सर्वेषु शास्त्रेषु श्रूयते, हे राम, तत्त्वेन शृणु। यः जनः यदन्नं भुञ्जते, तदन्नं तस्य पितृदेवताः अपि भुञ्जन्ति। तदा, पिण्डं भूमौ पतितं दृष्ट्वा, न तत्र पितरं दृष्टवान्, न च शवं यत्र परमं श्मशानं आसीत्। तत्र स्मरणं जातं, यत् महापापसमूहं नाशयति; तदा लोकपालाः, रुद्राः, आदित्याः, अश्विनौ च आगच्छन्। तेषां प्रत्येकः स्वैः दिव्यवाहनैः आरूढः आसीत्; तेषु एकः अतीव दीप्तिमान्, उत्तमं वाहनं आरूढः, किनरैः स्तुतः। तत्र रामस्य पितरः तेषु सूर्यसदृशः दीप्तिमान् आसीत्; स्वं पितरं न पश्यन्, देवतान् तेषां वाहनैः समन्वितान् पश्यन्। रामः अञ्जलिं कृत्वा सविनयम् उवाच—"क्व मे पितरः?" तदा दिव्यः शब्दः सीतायाः द्वारा रामं सम्बोधितवान्। "त्रिभिः ब्राह्मणहत्यान् विमुक्तः राजा दशरथः देवैः परिवृतः। पश्य, पुत्र," इति देवाः अपि तम् उवाचुः। "धन्यः असि, सिद्धः असि, हे राम; तव पिता स्वर्गं गतः। यः पुत्रः पितृभ्यः विविधनरकसमूहात् उद्धरति, सः प्रशंस्यः। सः धन्यः, पुण्यकर्मणा भूषितः, हे महाबाहो; पश्य तम्, सूर्यसदृशं, पापात् विमुक्तं, त्रिषु लोकेषु दीप्तिमान्। यः पापी सर्वधनसम्पन्नः अपि, सः दग्धवृक्षसदृशः; किन्तु धनहीनः पुण्यात्मा चन्द्रशेखरसदृशः उज्ज्वलः दृश्यते। इति दृष्ट्वा, राजा पुत्रं सम्बोधितवान्, तम् आशीर्वादं दत्त्वा शुभं वचनम् उवाच। "कर्तव्यं कृतं त्वया; शुभं ते अस्तु। त्वया, हे निष्पाप, मया उद्धृतः अस्मि। यस्य पुत्रः पितरं उद्धरति, सः लोके धन्यः।" ततः देवसंघाः देवकार्यसिद्धये रामं उवाचुः—"हे नरश्रेष्ठ, राम, यथेष्टं गच्छ।" तद्वाक्यं श्रुत्वा रामः देवतान् उवाच। "हे देवाः, गुरुणा पित्रा च सह, किम् कार्यं शेषम्?" तदा देवाः उवाचुः—"नास्ति गङ्गासमः कश्चित् नदी; नास्ति तव तुल्यः पुत्रः; नास्ति शिवसदृशः देवः; नास्ति उद्धारकसदृशः पुरुषः। त्वया, हे राम, सर्वाणि वृद्धकार्याणि पूर्णानि; त्वया, हे सन्मानदाता, पितरः पुत्रेण उद्धृताः। सर्वे स्वस्थानं यान्तु, त्वं अपि यथेष्टं गच्छ।" ततः देववचनैः उत्साहितः रामः, लक्ष्मणज्येष्ठः, सीतया सह गङ्गायाः महिमा दृष्ट्वा विस्मितः इदं वचनम् उवाच। "हा, गङ्गायाः महिमा एषा—त्रिषु लोकेषु नास्ति तद्वत्। धन्याः वयम्, यतः गङ्गां दृष्टवन्तः, त्रैलोक्यपावनीं।" तदाः सः परमसुखेन महेश्वरं स्थापयामास, षोडशोपचारैः, भक्त्या तं भगवान् पूजयामास। भगवन्तं पूज्य, वस्त्रैः भूषितं, षड्-त्रिंशत् शक्तिसम्पन्नं, रामः अञ्जलिं कृत्वा शङ्करं स्तोतुम् आरभत। "नमः शम्भवे, पुरातनपुरुषाय; नमः सर्वज्ञाय, अनन्ताय। नमः रुद्राय, अक्षराय; नमः शर्वाय, शिरसा नमः। नमः परमाक्षरदेवाय, उमापतये, लोकगुरवे। नमः दारिद्रनाशाय, रोगनाशाय। नमः अनिर्वचनीयस्वरूपाय, बीजाय जगतः। नमः जगत्कारणाय, संहारकाय। नमः गौरीप्रियाय, अक्षराय; नित्याय, क्षराक्षराय। नमः चैतन्यरूपाय, अपरिमेयाय, त्रिनेत्राय, शिरसा नमः। नमः करुणासिन्धवे, भयदाय लोकस्य; सदा नमः। नमः कामदाय, सोमेशाय, उमापतये आद्याय। नमः त्रिवेदनेत्राय, त्रिरूपातीताय। नमः पुण्याय, सत्-असत्-पराय; पापनाशाय। नमः विश्वहिताय, बहुरूपधारिणे, सर्वरक्षकाय, सत्-असत्-प्रवर्तकाय; विश्वनाथाय नमः। नमः यज्ञेशाय, देवपितृहोत्रभुक्ताय, पथाय, सदा शिवाय, पूज्याय, सर्वदायिने, दानप्रियाय, प्रियदेवताय नमः। नमः सोमेशाय, स्वतंत्रनासाय, विजयी उमापतये नमः; शिरसा नमः विघ्ननाथाय, नन्दिप्रियाय। नमः संसारदुःखनाशकाय, चन्द्रधारिणे; नमः गङ्गाधराय, स्तुत्याय, उमापतये, देवश्रेष्ठाय नमः। नमः तस्य पद्मपादयोः, याः इन्द्रः, अजपुराधिपः, अन्ये देवदानवाः पूजयन्ति; यस्य देवीमुखानि द्रष्टुम् त्र्यक्षं इच्छन्। नमः सोमाय, पञ्चामृतैः, गन्धैः, धूपैः, दीपैः, विविधैः पुष्पैः, विविधैः मन्त्रैः, नैवेद्यैः, सर्वसेवया पूजिताय।" ततः सः पुण्यः शम्भुः रामं लक्ष्मणसहितं उवाच—"वरान् वृणु, शुभं ते अस्तु।" रामः वृषध्वजं उवाच। "हे महेश, ये भक्त्या त्वां अनेन स्तोत्रेण तुष्टवन्ति, तेषां सर्वकार्याणि सिद्धिं यान्तु। येषां पितरः, हे शम्भो, नरकसागरे पतिताः, पिण्डदानादिना ते शुद्धाः स्वर्गं यान्तु। जन्मारम्भात् यानि पापानि मनसा, वाचा, कायेन कृतानि, अत्र स्नानेन तत्क्षणात् नश्यन्ति। अत्र, हे शम्भो, यत् किञ्चिद् दानं भक्त्या दरिद्राय दीयते, तत् अक्षयम् भवति, दातुः फलदं। एवं अस्तु—इति प्रसन्नः शङ्करः रामं उवाच। तदा देवश्रेष्ठे गते, रामः अपि स्वजनैः सह— शनैः गौतमीनदीस्रोतःस्थले आगच्छत्; तद्वारं रामतीर्थं इति प्रसिद्धं अभवत्। तत्र, करुणया, लक्ष्मणस्य हस्तात् बाणः पतितः; तद् बाणतीर्थं अभवत्, सर्वदुःखनाशकं।