इन्द्रेण अजजननगराधिपेन च, अन्यैश्च देवदैत्यैः कमलायतपादयोः पूज्यमानस्य तस्य भगवतः शिवस्य अहम् प्रणमामि। या अपि भगवतीनां मुखदर्शनार्थं त्रीणि अक्षराणि अक्षयाणि इच्छत्, तस्मै पुनः नमः। सोमाय च, यः पञ्चामृतैः, सुरभिगन्धानुलेपनैः, धूपैः, दीपैः, नानाविधैः सुगन्धिपुष्पैः, विविधैः मन्त्रैः, नैवेद्यैः, सर्वसेवाविधिभिश्च पूज्यते, तस्मै नमः। ततः स भगवान् शम्भुः रामं लक्ष्मणसहितं सम्बोध्य उवाच—"वरान् वृणीष्व, शुभं ते भवतु" इति। तदा रामः वृषध्वजं प्रत्युवाच—"हे महाबाहो, ये भक्त्या त्वां स्तोत्रेण तुष्टवन्ति, तेषां सर्वे कार्याणि सिद्धिं यान्तु। येषां च पितरः, हे शम्भो, नरकेऽपि पतिताः, तेषां पिण्डप्रदानादिना शुद्धिः स्यात्, ते च स्वर्गं यान्तु। जन्मारभ्य यानि पापानि मनसा, वाचा, कायेन वा कृतानि, तानि अत्र केवलस्नानेन क्षणेन विनश्यन्ति। अत्र, हे शम्भो, यत् किंचित् अपि भक्त्या दीनाय दत्तं, तत् सर्वं अक्षयं भवति, दातारं च फलप्रदं।" एवं तेन तुष्टः शंकरः रामं प्रत्युवाच—"एवं भवतु" इति। ततः स देवश्रेष्ठः यदा तत्रतः प्रतस्थे, रामः अपि स्वजनैः सह शनैः गौतमी नदीयत्रोत्पन्ना तत्र अगच्छत्। ततो रामतीर्थमिति तस्य पावनस्थलस्य ख्यातिः जाता। तत्र करुणया लक्ष्मणस्य हस्तात् एकं बाणः पतितः, तत् बाणतीर्थमभवत्, सर्वदुःखनाशकं च। यत्र सुमित्रानन्दनः स्नात्वा शंकरं पूजितवान्, तत् लक्ष्मणतीर्थमभवत्, तथा सीतायाः आविर्भावस्थानमपि। यस्य पादस्पर्शात् गङ्गा त्रैल्योक्यपावनी, अनन्तपापसमूहापहर्त्री च जाता। यत्र सः स्नातवान्—तस्य माहात्म्यं किमपि वक्तव्यम्? रामतीर्थस्य तुल्यं तीर्थं नास्ति। तत् तीर्थं पुत्रतीर्थमिति विख्यातं, पावनं च। तस्य माहात्म्येन, शास्त्रेषु यथा प्रतिपादितं, सर्वकामफलप्रदं भवति। तत्स्वरूपं ते वर्णयिष्यामि, हे नारद, शृणु। यदा दितेः पुत्राः दानवाः ह्रासं गताः, अदितेः ज्येष्ठाः पुत्राः सर्वथा समृद्धिं प्राप्तवन्तः, तदा— "अस्माकं सन्ततिः हीनाभूत्, हे सौम्य, किं कुर्मः? अस्मिन्संसारे कर्मैव श्रेयस्करम्। अदितेः अनविच्छिन्नं श्रेष्ठं वंशं पश्य, यः ऐश्वर्य, कीर्ति, विजयश्रीसम्पन्नः। तेषां शत्रवः पराजिताः, कीर्तिधर्मौ चोन्नतौ, ते हृदयदुःखनाशनकुशलाः; पतौ समाना, आचारे समाना, वंशे समाना, रूपेऽपि समाना—तथापि अहं तेषां समृद्धिं न सहते, अदितेः पुत्रान् दृष्ट्वा क्लान्ता, अदितेः परमसमृद्धिं निरीक्ष्य दैन्यं अनुभवामि।" एवं सा शोकविह्वला, दीर्घनिःश्वासं कुर्वती, ब्रह्मपुत्रः ताम् आदृत्य, विश्रान्तः, प्रियैः वाक्यैः तां सान्त्वयामास। "मा शोच, हे सौम्ये; यत् इच्छ्यते, तत् पुण्येनैव लभ्यते। तस्य साधनं महात्मना प्रजापतिना ज्ञायताम्; स त्वां उपदिश्यति।" सा धर्मज्ञा, विनयवती, सर्वहृदयेन प्रणम्य तस्थौ। ततः दनुः दितिं सम्बोध्य, "हे सौम्ये, स्वसद्गुणैः पतिं कश्यपं तुष्टय; पतिः प्रसन्नो यदि, तदा सर्वे कामाः सिद्ध्यन्ति।" इति उवाच। "एवं भवतु" इत्युक्त्वा, सा सर्वहृदयेन कश्यपं तुष्टवती। तदा भगवन् प्रजापतिः कश्यपः दितिं उवाच—"किं ते दातव्यं? वरं वृणीष्व, हे धर्मे!" दितिः अपि पतिं प्रत्युवाच—"बहुगुणसम्पन्नः, सर्वलोकविजयी, सर्वैः पूज्यः पुत्रो मे भवतु।" "यस्मिन्मम गर्भे वीर्यवान् पुत्रः जायेत, तं वरं वृणे, हे सुरेश!" इति सा नम्रता युक्ता उवाच। कश्यपः प्रत्युवाच—"उत्तमं व्रतम् उपदिशामि, द्वादशवर्षफलप्रदं। ततः पश्चात् तव इच्छितं गर्भं स्थापयिष्यामि। निष्पापः जातः सन्, सर्वे कामाः सिद्ध्यन्ति।" पतिवचनैः प्रहृष्टा, दीर्घलोचना दितिः, नियमानुसारं तद्व्रतम् आचरितवती। ये तीर्थसेवा, दान, व्रतानुष्ठानं न कुर्वन्ति, तेषां कुतः कामसिद्धिः? ततः व्रतसमाप्तौ, कश्यपः दितेः गर्भं न्यवेशयत्। पुनः एकान्ते कश्यपः प्रियतमा दितिं उवाच—"तपसा अपि ऋषयः prescribed कर्माणि लङ्घयन्तः न कामान् प्राप्नुवन्ति, हे सुमुखि।" तस्मात्—"संध्ययोः कर्तव्यवर्जनं, न निद्रा, न बहिर्गमनं, न मुक्तकेशत्वं। संध्यासमये विशेषतः न खादितव्यं, न जृम्भा, न प्रसारणं, यक्षराक्षससमागमे। हास्यं विशेषतः गोपनीयम्, संध्यासमये न गृहान्तर्गमनं। मुसले, उपले, सुपे, आसने, आच्छादने वा, दिवा वा रात्रौ वा, न अतिक्रमणीयम्। उत्तरदिशि शिरसा न निद्रितव्यं, संध्यासमये विशेषतः; न अनृतं वक्तव्यं, न परगृहगमनम्। स्वपत्नीं विना अन्यां न पश्येत्; एवं यः आचरेत्, स त्रैलोक्याधिपत्यधारकं पुत्रं लप्स्यसे।" सा "एवं भवतु" इति पतिं प्रत्युवाच, स च कश्यपः, लोकसम्मानितः, तत्रतः देवदृष्ट्या प्रतस्थे। दितेः गर्भः पुण्यसम्भूतः, बलसम्पन्नः अभवत्; एतत् सर्वं मायावी मायासुरः तत्त्वेन वेद।