शम्भुं पुरातनपुरुषं नमामि। सर्वज्ञं अनन्तं नमामि। रुद्रं अक्षरं प्रभुं नमामि। शर्वं शिरसा नमामि। परमं अक्षरं देवमुमापतिं लोकगुरुं नमामि। दारिद्र्यनाशं व्याधिनाशं नमामि। अद्भुतरूपं मङ्गलं नमामि। विश्वबीजं नमामि। जगत्स्थितिहेतुं संहारकर्तारं नमामि। गौरीप्रियं अक्षरं नमामि। नित्यं क्षराक्षरं नमामि। चिद्रूपं अनन्तस्वरूपं त्र्यंबकं शिरसा नमामि। करुणाकृतिं संसारभीषणं नमामि। कामदं नमामि। सोमेशं आद्युमापतिं नमामि। त्रिवेदनेत्रं त्रिरूपातीतं नमामि। पुण्यं सत्-असत्-अतीतं पापनाशं नमामि। विश्वहितानन्दं बहुरूपधारिणं सर्वरक्षकं सत्-असत्-प्रवर्तकं जगन्नाथं नमामि। यज्ञेशं देवपितृहोत्रारं मार्गं सर्वशुभं शिवं पूज्यं सर्वदातारं प्रियं नमामि। सोमेशं स्वातन्त्र्यरहितं विजयीं उमापतिं नमामि। विघ्नेश्वरं नन्दिनाथं पुत्रप्रियं शिरसा नमामि। संसारदुःखनाशं चन्द्रधारिणं गङ्गाधरं स्तुत्यं उमापतिं देवश्रेष्ठं नमामि। यस्य पदकमलं इन्द्रः अजन्मनगरनाथः अन्यदेवदानवा पूजयन्ति, तस्य देवियों मुखदर्शनार्थं त्र्यक्षं इच्छतीति तं नमामि। सोमं पञ्चामृतैः सुगन्धैः धूपैः दीपैः विविधैः पुष्पैः मन्त्रैः नैवेद्यैः सर्वसेवाभिः पूजितं नमामि। ततः भगवत् शम्भुः रामं लक्ष्मणसहितं सम्बोध्य उवाच—"वरान् वृणीष्व, शुभं ते भवतु।" रामः वृषध्वजं उवाच। "महादेव, ये भक्त्या त्वां स्तोत्रेण तुष्टवन्ति, तेषां सर्वकार्याणि सफलानि स्युः।" "येषां पितरः, हे शम्भो, नरकसागरे पतिताः, तिलोदकादिना तैः शुद्धाः स्वर्गं यान्ति।" "जन्मादि मनः-वाक्-कायैः यानि पापानि कृतानि, तत्र स्नानेनैव क्षणात् नश्यन्ति।" "येऽत्र दानं भक्त्या दीनजनाय यत्किञ्चित् ददति, तत् अक्षयम् फलदं भवति।" "एवं भवतु," इति प्रसन्नः शंकरः रामं उवाच। तस्मिन् देवश्रेष्ठे निर्गते रामः स्वजनैः सह शनैः गौतमी नदी उत्पत्तिस्थानं आगच्छत्। ततः स तीर्थं रामतीर्थं प्रसिद्धं अभवत्। तत्र करुणया लक्ष्मणस्य हस्तात् बाणः पतितः, तद् बाणतीर्थं अभवत् सर्वदुःखनाशकं। यत्र सुमित्रानन्दनः स्नात्वा शंकरं पूजयामास, तत् लक्ष्मणतीर्थं अभवत्, तथा सीताप्रादुर्भावस्थानं च। यस्य पदस्पर्शेन गङ्गा सर्वपापानां नाशिनी त्रैलोक्यशुद्धिकारी अभवत्। यत्र रामः स्नातः—तस्य महत्त्वं किं वक्तव्यम्? रामतीर्थस्य तुल्यं तीर्थं नास्ति। तत् तीर्थं पुत्रतीर्थं इति प्रसिद्धं पवित्रं च। तस्य महिमा शास्त्रेषु अपि उक्तः—तत्र सर्वकामाः सिध्यन्ति। तस्य तत्त्वं तव वर्णयिष्यामि, हे नारद! शृणु। यदा दितिपुत्राः दानवाः क्षीणाः अभवन्, अदितिपुत्राः ज्येष्ठाः सर्वथा समृद्धाः अभवन्, हे नारद— "अस्माकं पुत्राः क्षीणाः, हे सौम्य, किं कुर्मः? लोके कर्म एव श्रेष्ठम्। अदितेः अनवरतं उत्तमं वंशं पश्य, राज्येन, कीर्त्या, विजयश्रीया युक्तम्।" "तेषां शत्रवः जिताः, कीर्तिः धर्मः चोन्नतौ, ते मम मनःदुःखं अपोहने कुशलाः; पतिसमानाः, आचारसमानाः, वंशसमानाः, रूपसमानाः अपि—" "अहं तेषां समृद्धिं सहनं न शक्नोमि; अदितेः पुत्रान् दृष्ट्वा क्षीणा, अदितेः ऐश्वर्यं दृष्ट्वा दुःखिता।" एवं वदन्त्याः दुःखार्ता मुखं, दीर्घं श्वसित्वा, ब्रह्मपुत्रः तां पूजयित्वा क्लान्तिहीनः सान्त्वनं वचोऽब्रवीत्— "मा विषीद, हे सौम्ये; इच्छितं केवलं पुण्येन लभ्यते। तस्य उपायं महात्मा प्रजापतिः वेत्ति; स त्वां वक्ष्यति।" सा धर्मज्ञा विनता सर्वहृदयेन प्रणम्य। ततः दनुः दितिं उवाच, हे नारद— "हे सौम्ये, स्वगुणैः पतिं कश्यपं तुष्टय; पतिः तुष्टः चेत् इच्छितं लप्स्यसि।" "एवं स्यात्," इति दितिः सर्वहृदयेन कश्यपं तुष्टवती। ततः प्रजापतिः कश्यपः दितिं उवाच— "किं ददामि? वाञ्छितं वद, हे दिते, वृणीष्व, हे धर्मज्ञे।" दितिः अपि पतिं उवाच—"गुणयुक्तं पुत्रं, सर्वलोकविजयीं, सर्वभूतसम्मानितं।" "यस्य जन्मना अहं वीरपुत्रमाता भूयासम्—एवं वरं वृणीषे, हे देवेश," इति विनता। "शुभं व्रतं वक्ष्यामि, द्वादशवर्षफलदं। ततः आगत्य तव गर्भे पुत्रं स्थापयिष्यामि। पापरहितः जन्मना सर्वकामाः सिद्ध्यन्ति।" पतिवाक्यैः हृष्टा दितिः विशाललोचना, यथाविधि व्रतं समारब्धा। ये तीर्थसेवा, पात्रे दानं, व्रतानुष्ठानं च वर्जयन्ति—कथं जीवाः इच्छितं लभन्ति?