सृष्टिकर्ता जगतः “वद” इति उक्त्वा, दिति विनयेन तं समभाषत्। सा अवदत् – “इह संसारे सन्तानलाभः दुर्लभः, देवैः पूज्यः च; विशेषतः पुत्रः मातुः परमप्रियः, तस्य महिमा कथं वर्णनीयः? यदि पुत्रः धर्मात्मा, समृद्धः, दीर्घायुष्मान् च भवति, तर्हि स्वर्गः वा ब्रह्मस्थानम् अपि किम् आवश्यकम्, देवेश? सर्वेषां प्राणिनां, इह परत्र च फलाकाङ्क्षिणां, धर्मपुत्रलाभः सदा सर्वाधिकः काम्यः। अतः, स्नानस्य कृते तव प्रसादः अत्र दत्तः भवतु। निःसन्तानता – स्त्री वा पुरुषस्य – यदि बन्ध्यता जायते, तदा महापापफलदायिनी भवति। किन्तु अत्र केवलं स्नानात् सा दोषः नश्यति; यः स्नात्वा इमं स्तोत्रं पठति, स तस्य फलम् प्राप्नोति। अत्र त्रीणि मासानि दानं कृत्वा स्नानं च, पुत्रलाभः स्यात्; निःसन्तानस्त्री अपि अत्र स्नानात् पुत्रं प्राप्नोति। या स्त्री रजोनिवृत्त्याः अनन्तरं स्नात्वा अत्र स्नानं करोति, सा त्रीणि मासानि पुत्रान् प्राप्नोति; गर्भवती स्त्री यदि श्रद्धया अत्र स्नानं करोति, तदा – यदा सा स्नानं कृत्वा, अर्घ्यं दत्त्वा, इमं स्तोत्रं मम स्तौति, तदा तस्य पुत्रः इन्द्रसमः जायते – अस्य विषये न संशयः। दिति, शृणु – ये पितृदोषात् अथवा धनचौर्यपापात् पुत्रं न प्राप्नुवन्ति, तेषां अत्र परमं प्रायश्चित्तम् अस्ति। तत्र पिण्डदानं कृत्वा पितृन् तुष्ट्वा, विशेषतः सुवर्णदानात्, पुत्रः निश्चितं लभ्यते। ये निधिपहरणं, रत्नगोपनं, पितृकर्मविस्मरणं वा कुर्वन्ति, तेषां वंशः न समृद्ध्यति। दोषयुक्तानां मृत्युः अनन्तरं अत्र एव मार्गः, किन्तु पुण्यतीर्थसेवया जीवन्मध्ये उत्तमवंशः जायते। दिति-गङ्गयोः संगमे स्नानं कृत्वा, सिद्धेश्वरं – अनादि, अनन्त, अव्यय, नित्यचैतन्यानन्दमयम् – पूज्यं कुर्यात्। स महादेवः, लिङ्गरूपः, प्रकाशमयः, निर्लेपः, देवैः, ऋषिभिः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, योगेश्वरैः च सेवितः। यः संयमेन श्रद्धया प्रतिदिनं अर्घ्यं दत्त्वा, चतुर्दशी-अष्टमी-तिथिषु इमं स्तोत्रं स्तौति, यः यथाशक्ति सुवर्णं दत्त्वा गङ्गायां ब्राह्मणान् भोजयति, स शतपुत्रलाभः स्यात्। सर्वकामान् प्राप्य, अन्ते शिवपुरं गच्छति; यः इमं स्तोत्रं यत्र कुत्रचित् पठति, निःसन्ताना स्त्री अपि षण्मासे पुत्रं लभते – न संशयः। ततः आरभ्य तद् तीर्थं ‘पुत्रतीर्थ’ इति प्रसिद्धम्; तत्र स्नानदानाभ्याम् सर्वकामलाभः स्यात्। मरुत्संयोगात् ‘मित्रतीर्थ’ इति, इन्द्रनिर्दोषत्वात् ‘शक्रतीर्थ’ इति, यत्र इन्द्रः समृद्धिं प्राप्तवान् तत्र ‘कमलतीर्थ’ इति प्रसिद्धम्; एतानि तीर्थानि सर्वाभिलषितफलदायिनि। “सर्वं भविष्यति” इति शिवः उक्त्वा अन्तर्धानम् अगच्छत्; सर्वे प्रयोजनसिद्धाः आगत्य यथागतं गताः। तत्र लक्षतीर्थानि पुण्यदायिनि इति प्रसिद्धम्। यमतीर्थं नाम स्थानम् पितृसन्तोषवर्धनम्, दृश्य-अदृश्यकामदायकम्, सर्वदेवर्षिसमूहैः सेवितम्। तस्य शक्तिं, सर्वपापनाशिनीं, वर्णयिष्यामि। तत्र अनुह्रदः नाम बलवान् कपोतः आसीत्। तस्य पत्नी हेतिः नाम पक्षिणी, यत्रेच्छया रूपं धारयितुं शक्नोति। अनुह्रदः मृत्योः पौत्रः, हेति तस्य पौत्री आसीत्। काले तयोः पुत्राः पौत्राः च अभवन्। तस्य शत्रुः बलवान् उल्लूकः पक्षिराजः आसीत्। तस्य अपि पुत्राः पौत्राः च अग्निसमबलाः अभवन्। उभयोः पक्षिणोः दीर्घकालं वैरम् आसीत्। गङ्गायाः उत्तरतीरे कपोतस्य आश्रमः, दक्षिणतीरे उल्लूकः पक्षिराजः आसीत्। स पुत्रैः पौत्रैः सह तत्र वसति, द्वयोः मध्ये दीर्घयुद्धम् अभवत्। पुत्रैः पौत्रैः सह उभौ बलिनौ अन्यैः शक्तिमद्भिः मित्रैः सह युद्धं अकुर्वताम्; न उल्लूकः न कपोतः जयं वा पराजयं प्राप्नुवन्ति। कपोतः यमं पितरं सम्पूज्य यमास्त्रं प्राप्तवान्, तेन सर्वान् अतिक्रान्तवान्। उल्लूकः अपि अग्निं पूज्य महाबलः अभवत्; तयोः उभयोः उन्मत्तयोर् युद्धम् अभवत्, अत्यन्तभीषणम्। तत्र उल्लूकः अग्न्यस्त्रं कपोते समारोपयत्; कपोतः यमपाशान् शत्रौ समारोपयत्। उल्लूकस्य कृते दण्डः पाशः च मुक्तः; पुनः युद्धम् अभवत्, यथा काकक्रौञ्चयोः युद्धम्। हेति कपोतपत्नी, ज्वलनास्त्रं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, युद्धे पतिस्नेहात् शोकग्रस्ता अभवत्। विशेषतः यदा पुत्राः अग्निना आवृताः, हेति ज्वलनं समीपं गत्वा नानावाक्यैः स्तुतिं अकुरुत्। सा अवदत् – “स्वाहा-पति, यज्ञभुक्, यस्य रूपं न दृश्यते न गूढम्, यस्य स्वरूपं सर्वम्, येन देवाः हविं भुञ्जते। स देवमुखः, देवयाजकः, देवदूतः च। तं आदिदेवम्, विभावसुम्, अन्तरात्मना प्राणरूपेण, बाह्यतः अन्नदायकेन, यज्ञसिद्धये, विजयाय शरणं याचामि। मम अस्त्रं, कपोतपत्नी, अप्रतिहतं युद्धे समर्पितम्; वद, धर्मपत्नी, कुत्र अस्त्रं विश्रामयेत्?