यजमानैः यथाक्रमं वेदमन्त्रैः आहूता वयम् हविसामांशान् भुञ्जीमहि, द्विजश्रेष्ठ, किन्तु स्वाधीनाः न स्मः। अतः, वेदस्य अनुगता: वेदप्रेरिताः वयं नित्यम् पराधीनाः; तस्मात्, ब्राह्मण, एतत् वेदाय निवेदय। ततः देवापिः शुद्धात्मा सन् वेदान् सावधानम् आह्वयत्; ध्यानतपसा युक्तस्य तस्याग्रे वेदाः साक्षात् प्रादुरभवन्। देवापिः पुनः पुनः प्रणम्य वेदान् अभ्यधावत्, यजमानवचनम्, अग्निवचनम्, देववचनम् च तेषां समर्पयत्। वेदा ऊचुः—“वयं, प्रिय, पराधीनाः, भगवद्वशाः; स एव अखिलविश्वस्य नित्याधारः, स्वयं निराधारः, अस्पृष्टः च। स सर्वशक्तीनां एकमात्रनिलयः, सर्वसम्पदां निधिः, स महादेवः स्रष्टा, संहर्ता, परमेश्वरः। वयं, ब्रह्मन्, शब्दमयाः, वदामः, जानिमः, च—एष धर्मः यः त्वया पृष्टं तद् वदामः। केन नीताः, किं नाम, कः नगरः, का शक्तिः? कः भक्षितवान्, अथवा नष्टाः? इदं ज्ञातव्यम्। तव योग्यता, यं पूजनीयम्, कुत्र, सर्वं वयं जानिमः; एवं तान् त्वं प्राप्तुम् शक्यसि।” एतत् श्रुत्वा देवापिः दीर्घं वेदान् हृदि चिन्तयामास। वेदाः उक्तवन्तः—“एष एव सत्यं, सर्वं वेदाः घोषयन्ति; ये रासातलम् नीताः, तान् सर्वान् पुनः प्राप्तुम् अहम् इच्छामि; पर्याप्तम्, सर्वेभ्यः नमः। त्वं गौतम्याः तीरं गच्छ, देवापे, तत्र महादेवम् स्तुत्वा; स प्रसन्नः दयालुः तव कामम् दास्यति। यदि शिवः तव स्तुत्या तुष्टः, बुद्धिमन्, तदा राजा ऋष्टिषेणः, तस्य पत्नी जया च पुनः लभ्येते। तव पिता उपमन्युस्तु रासातले निवसति, अक्षतः; महादेवस्य वरैः, असुरवधेन, पुण्यं कीर्तिं च लभसे—एवमेव सम्भवति, अन्यथा न।” ततः वेदवचनेन देवापिः बालः गौतम्याः तीरं जगाम; स्नात्वा विधिवद् कर्म कृत्वा ब्राह्मणः महादेवम् स्तुत्वा। स उवाच—“अहं बालः, देवदेव, त्वं गुरूणां गुरुः; स्तोतुं शक्तिः नास्ति—शम्भो, नमः ते। शास्त्राणि न जानन्ति, न देवाः, न ऋषयः, न ब्रह्मा, न विष्णुः अपि; त्वं यः त्वं, नमः ते। ये दीनाः, दुःखिताः, दरिद्राः, रोगिणः, पापिनः—तव रक्षणम्, महादेव। स्वर्गस्थाः देवाः तपसा, नियमैः, मन्त्रैः पूजिताः, तव प्रसादात् इच्छितफलम् प्राप्नुवन्ति, लोकनाथ। याचकाः, दातारः—यद् इच्छन्ति तद् प्राप्तिः तव इच्छया; त्वं तेषां भाग्यं परिवर्तयसि। ये अज्ञाः, पापिनः, नरके निमग्नाः—‘शिव’ इति उच्चारणेन, विश्वनाथ, तव रक्षणम्।" एवं स्तुवन्तं देवापिं त्रिनेत्रः साक्षात् प्राक्तः। स उवाच—“वरणं वद, देवापे; पर्याप्तम्, दुःखं त्यज, वत्स।” देवापिः प्रार्थयत्—“विश्वनाथ, राजा, रानी, पिता, आचार्यः, शत्रुवधः—एष मे वरणः।” देवापिवचनं श्रुत्वा सर्वेश्वरः “तथास्तु” इति उक्त्वा शंकराज्ञया सर्वं देवापे प्राप्तम्। पुनः शम्भुः, देवापे दयासिन्धुः, तं सम्बोध्य नन्दिनम् त्रिशूलधरम् प्रेषयामास, नारद। नन्दिः रासातलम् गत्वा, असुरश्रेष्ठम् हत्वा, तेषां पितरं अन्यांश्च आनयत्, देवापे समर्पयत्। तत्र आर्ष्टिषेणेन अश्वमेधयज्ञः कृतः; अग्निः, ऋत्विजः, देवाः, ऋषयः वेदान् घोषयन्ति। तत्र शम्भुः स्वयं प्रकटः, भक्तदेवापे समर्पितः; तद् स्थलम् दिव्यं तीर्थं विश्वनाथस्य अभवत्। तद् तीर्थं सर्वपापविनाशनम्, सर्वसिद्धिप्रदं, पुण्यदायकम्, तत्र तव कीर्तिः नित्यं स्थास्यति। अश्वमेधसमाप्तौ देवाः तान् वरान् ददुः; गङ्गायां स्नात्वा, सिद्धाः, तदनन्तरं स्वर्गं जग्मुः। तस्मात् कालात्, उभयोः तीर्थयोः पञ्चदशसहस्राणि अष्टशतानि तीर्थानि अभवन्; तत्र स्नानं, दानं, महाफलप्रदं इति प्रसिद्धम्। तत्र तपोवनं, नन्दिनीसंगमः, सिद्धेश्वरः, गौतम्यतीर्थं दक्षिणे तटे स्थितम्। शार्दूलः अपि विख्यातः; तेषां कथा शृणु, श्रवणेन सर्वपापविमुक्तिः। पूर्वे अग्निः देवेषु होताऽभवत्, हविसाम् वाहकः; सः दक्षकन्या स्वाहा रूपवतीं पत्नीं प्राप। सा कदाचित् पुत्रहीना, पुत्रार्थम् तपः कृतवती; दीर्घं तपः कृत्वा, अग्निं पतिं प्रसाद्य, निर्दोषा स्वाहा अग्निना संबोधिताः—“पुत्राः भविष्यन्ति, तपः मा कुरु, सुन्दरी।” पतिवचनं श्रुत्वा, सा तपः त्यक्तवती; स्त्रीणां पतिवचनात् अन्यत् न इच्छनीयम्। ततः काले, तारकभीतिः उत्पन्ने, कार्त्तिकेयः अजन्मा, दीर्घं समयः गूढः गतः। देवाः महेश्वरभवानीभीताः, समागताः; देवकार्यसिद्ध्यर्थं, दिव्याः अग्निम् अभ्यधुः।