अग्नये महाशये, तस्याः शक्तिः श्रेयश्च किञ्चित् स्तुतम्। यत्र यत्र सा तिष्ठति, तत्र तत्र आगच्छतु, विचरतु च। सुवर्णा स्वयं कमला भूत्वा शुद्धा भविष्यति; अद्य आरभ्य, उभौ पुत्रौ स्वेच्छया कर्म कुर्वन्तु। तथापि, तयोः द्वयोः पुण्यं न कदापि अभूत्, न भविष्यति च। एवं उक्त्वा शम्भुः तत्र लिङ्गरूपेण शिवः प्रकटितः, सर्वलोकहिताय। तयोः पुत्रयोः वरान् लब्ध्वा, अग्निः सन्तुष्टः अभवत्; सुवर्णा अग्निपुत्री धर्मेण पत्या सह हृष्टा। तस्य पुत्रः अपि स्वसंकल्पं पूर्णं कृत्वा सुखेन वासं अकरोत्। तस्मिन्नेव काले, हे मुने, सुवर्णा अग्निपुत्री शार्दूलदानेन, धर्मं लङ्घयित्वा, मोहिताऽभवत्, सौभाग्यसौन्दर्यनिवासा सा तेन अपहृता। सुवर्णा, लोकप्रसिद्धा, तेन पातालं नीताऽभवत्; तस्मात् अग्निस्य जामाता धर्मः, अग्निः च हविस्य ग्रहिता, उभौ विष्णुं लोकनाथं पुनः पुनः स्तुत्वा, बलिनं विष्णुं सम्यक् याचितवन्तौ। ततः हरिः शार्दूलस्य शिरः चक्रेण छित्त्वा, विष्णुः सुवर्णां लोकसौन्दर्यां पुनः आनयत्। नारद, विष्णुः तां, महेश्वरस्य तथा अग्नेः पुत्रीकां प्रिया, महेश्वराय दर्शयामास। महेशः हृष्टः तां पुनः पुनः आलिङ्ग्य, यत्र चक्रेण दीप्तेन शार्दूलस्य शिरः छिन्नम्, तत्र स्थलं चक्रतीर्थं तथा शार्दूलं प्रसिद्धम्। तत्र विष्णुः सुवर्णां शंकराय आनयत्। तत् तीर्थं शंकरस्य तथा विष्णोः, पूर्णसिद्धं; तत्र अग्निः च शाश्वतधर्मः च सुखं प्राप्तवन्तौ। हे मुनिश्रेष्ठ, तत्र अग्नेः हर्षाश्रवः पतिताः; तस्मात् नदी उत्पन्ना, आनन्दा नाम, नन्दिनी च। तस्याः संगमः गङ्गया पवित्रः; तत्र एव संगमे सुवर्णा साक्षात् वर्तते। सा दक्षायणी, शिवा, आग्नेयी, अम्बिका, जगदधारिणी, शिवा, कात्यायनीश्वरी च प्रसिद्धा। भक्तानां कामान् सदा पूरयन्ती, उभयतटे शोभा ददाति; तत्र अग्निः तपः अकरोत्, तत् तीर्थं तपोवनं नाम। हे मुने, उभयतटे तानि पुण्यस्थानानि; तत्र स्नानं दानं च सर्वकामप्रदं, शुभं च। उत्तरतटे चतुर्दशसहस्राणि, दक्षिणतटे षोडशसहस्राणि पुण्यस्थानानि। यत्र तत्र चिन्हैः युक्तानि तीर्थानि; तेषां नामानि बहूनि, किन्तु संक्षेपेण कथयामि। यः एतत् शृणोति, पठति, स्मरति वा, स सर्वेषु अभिलषितेषु कार्येषु पूर्णसिद्धिम् अवाप्नोति। यः एतद् वृत्तान्तं ज्ञात्वा तत्र स्नानादिकं कुर्यात्, स नित्यसमृद्धः, विशुद्धधर्मवान् भवति। पश्चिमतीर्थं अभ्जकात् शार्दूलं नाम, वाराणस्याद्येषु सर्वेषु तीर्थेषु श्रेष्ठम्। तत्र स्नात्वा पितृदेवताः पूजयित्वा, सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णुलोकस्य उत्तमं स्थानं प्राप्नोति। तपोवनशार्दूलयोः मध्ये अनन्तानि तीर्थानि; तेषां महिमा अत्र कस्यापि वर्णयितुं न शक्यते। तत्रापि इन्द्रतीर्थं प्रसिद्धम्, फेनानदीसंगमः, यत्र वृषकपः हनुमता च स्थितौ। अभ्जकं यत्र त्रिविक्रमः देवः विराजते; तत्र स्नानं दानं च पुनरावृत्तिं अत्यन्तं दुर्लभं कुर्यात्। अधुना तत्र गङ्गायाः दक्षिणतटे घटितानि वृत्तान्तानि कथयामि; उत्तरतटे इन्द्रेश्वरस्य कथा श्रद्धया शृणु। नमुचिः, शक्तिमान् मदोन्मत्तः, इन्द्रस्य शत्रुः अभवत्; इन्द्रः तं युद्धे फेनया शिरः छित्त्वा। तस्य शत्रोः नमुचेः शिरः, फेनरूपवज्रेण छिन्नम्, गङ्गायाः दक्षिणतटे पतितम्। भूमिं विदार्य पातालं प्रविष्टम्; तत्र पातालात् उत्पन्नं गङ्गाजलं जगत्पावनं प्रसिद्धम्। वज्रमार्गेण भूम्यां आगतम्; तत् जलं फेननाम्ना प्रसिद्धम्, नदी फेना नाम। तस्याः गङ्गया संगमः लोकप्रसिद्धः, सर्वपापनाशकः, गङ्गायमुनासंगमवत्। यत्र हनूमद्भगिन्याः मातरः केवलं लङ्घनमात्रेण विष्णुगङ्गयोः कृपया मार्जाररूपात् विमुक्ता। तत् तीर्थं मार्जारं नाम, यथा पूर्वं उक्तम्, हनुमता च; तत्र कथा पूर्वं वर्णिता। अधुना वृषकपाभ्जकयोः वृत्तान्तं शृणु; हिरण्यः, दैत्यवर्यः, तत्र प्रसिद्धः। स तपः कृत्वा देवैरपि दुर्जयः, उग्रः, तस्य पुत्रः अपि देवैः सदा दुष्प्रापः। स महाशनीति प्रसिद्धः, पत्नी पराजिता; स इन्द्रेण दीर्घकालं युद्धं अकरोत्। महाशनी, महावीर्यः, युद्धे सदा अग्रगामी, इन्द्रं नागसहितं जित्वा, तद्वृत्तं पित्रे निवेदितवान्। एवं पुण्यस्थानानां, दिव्यवृत्तान्तानां, देवर्षिमहात्मनां च कथा साक्षात् श्रुत्याऽनुसारेण संप्राप्ता।