यत्र सुमित्रापुत्रः स्नानं कृत्वा शंकरं पूजयामास, तत्र तद् स्थलम् लक्ष्मणस्य तीर्थं अभवत्, तथा सीताया उत्पत्तिस्थानम् अपि। यस्य चरणस्पर्शेन गङ्गा सर्वपापानां नाशाय समर्था अभवत्, त्रैलोक्यं शुद्धिम् प्राप्तम्। यत्र रामः स्नानं कृतवान्, तस्य महत्त्वं किं वर्णनीयम्? रामतीर्थस्य समं तीर्थं क्वापि न अस्ति। तत् तीर्थं पुत्रतीर्थं इति प्रसिद्धम्, पवित्रत्वेन विख्यातम्। तस्य महिमा शास्त्रेणापि प्रमाणीकृतः, सर्वकामफलप्रदः। तस्य स्वभावं तव कथयामि, हे नारद, श्रूयाताम्। यदा दितिपुत्राः दानवाः क्षीणाः अभवन्, अदितिपुत्राः ज्येष्ठाः सर्वथा समृद्धाः अभवन्, तदा दिति दुःखिता अभवत्। सा स्नेहपूर्वकं दनुं प्रति उवाच—“स्मर्यन्ते, हे सौम्य, अस्माकं पुत्राः क्षीणाः, किं कर्तव्यम्? लोके कर्म एव श्रेष्ठम्। अदितेः अखण्डं उत्तमं वंशं पश्य, ऐश्वर्येण, कीर्त्या, विजयश्रीया युक्तम्। तेषां शत्रवः विजिताः, कीर्तिः धर्मः च उत्तमौ, हृदयदुःखं निवारयितुं कुशलाः; पतिसमानाः, आचारसमानाः, वंशसमानाः, रूपसमानाः अपि। अहम् तेषां समृद्धिं सहनं न शक्नोमि; अदितेः पुत्रान् दृष्ट्वा क्लान्ता अभवम्; अदितेः परमसमृद्धिं दृष्ट्वा दुःखिता अभवम्। सा एवं विषण्णमुखी दीर्घनिःश्वासं कृत्वा उक्तवती। तदा ब्रह्मपुत्रः ताम् सम्मान्य, श्रान्तिहीनः, सान्त्वनवचनैः तां प्रोत्साहितवान्। “माऽशुचः, हे सौम्ये, यत् इच्छ्यते तत् पुण्येनैव लभ्यते। तस्य उपायः महात्मना प्रजापतिना ज्ञातः; सः तव कथयिष्यति।” सा धर्मशीला विनीताभावेन हृदयेन प्रणम्य। तदा दनुः दितिं प्रति उक्तवती। “हे सौम्ये, स्वगुणैः पतिं कश्यपं प्रसादय; पतिः प्रसन्नः चेत् तव कामाः सिद्ध्यन्ति।” “एवं स्यात्” इति दितिः सर्वहृदयेन कश्यपं प्रसादयामास। तदा प्रजापतिः कश्यपः दितिं प्रति उक्तवान्— “किम् दातव्यम्? कामं वद, हे दिति, वृणु, हे धर्मशीले।” दितिः पतिं प्रति उक्तवती—“सर्वगुणसम्पन्नः पुत्रः, सर्वलोकविजयी, सर्वैः सम्मानितः। यस्य जन्मना अहं वीरपुत्रमाता भूयासम्—एवं वरं वृणे, हे देवेश, विनयेन।” “शिक्षयामि तव श्रेष्ठं व्रतम्, द्वादशवर्षफलप्रदं। ततः अहं आगत्य तव गर्भं स्थापयिष्यामि। निष्पापजन्मे सर्वकामाः सिद्ध्यन्ति।” पत्युः वचनेन हृष्टा दितिः, विशालाक्षी, विधिपूर्वकं व्रतं कृतवती। ये तीर्थसेवा, पात्रे दानं, व्रतानुष्ठानं वर्जयन्ति, तेषां कामाः कथं सिद्ध्यन्ति? व्रतसमाप्तौ कश्यपः दित्याः गर्भं स्थापयामास। पुनः एकान्ते कश्यपः प्रियायै दितये उक्तवान्— “तपस्यायुक्ताः ऋषयः अपि prescribed duties वर्जयन्ति चेत्, तेषां कामाः न सिद्ध्यन्ति, हे सुमुखि।” “निशायाम्, संध्यायाम्, निन्दितं कर्म न कर्तव्यम्; न निद्रायाः, न बहिर्गमनम्, न केशविसर्जनम्। संध्यायाम्, विशेषतः, न भोजनम्, न जृम्भा, न प्रसारणम्; यत्र भूतानि संहिता भवन्ति। सदा हास्यं गुप्तम् भवेत्; संध्यायाम् न गृहे स्थेयम्। उलूखलम्, मुसलं, शूपम्, आसनम्, वस्त्राणि दिवा रात्रौ न उल्लङ्घनीयानि। शिरसा उत्तरदिशं न निद्रायाः, विशेषतः संध्यायाम्; न मिथ्यावचनम्, न परगृहगमनम्। पुरुषः स्वपत्नीं विना अन्यां न पश्येत्; एतद् नियमं पालयसि चेत्, तव पुत्रः त्रैलोक्याधिपत्यपात्रः भविष्यति।” “एवं स्यात्” इति पतिं प्रति उक्तवती; कश्यपः, लोकसम्मानितः, तत्रत्यान् देवेषु मनः समर्प्य, निर्गतः। दित्याः गर्भः अवर्धत, शक्तिमान्, पुण्यजः; सर्वं दानवमायया मायः तत्त्वेन जानाति। इन्द्रः च मायया स्नेहं कृतवान्; मायः गुप्तम् इन्द्रं प्रति विनयेन उक्तवान्। दितेः अभिप्रायं, व्रतं, गर्भस्य वृद्धिं, तस्य शक्तिं, सर्वं स्नेहपूर्वकं इन्द्राय प्रकाशितवान्। एकः मित्रः विश्वासस्थानम्, अभयदः, पुण्यैः प्राप्तः, सुलभः। मायः नामुचेश्च प्रियः भ्राता; हे देवेश, किं मायस्य मित्रता भ्रातृघ्नेन इन्द्रेण? नामुचिः पूर्वं दानवानां शक्तिमान् अधिपः, इन्द्रेण घोरं वैरं कृतवान्। कदाचित् युद्धविरामे, नामुचिः वीरः इन्द्रं पृष्ठतः अनुगतः; इन्द्रः शचीपतिः, भयभीतः, ऐरावतं परित्यज्य फेनं प्रविष्टवान्। वज्रधारी इन्द्रः शत्रुं केवलं फेनस्य साहाय्येन त्वरया हतवान्; नामुचिः विनष्टः, मायः तस्य अनुजः। भ्रातृघ्नस्य विनाशाय मायः घोरं तपः कृतवान्, देवेषु भीषणं मायां प्राप्तवान्। विष्णोः तपसा वरान् लब्ध्वा, मायः लोकशरणं विष्णुं प्रसाद्य, दानं प्रियवचनं च कौशलम् प्राप्तवान्।