ये ये जनाः अज्ञानिनः पापिनः नरकसागरमग्नाश्च भवन्ति, ते सर्वे भगवतः "शिव" इति नामोच्चारणमात्रेण, हे विश्वेश्वर, त्वया रक्ष्यन्ते। एवं देवापिः स्तुतिं कुर्वन् स्थितः, तदा त्रिनेत्रः भगवान् तस्य पुरतः अवदत्। स उवाच—"वरं वद देवापे, अलम् एतेन दुःखेन, वत्स।" देवापिः प्राञ्जलिर्भूत्वा प्राह—"भगवन्, अहं राजानं, रानीं, पितरं, गुरुम्, शत्रोः मृत्युम् च लब्धुम् इच्छामि।" देवापेः वचः श्रुत्वा सर्वेश्वरः "एवं भवतु" इति प्रोक्तवान्, शंकरस्य आज्ञया सर्वं तस्य देवापेः कृते सम्पन्नम्। पुनः देवापेः कृपासिन्धुः शम्भुः तम् अवदत्; तेन नन्दिनं त्रिशूलधरं तव समीपे, हे नारद, प्रेषितवान्। नन्दिनः रासातलम् अगच्छत्, तत्रासुरश्रेष्ठान् हत्वा, तेषां पितॄन् अन्यांश्च आनयित्वा देवापये समर्पितवान्। तत्रापि आर्ष्टिषेणेन प्राज्ञेन अश्वमेधयागः कृतः, यत्र अग्निः, ऋत्विजः, देवाः, ऋषयः च वेदान् जगुः। तत्र शम्भुः स्वयम् भक्तवत्सलः देवापेः प्रति प्रादुर्बभूव; स एव देशः दिव्यं तीर्यं जगन्नाथस्य अभवत्। एतत् तीर्यं सर्वपापविनाशकं, सर्वसिद्धिप्रदं, पुण्यदं, च तत्र तव कीर्तिः चिरस्थायिनी भविष्यति। अश्वमेधस्य समाप्तौ, देवाः तेषां वरान् अददुः; गङ्गायां स्नात्वा, सर्वे तृप्ताः स्वर्गं जग्मुः। तस्मात्कालात्, तत्र उभयतः तीर्ययोः पञ्चदशसहस्राण्यष्टौ शतानि तीर्याणि सन्ति; तत्र स्नानदानयोः महाफलं ज्ञायते। तत्रैव तपोवनं, नन्दिन्याः संगमः, सिद्धेश्वरः च सन्ति; दक्षिणे तटे गौतम्याः तीर्थम्। शार्दूलं अपि प्रसिद्धम्; तेषां चरितं शृणु, यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। प्राचीनकाले, अग्निः देवतानां होताऽभूत्, सः दक्षकन्यां सुरूपां स्वाहां भार्यां प्राप। सा कदाचित् अपत्याभावेन दुःखिता, पुत्रार्थं तपः अतीव अकुर्वत्; तपसा अग्निं पतिं तुष्ट्वा, निर्दोषा स्वाहा तेन संबोधिताभूत्। सः उवाच—"पुत्राः भविष्यन्ति, तपः मा कुरु, सुन्दरि।" पत्युः वचः श्रुत्वा सा तपः त्यक्तवती; स्त्रीणां हि पत्युवचनात् अन्यत् न किञ्चिद् वाञ्छनीयं। ततः कालेन, तारकभीतः उत्पन्नः, कार्त्तिकेयः च न जातः, दीर्घकालं रहस्यम् अतीतम्; तदा देवाः महेश्वर-भवानीभीताः संजाताः, स्वकार्यार्थं अग्निं सम्बोधितवन्तः। उचुः—"भगवन्, शम्भुं त्रैलोक्यपूजितं गच्छ; तारकात् समुत्थितं भीतिं निवेदय। यत्र पतिपत्नी एकाकिनौ तिष्ठतः, तत्र गन्तुं न युक्तम्; साधारणजनस्यापि एष धर्मः, त्रिशूलिनः किं पुनः? यदि रहसि रत्यालापं शृणोति, स नरकात् न मोक्षं प्राप्नोति। सः सर्वलोकनाथः महाकालः त्रिशूलधारी; तं रहस्ये स्थितं कः पश्येत्? यदा महाभयं आगतम्, तदा धर्मनियमः किम्? तारकभीतेः कारणात् गच्छ, स्वयं तारकः भव। साधूनां हिताय महाभयसमुद्रसमुत्थाने, स्वजीवनं परार्थं त्याज्यम्; अतः गत्वा अन्यरूपं गृहाण वा यथोचितं वद। देववचनं निवेद्य शीघ्रं शम्भुं प्रत्यागच्छ; ततः उभयत्र पूजनं करिष्यामः।" ततः अग्निः धूतशनः इति विहंगरूपं गृहीत्वा देवाज्ञया शीघ्रं यत्र उमया सह जगन्नाथः रममाणः तत्र जगाम। तदा सः विहंगरूपधारी अग्निः भीतः तत्र प्राप्तः, परन्तु हव्यवादनः द्वारं प्रवेष्टुं न शशाक। सः वातायने स्थित्वा, शिरः नतो, कम्पमानः, तत्र तिष्ठन् दृष्टः; शम्भुः सस्मितम् उमां रहसि अवदत्—"पश्य, देवि, विहंगः आगतः, धूतशनः, देवाज्ञया।" पार्वती लज्जया प्राह—"अलम्, प्रभो।" तदा देवेशः अग्निं द्विजरूपिणं संबोधितवान्। पुनः पुनः आहूय, अग्निं विज्ञाय उवाच—"अत्र मा वद; मुखं उद्घाट्य, एतत् गृहाण, वह च।" इति उक्त्वा, स्ववीर्यं अग्नेः मुखे न्यपातयत्; वीर्येण पूरितः अग्निः तस्मात् तस्मात् गन्तुं न अशक्नोत्। ततः श्रान्तः अग्निः दिव्यनद्याः तटम् अगच्छत्; तत्र तद्वीर्यं कृत्वा कर्त्तिकासु निक्षिप्य, कार्त्तिकेयः जातः। यत् शेषं शम्भोः वीर्यं अग्नौ स्थितम्, तत् अग्निः स्वपत्नीं द्विधा निवेश्य न्यपातयत्। स्वाहा, या पतिस्नेहिता पुत्रकामिनी च, तस्यां तद्वीर्यं न्यवेशयत्; सा तेन सान्त्विता, तस्याः वंशः तव अपि भविष्यति। एवं स्मृत्वा अग्निः शम्भोः महाशक्तिं न्यपातयत्; तस्यां अग्नेः वीर्येण उत्तमद्वयं जातम्। सुवर्णः सुवर्णा च, पृथिव्यां रूपेण अनुपमौ, सदा अग्निं प्रमोदयतः, सर्वलोकानां च आनन्दं वर्धयतः। अग्निः स्नेहात् सुवर्णां धर्माय प्राज्ञाय दत्तवान्; ततः सुवर्णस्य पुत्राय दृढसंकल्पं कृत्वा, मुनिना तयोः विवाहः संपादितः।