स्निग्धया, श्रद्धालुपत्नीया हेत्या, अग्न्यस्त्रस्य प्रहारं स्वयमेव स्वीकर्तुं याचितम्—न तु पुत्रेषु न पतौ। सत्यवचनं प्रार्थयन्ती, “यज्ञपतिं जातवेदसं नमस्कृत्य, अस्त्रं मय्येव पततु,” इति सप्रेमं प्रार्थयति। तस्याः सत्यभक्त्या तुष्टः जातवेदाः उवाच—“साध्वी, तव वचनेन तुष्टोऽस्मि; तव पतिं पुत्रांश्च रक्षामि, हेति! तव कृते सर्वे सुरक्षिताः सन्तु।” ततः अग्न्यस्त्रं न पतिं न पुत्रान् न तां दहति; अतः सुष्ठु गच्छ, कपोतपत्नी। एतस्मिन्नेव काले, उलूकपत्नी यमपाशैः पतिं बद्धम् यमदण्डेन ताडितं दृष्ट्वा, दुःखिता, भयात् यमस्य समीपं गता। भीता साऽभ्यधात्—“भयात् तव जनाः पलायन्ति; भयात् ब्रह्मचर्यं चरन्ति; भयात् धर्मानुष्ठानं कुर्वन्ति; भयात् सत्कर्मसु स्थिता भवन्ति। भयात् अहिंसां चरन्ति, ग्रामं त्यक्त्वा वनं गच्छन्ति; भयात् सौम्यभावं लभन्ते; भयात् सोमपानं कुर्वन्ति।” एवं वक्तुम् उपक्रम्य, दक्षिणदिक्पालः ताम् उवाच—“वरं वृणीष्व, शुभे; यद् इच्छसि, तत् दास्यामि।” यमस्य वचनं श्रुत्वा, सती पत्न्युत्तरं दत्तवती—“मम पति: तव पाशैः बद्धः, तव दण्डेन ताडितः; अतः, देवश्रेष्ठ, पुत्रान् पतिं च रक्ष।” तस्याः वचनैः करुणया यमः पुनः पुनः सप्रेमं उवाच—“शुभानने, पाशदण्डयोः स्थानं वद।” साऽब्रवीद्—“यमदेव, तव पाशाः मय्येव प्रविशन्तु; दण्डः अपि मय्येव स्थातु।” ततः भगवाँ यमः सप्रेमं पुनः उवाच—“तव पतिः पुत्राश्च सर्वे दुःखमुक्ताः जीवन्तु।” यमः पाशान् निवार्य, अग्निः अपि अस्त्रं निवर्तितवान्; कपोतः उलूकः च, दिव्यौ, शान्तिम् उपगच्छतुः। तौ द्विजौ ऊचतु—“वरं वृणीष्व।” तौ ऊचतु—“दुर्लभं साक्षात्कारं लब्धम्; परन्तु वयं पापकपोतौ—वरस्य किम् प्रयोजनम्, देवश्रेष्ठ?” यदि वरः दातव्यः, तौ उभयोः स्नेहेन दत्तः स्यात्; स्वार्थाय वरं न याचामः, शुभं यद्यपि दत्तम्। यः स्वस्यार्थाय याचति, देवेश्वरौ, सः दयनीयः; परार्थाय यः जीवनम् यच्छति, तस्य जीवनम् फलदायकम्। अग्निः, आपः, सूर्यः, पृथिवी, धान्यानि च—सर्वे परार्थं सन्ति, विशेषतः सत्पुरुषाणां विषये। ब्रह्मा अपि मृत्युं प्राप्नोति; जानन्तः, स्वार्थाय प्रयत्नः व्यर्थः। यः परमेश्वरः जन्मे नियोजयति, तस्य नियोगः अन्यथा न भवति; जीवाः व्यर्थं दुःखं प्राप्नुवन्ति। अतः, लोकहिताय, शुभं, धर्मवर्धनं वरं याचामः; तौ उभौ अनुमोदन्तु। तदनन्तरं, दिव्यौ पक्षिणौ, लोकप्रसिद्धौ, ऊचतु—“धर्मकीर्तये, जीवहिताय...” “गङ्गायाः उभयतटे पुण्यस्थले आश्रमौ स्यातां; लोकपालौ भवावः—एषः परमः वरः।” स्नानं, दानं, जपः, होमः, पितृपूजनं—साधुना पापिना वा, यथा कृतं, सर्वं अक्षयपुण्यं भवति; एषः परमः वरः। “एवं भवतु; अधुना, सन्तुष्टाः, वयं अधिकं वदामः। ये गौतमीउत्तरतटे यमस्तोत्रं पठन्ति, तेषां सप्तसप्ततिः कुलानि अकालमृत्युं न प्राप्नुवन्ति। यः यमस्तोत्रं नियमेन पठति, सर्वसमृद्धिं लभते। अष्टाशीतिसहस्ररोगैः न बाध्यते; तत्र, श्रेष्ठद्विज, गर्भिणी तृतीयमासे—” “यथा पूर्वं वन्ध्या, षष्ठमासे, सप्तदिनानि स्नानं कुर्यात्; वीर्यवान् पुत्रं जनयति, सः शतवर्षं जीवति। सः धनवान्, बुद्धिमान्, वीरः, पुत्रपौत्रवृद्धिः स्यात्; तत्र, पिण्डदानादिभिः पितरः मोक्षं यान्ति; स्नानेन, मनःवाक्कायपापात् विमुक्तिः।“ ततः, यमवचनानन्तरं, अग्निः पक्षिणौ उवाच—“ये दक्षिणतटे मम स्तोत्रं नियमेन पठन्ति, तेषां आरोग्यं, धनं, सौभाग्यं, रूपं च ददामि। यः यत्र पठति, लिखित्वा गृहे स्थापयति, तस्य अग्निभयम् न भवति। यः शुद्धशरीरः अग्नितटे स्नानं दानं च कुर्यात्, अग्निष्टोमफलम् अवाप्नोति, न संशयः।” तदादि, तद् तीर्थं याम्यं च आग्नेयं च प्रसिद्धम्; कपोतः उलूकः च, उग्रः उलूकः, ज्ञायन्ते। तत्र त्रिसहस्राणि, त्रिसहस्रशतानि, नवतिः पुण्यस्थलानि; प्रत्येकं मोक्षपात्रम्। स्नानदानाभ्यां, प्रेताः अपि शुद्ध्यन्ति; स्वर्गं गच्छन्ति, पुत्रैः धनैः युक्ताः। तद् तपस्तीर्थं नाम, महतीर्थं, तपोवृद्धिकरं, सर्वकामप्रदं, पुण्यवर्धनं, पितृसन्तोषवर्धनं च। अधुना, तत्र पुण्यस्थले, पापनाशके, आपः अग्निः च संवादं, ऋषिणां परस्परं संवादं शृणु। एवं पुण्यकथा समाप्ता।