अश्वमेधयज्ञे समाप्ते देवैः ताभ्यां वराः प्रदत्ताः। गङ्गायां स्नात्वा, कृतकृत्याः सन्तः, ते दिवं जग्मुः। तस्मात्कालात्, उभयोः तीर्थयोः पञ्चदशसहस्राण्यष्टौ शतानि तीर्थानि सन्ति। तत्र स्नानदानानि महाफलप्रदायकानि विख्यातानि। तत्रैव तपोवनं नाम देशः, नन्दिनी-संगमः, सिद्धेश्वरः च स्थिताः। दक्षिणतटे गौतमीतीर्थं प्रसिद्धम्। शार्दूलं अपि ख्यातम् अस्ति; तेषां चरितं शृणु, यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। प्राचीनकाले अग्निः देवतानां होतृरासीद्, स्वाहा नाम दक्षकन्या तस्य पत्न्यभूत्। सा किञ्चित्कालं सुताभावेन तपश्चर्यां कृतवती, महत्तपसा पतिं अग्निं तुष्ट्वा, तदा निष्पापास्वाहा तेन संबोधिताभूत्—“सुताः भविष्यन्ति, वराणि मा तप,” इत्युक्त्वा। पतिसंदेशं श्रुत्वा, सा तपो विरराम; स्त्रीणां पतिवाक्यात् अन्यत् न किञ्चित् श्रेयस्करम् इति धर्मः। किञ्चित्कालानन्तरं, ताडकभीतः काले, कार्त्तिकेयस्य अजन्मनि, दीर्घं समयं रहसि गच्छति, देवाः महेश्वरभवानीयुताः भीताः सञ्जग्मुः। तदर्थं, देवकार्यसिद्धये, अग्निं सम्बोध्य, ऊचुः—“भगवन्, शम्भोः समीपं गच्छ, त्रिभुवनवन्दितस्य ताडकभीतिं निवेदय। एकत्र पतिपत्न्योः रहसि स्थिते, गमनं न युक्तम्; साधारणजनस्यापि नियमः, त्रिशूलिनः किं पुनः? रहस्यम् सम्बाष्यमाणयोः श्रवणेन, नरकात् मोक्षो नास्ति। सः सर्वलोकनाथः, महाकालः, त्रिशूलधारी—कः तं पश्येत् रहसि भवानीयुतं स्थितम्? परन्तु महाभयसमये, नियमः कः वर्ण्यः? ताडकभीते जाते, त्वं गच्छ, ताडकः भूत्वा। साधूनां हिताय महाभयम्भवे, परार्थं प्राणत्यागो युक्तः; रूपान्तरं वा गृहाण, यथायोग्यं भाषस्व। देववचनं निवेद्य शीघ्रं शम्भोः समीपं प्रतिनिवर्तस्व; ततः उभयत्र पूजनं करिष्यामः।” ततः धूतशनः, शुकताम् आश्रित्य, देवाज्ञया शीघ्रं जगाम यत्र लोकनाथः उमया सह क्रीडति स्म। शुकतां गृहीत्वा, भयेन अग्निः तत्र समुपजातः, परन्तु हव्यवाहनः द्वारात् प्रविष्टुं न शशाक। सः वातायनस्य समीपे स्थित्वा, शिरसा वन्द्य, कम्पमानः, शम्भुः तम् दृष्ट्वा, उमां रहसि प्रहस्य, अवदत्—“देवि, पश्य, शुकः आगतः, धूतशनः, देवाज्ञया।” पार्वती लज्जया प्राह—“अलम्, देव,” इति। ततः देवेशः द्विजरूपिणं अग्निं सम्बोधितवान्, पुनः पुनः आह्वयन्, तम् अग्निं विज्ञाय, अवदत्—“अत्र मा भाषस्व; मुखं उद्घाट्य, इदं गृहाण, वह च।” एवं उक्त्वा, शम्भुः स्ववीर्यं अग्निमुखे न्यक्षिपत्; वीर्यपूर्णः अग्निः तदा निर्गन्तुं न शशाक। ततः क्लान्तः अग्निः दिव्यनद्याः तटे गतः; कृतिकासु वीर्यं क्षिप्त्वा, तत्र कार्त्तिकेयः जातः। यत् शेषं वीर्यं अग्निदेहे स्थितम्, तत् अग्निः स्वपत्नीं द्विधा निवेश्य, स्वाहायां, सुतकामायां, न्यवेशयत्। तया सान्त्वितया, तव वंशो जायमानः स्मृतः। ततः स्मृत्वा, अग्निः शम्भोः तेजः क्षिप्तवान्; तस्यां स्वाहायां अग्निजं वीर्यं निवेश्य, परमद्वन्द्वं जातम्—सुवर्णः सुवर्णा च। सुवर्णः सुवर्णा च, पृथिव्यां अनुपमरूपधारिणौ, सदा अग्निं प्रमोदयतः, सर्वलोकानां प्रमोदवृद्धिं कुर्वन्तौ। अग्निः प्रीत्या सुवर्णां धर्माय ददौ; ततः सुवर्णस्य पुत्राय संकल्पं कृत्वा, मुनिना तयोः विवाहः कृतः। वीर्यसङ्करात्, उभौ अग्निसुतौ अभवताम्; सुवर्णः अपि, देवश्रेष्ठरूपधारणेन, अनेकानि रूपाणि गृहीत्वा, यत्र यत्र इच्छति, तत्र तत्र गच्छति स्म। इन्द्रवायुकुबेरवरुणमहर्षीणां पत्नीरूपं गृहीत्वा, सुवर्णः यत्र यत्र कामयेत, तत्र तत्र गच्छन् रमते स्म। कदाचित्, मुनिपुत्रः भक्तपत्नीषु पतिरूपं गृहीत्वा, सदा सदाचारवान्, ताभिः साकं कामसिद्ध्या रमते स्म। एवं, सुवर्णा धर्मपत्नी, स्वाहाकन्या, यत्र यत्र मनः यायात्, तत्र तत्र निर्बन्धं गच्छति स्म। पत्नी रूपं गृहीत्वा, सुवर्णा मनुष्यदानवदेवर्षिपितृसुन्दरगुणवान् स्थिरगम्भीराणां पतिसह रमते स्म। या या देवी देवेन कामिता, तस्याः एव रूपं धारयित्वा, तं देवमनः विविधैः उपायैः आकृष्य, तेन साकं रमते स्म। एवं, सुवर्णस्य आचारं दृष्ट्वा, सर्वे देवदानवाः क्रुद्धाः सन्तः, अग्निसुतसुतायौ शशापुः। “एषा प्रवृत्तिः, व्यतिक्रमेण, मायया च कृतः, पापरूपा; तस्मात्, वह्ने, तव पुत्रः सदा विचरन्, व्यतिक्रमार्हः स्यात्। तथा, सुवर्णा अपि, एकपत्नीभावेन न रमेत, न तृप्येत; अनेकैर् विविधरूपैर् हीनरूपैः च सह संगच्छतु—एष दोषः तव पुत्र्याः भविष्यति।” एवं शापवचनं श्रुत्वा, अग्निः भयविस्मितः मम समीपं आगत्य, अवदत्—“मम पुत्रपुत्र्योर् प्रायश्चित्तं कथय,” इति।