यत्रेन्द्रः श्रीमदाप्तवान्, तद् एव कमलतीर्थमिति प्रसिद्धं, तानि तीर्थानि सर्वाभिलषितफलप्रदानि सन्ति। तत्र शिवः "सर्वं भविष्यति" इत्युक्त्वा तत्रैवान्तर्धानमगात्; ये च तत्रार्थसिद्धिं प्राप्तवन्तः, तेऽपि यथागतं यथागतं प्रतिपेदिरे। तत्र शतसहस्राणि पुण्यदायकानां तीर्थानां कीर्त्यन्ते। तत्र यमतीर्थमिति प्रसिद्धं स्थानम्, यत् पितृभ्यः प्रीतिवर्धनं, दृश्यादृश्याभिलषितफलप्रदं, सर्वैः देवर्षिसंघैः सेव्यमानं च। अस्य शक्तिं सर्वपापप्रणाशिनीं वर्णयिष्यामि। तत्रासीत् बलवान् कपोतः अनूहरदः नाम। तस्य भार्या हेतिः नाम विहगा, या कामरूपिणी आसीत्। अनूहरदः मृत्युना पौत्रः, हेतिः च तस्य पौत्री आसीत्। कालेन तयोः पुत्रपौत्रादयः अभवन्। तस्य शत्रुः आसीत् बलवान् उलूकः पक्षिराजः। तस्यापि पुत्रपौत्रादयः अग्निसमतेजसः अभवन्। तयोः द्वयोः महापक्षिणोः दीर्घकालं वैरं प्रवर्तितम्। गङ्गाया उत्तरतीरे कपोतस्य आश्रमः आसीत्, दक्षिणतीरे तु उलूकस्य पक्षिराजस्य। सः तत्र पुत्रपौत्रैः सह निवसति स्म, द्विजश्रेष्ठ, तयोः मध्ये दीर्घकालश्च युद्धम् अभवत्। पुत्रपौत्रैः सह तौ महाबलिनौ अन्यैः समर्थैः सहायैः सह समरे स्थितवन्तौ; न उलूकः न कपोतः जयपराजयौ प्राप्तुम् अशक्नुताम्। तदा कपोतः यमं पितामहम् उपास्य यमास्त्रं प्राप्तवान्, तेन सर्वान् अतिक्रान्तवान्। तथैव उलूकः अग्निं सम्पूज्य परमबलवान् अभवत्; तयोः उभयोः प्रमत्तयोः युद्धम् अभवत्, अतिभयानकम्। तत्र उलूकः अग्न्यस्त्रं कपोते समाक्षिपत्, कपोतः अपि यमपाशान् शत्रौ प्राक्षिपत्। तदा उलूकस्य कृते दण्डः च यमपाशाश्च मोचिताः; पुनः समरे युद्धम् अभवत्, यथा काकबकयोः पूर्वं। तदा हेतिः पतिव्रता पतिं महायुद्धे समीपमागतं दीप्तास्त्रं दृष्ट्वा शोकसागरम् अवातरद्। विशेषतः स्वपुत्रान् अग्निना परिवृतान् दृष्ट्वा, सा अग्निसमीपं गत्वा स्तुतिं विविधान् शब्दैः अकरोत्। "नमस्ते हविषां नाथ, यज्ञभोक्तः, यस्य रूपं न दृश्यते नापि गुह्यते, सर्वात्मा, येन देवाः हविरादन्ति। स एव देवमुखं, देवानां वह्निः, देवयजकः, दूतश्च। तस्मै भगवते विभावसोः, योऽन्तः प्राणरूपेण, बहिः अन्नदायकेन स्थितः, यज्ञकर्त्रे, जयिने शरणं प्रपद्ये।" तदा अग्निः उवाच—"एष ममास्त्रं, हे पतिव्रते, न प्रमाद्यति, समरे प्रवर्तितम्; वद कुतः अस्य विश्रान्तिः स्यात्।" सा उवाच—"मय्यस्त्रं विश्रान्तिं यच्छतु, न तु मम पुत्रेषु नापि पत्यौ; सत्यं ब्रूहि, हविर्यज, जातवेदः, नमस्ते।" तदा अग्निः तस्याः वचनेन तुष्टः, पतिस्नेहेन च प्रसन्नः, उवाच—"तव पतिं पुत्रांश्च रक्षामि, हे हेति, तव कृते। ममाग्न्यस्त्रं न पतिं न पुत्रान् न त्वां दहिष्यति; तस्मात् सुखेन गच्छ।" एतस्मिन्नन्तरे उलूकपत्नी स्वं पतिं यमपाशैः बद्धं दण्डेन च ताडितं दृष्ट्वा, भयात् यममुपगच्छत्। सा प्रार्थयामास—"भयात् त्वत्तो जनाः पलायन्ते; भयात् ब्रह्मचर्यं चरन्ति; भयात् पण्डिताः धर्मान् आचरन्ति; भयात् स्वधर्मे स्थिता भवन्ति। भयात् अहिंसां चरन्ति, ग्रामं परित्यज्य वनं गच्छन्ति; भयात् सौम्यत्वं गृह्णन्ति; भयात् सोमपानं कुर्वन्ति।" एवं वदन्तीं दक्षिणदिग्पालः उवाच—"वरणीयं वरं व्रणीष्व, यं कामं मनसाऽभिलषसि, तं दास्यामि।" यमस्य वचः श्रुत्वा सा पतिव्रता प्रत्युवाच—"मम पतिः तव पाशैः बद्धः, दण्डेन ताडितः; तस्मात् पुत्रान् पतिं च रक्ष, भगवन्।" तस्याः वचः श्रुत्वा यमो दयया संप्रयुक्तः पुनः पुनरुवाच—"किं पाशदण्डयोः स्थानं वद।" सा उवाच—"मय्येव पाशाः प्रविशन्तु, न लोकेश्वर; दण्डः अपि मय्येव विश्रान्तिं गच्छतु।" तदा यमः ताम् अनुकम्प्य पुनरुवाच—"तव पतिः पुत्राश्च सर्वे जीवंतु, दुःखरहिताः।" यमः पाशान् संयम्य, वह्निः स्वमस्त्रं निवर्त्य, कपोतः उलूकश्च, दिव्यौ, शमं अगच्छताम्; तौ द्विजौ ऊचतुः—"वरं वृणीध्वं।" तौ ऊचतुः—"युष्मद् दर्शनं लब्धम्, यत् केवलं वैरसम्भवम्; वयं तु पापपक्षिणः—किं वरेण प्रयोजनम्। यदि वरः दातव्यः, सः स्नेहेन युवयोः एव स्यात्; वयं न स्वार्थे किंचिद्वाञ्छामः, यद्यपि सः शुभः, दत्तश्च।" "योऽर्थं स्वार्थाय याचते, सः खलु कृपणः; परार्थे नित्यं यः जीवितं यच्छति, तस्य जीवनं सफलम्। अग्निः, आपः, सूर्यः, पृथ्वी, धान्यानि च विविधानि—सर्वे परार्थं सन्ति, विशेषतः सतां मध्ये। ब्रह्मादयोऽपि मरणधर्माणः; एतद्विज्ञाय, हे देवेश्वरौ, स्वार्थाय प्रयासः व्यर्थः।