम मित्रं, देवाधिदेवः इन्द्रः, यं त्वं पूर्वं पराजित्य पाताले बद्धवान्, तं महाबाहो, मे देहि।” पुनः सः अवदत् – “सर्वैः पूजितं शत्रुं बद्धं मोचयित्वा, धर्मिष्ठेषु महतीं कीर्तिं लप्स्यसे; अतः सदा तं अस्माकं देहि, शत्रुहन्तर्।” दैत्याधिपः किंचित् अनिच्छया “एवं भवतु” इति उक्त्वा, शचीप्रियं इन्द्रं गजेन सह बद्धं वरुणाय दत्तवान्। तत्र दैत्यगणेषु दीप्तिमान् महाशनि, जलाधिपस्य साक्षात् उपस्थिते, हरिं महादानैः पूज्य, मगवंतम् अभाषत् – “कस्य प्रभावेन त्वं अद्य इन्द्रः जातः? कस्य शक्त्या युद्धे बहु भाषसे? शत्रुभिः पीडितः सन् पुनः इन्द्रः भवसि? एतत् अद्भुतम्। तथापि यदि स्त्री पुरुषेन बद्धा, तस्य पतिः तां मोचयेत् – एष धर्मः। स्त्रियः स्वतन्त्राः न, पुरुषः प्रधानः। त्वं शक्र, पुरुषः भविष्यसि, महात्मन्।” युद्धे मया बद्धः, तव वाहनं, तव आयुधं – वज्रं महाशक्तिमत्, चिन्तामणिः, नन्दनवनम्, दिव्याः स्त्रियः, कीर्तिः, बलम् – एते सर्वे देवराजस्य भोगाय। यत् जीवितम्, यत् कीर्तिनिधिः, तदेव मृत्युर्भवति यदा कीर्तेः विरोधः। एतद् ज्ञात्वा, शक्र, जलाधिपेभ्यः विमुक्तः सन्, कथम् लज्जां न अनुभवसि? स्वर्गे स्थितः, सर्वैः देवैः परिवृतः, प्रियया द्वारा वात्यः, अप्सराभिः स्तुतः – नूनं लज्जा त्वां भीता इति मे मन्ये। त्वं वृत्र-नमुच्योः हन्ता, नगरविनाशकः, बन्धनभेदकः, वज्रधारी – अतः देवाः त्वां पूजयन्ति; अतः विजयी, एतत् सर्वं त्यज। ये शत्रुत्वेन रूपान्तरेण जीवन्ति, लोकान् चरन्ति – पद्मजन्मा त्वम्, कथम् न लज्जया हृदयभङ्गम् अनुभवसि? इति उक्त्वा, दैत्येश्वरः वरुणाय इन्द्रं पुनः दत्तवान्, तं पुनः इदं वचनम् अवदत् – “अद्य आरभ्य इन्द्रः शिष्यः, वरुणः गुरुर्भवति – मम पितृ-in-law – येन, वासव, त्वं विमुक्तः। अतः त्वं वरुणे प्रति सेवकवत् आचर; यदि न, पुनः बद्ध्वा पातालयाम् स्थापयिष्यामि।” एवं शक्रं तिरस्कृत्य, पुनः पुनः हास्यं कृत्वा, “गच्छ गच्छ” इति वरुणाय अनुमतिं दत्तवान्। ततः स्वगृहं प्रत्यगच्छत्, लज्जया दूषितचित्तः, पौलोमीं सर्वं यथावृत्तं, शत्रुजयम् अपि, कथितवान्। शत्रुना एवम् उक्तः, सः अवदत् – “सुन्दरमुखि, कथय केन उपायेन पुनः आत्मानं स्थापयामि?” पौलोमी अवदत् – “अहं जानामि, बलहन्तर्, दानवानां उत्पत्तिं, माया, पराजयम्, वरदानम्, मृत्युं च। अतः, शृणु यथाक्रमं सर्वं यद् तस्य मृत्युर्वा पराजयो वा संभवति, तव तुष्ट्यर्थम्। हिरण्यपुत्रः, च चाचापुत्रः, वीरः, सः मम भ्राता वरदानात् गर्वितः। सः ब्रह्माणं तपसा तुष्टवान्; तपसा प्राप्तशक्तिः, किं न साध्यते? अतः, मनसि न किञ्चित् आसक्तिः वा विस्मयः भवतु। शृणु यत् कर्तव्यम्। एतद् उक्त्वा, पौलोमी नम्रता सहितम् इन्द्रम् अभाषत्। “तपसा किञ्चित् न साध्यते, यज्ञेन किञ्चित् न साध्यते, विष्णोः, लोकनाथस्य, किञ्चित् न साध्यते, हरस्य भक्त्या किञ्चित् न साध्यते। पुनः, प्रिये, श्रुतम् – स्त्रियः एव स्त्रीस्वभावं जानन्ति, देवाधिदेव। अतः, पृथिव्याः स्त्रियः च, किञ्चित् न साध्यं; तपसा, यज्ञेन, कर्मणा वा, तस्माद् एतत् उत्पद्यते। तत्र, पृथिव्याः तीर्थं गन्तव्यम्; तत्र विष्णुं शिवं च पूज्य, सर्वकामान् लप्स्यसि। पुनः श्रुतम् – या स्त्रियः पतिसंयुक्ताः, ताः सर्वं जानन्ति, तैः धार्यते चराचरम्। पृथिव्याः सारः अन्तः अस्ति, तत्र दण्डकवनस्य मध्ये, गङ्गा जगद्धारिणी वर्तते – तत्र भगवन्तं पूज्य, प्रभो। विष्णुं लोकनाथं पूजय, दुःखितानां दुःखहन्तारं, शोकसागरमग्नानां पुरुषाणां बलिनं। हरः, हरिः, गङ्गा – अन्यः शरणं नास्ति; अतः, सर्वयत्नेन, मनसि, तान् तुष्टिं कुरु। भक्त्या, स्तुत्या, तपसा, मया सह पूजां कुरु; ततः शिवविष्णुगुणात् शुभफलम् प्राप्स्यसि। अज्ञानात् कर्म कर्तुः सामान्यं फलं ददाति; ज्ञानात् शतगुणं, पत्या सह अनन्तं। सर्वेषु कार्येषु, पत्नी एव पुरुषस्य सहचरी; लघुतमपि कार्यं तया विना सफलं न। एकाकि कृतं कर्म केवलं अर्धफलं ददाति; पत्या सह कृतं कर्म, प्रभो, बहुफलं लभते। अतः, तद् ज्ञेयम् – पत्नी अर्धं इति दर्शितम्; दण्डकवने श्रेष्ठा गङ्गा गौतमी श्रूयते। सा सर्वपापं हरति, सर्वकामफलदायिनी; अतः, तया सह गत्वा, पुण्यकर्माणि कुरु। ततः शत्रून् हत्वा, युद्धे, महत् सुखं प्राप्स्यसि।