कौशल्यायां श्रीरामो जातः, सुमित्रायां लक्ष्मणशत्रुघ्नौ, कैकेय्यां बुद्धिसम्पन्नो भरतः प्रादुरासीत्। सर्वे ते राज्ञः प्रिया बुद्धिमन्तः, तस्याज्ञाकारीणश्चासन्। तदा सृष्टिपतिः महर्षिर्विश्वामित्रस्तं राजानमुपागमत्। स महर्षिः तेषां महत्त्वं ज्ञात्वा, रामलक्ष्मणौ दिव्यबुद्धी, स्वीययज्ञरक्षार्थं याचते स्म। वृद्धो दशरथो, दीर्घकालं पुत्रप्रतीक्षया स्थितः, तदा न तयोः प्रेषणे सम्मतिं दत्तवान्। स दुःखितोऽब्रवीत्— “भाग्ययोगेन वृद्धेऽहं द्वौ पुत्रौ प्राप्तवान्, यावन्ति वर्षाणि सन्ति, तावत्सुखसिन्धुं प्राप्तवानस्मि। राज्यं स्वशरीरं वा ददामि, न तु एतौ पुत्रौ।” तदा वसिष्ठो महामुनिः दशरथं प्रणम्य प्रोवाच— “राजन्, रघुकुले कदापि प्रतिज्ञा न परित्यज्यते।” ततः दशरथः कष्टेन रामं लक्ष्मणं च संबोध्य, “विश्वामित्रपुत्रौ ब्राह्मर्षेः यज्ञं रक्षन्तु,” इति न्यगादीत्। स शोकमग्नः कम्पिताधरः, उष्णनिःश्वासं विसृज्य, तौ पुत्रौ वेदविदे विश्वामित्राय समर्पितवान्। तौ रामलक्ष्मणौ, “एवं भूयात्” इति कृत्वा, पुनः पुनः दशरथाय प्रणम्य, हृष्टौ विश्वामित्रेण सह यज्ञरक्षार्थं प्रस्थितौ। तदा तेन तुष्टेन मुनिना महेश्वरविद्या धनुर्वेदप्रधानां महती सम्यगुपदिष्टा। शस्त्रविद्यां, अस्त्रविद्यां, लौकिकीं कलां, रथचालनविद्यां, गजविद्यां, अश्वविद्यां, गदाविद्यां, मन्त्रप्रयोगनिवृत्तिं च ताभ्यां दत्तवान्। सर्वविद्यायाः पारंगतौ रामलक्ष्मणौ, वनवासिनां हिताय, ताटकां दानवीं वनमध्ये निहतवन्तौ। अहल्यां पादस्पर्शेन शापात् मोचितवन्तौ, तत्र च यज्ञविघ्नकारीन् राक्षसान् निहत्य, यज्ञरक्षणे धनुष्मन्तौ स्थितौ। यज्ञे समाप्ये, विश्वामित्रो मुनिश्रेष्ठः राजपुत्रैः सह जनकं द्रष्टुं जगाम। तत्र राज्ञां मध्ये, स दिव्यं धनुः दर्शयामास। रामः सौमित्रिणा सहितः, गुरुप्रदत्तां धनुर्विद्याम् अदर्शयत्। जनकः तुष्टः, सीतां लक्ष्मीस्वरूपिणीं, योनिरेखां विना जातां, रामाय दत्तवान्। लक्ष्मणस्य, भरतस्यानुजस्य, शत्रुघ्नस्य च विवाहव्यवस्था वसिष्ठप्रज्ञया सम्यग्व्यवस्थिता। श्रीदशरथो महराजा तेषां विवाहान् समाप्य, कालेन महता राज्यं रामाय दत्तवान्। सर्वजनानां गुरुणाञ्च अनुमत्यैव, मन्थराप्रेरितया, दुष्टदोषसमुत्थया कैकेय्या, राज्ये विघ्नः कृतः। तेन रामः वनवासाय प्रेषितः, राज्यं भरताय न दत्तम्। रामः पितुः सत्यवचनपालकः, सीतया सौमित्रिणा च सह महद्वनं प्रविष्टः। स्वधर्मेण स धर्मात्मनां निर्मलचित्तं प्रविष्टवान्। रामे वनगमनाय नियुक्ते, लक्ष्मणसीतासहिते, राज्यत्यागविरक्ते, तदा महदुःखेन, ब्रह्मशापस्मरणेन च, दशरथो राजा प्राणान् त्यक्तवान्। पूर्वकृतकर्मफलात्, यमदूतैः स राजा यमलोकं नीतः, यत्र सर्वे गच्छन्ति, चराचराः प्रजाः। तत्र यमवचनेन, तामिस्राद्यनेकभीषणनरकेषु स कृतः। पृथक् पृथक् स पाचितः, छिन्नः, पिष्टः, चूर्णीकृतश्च। शुष्कीकृतः, विदारितः, पुनः दग्धः, निमज्जितश्च, तैः भीषणनरकैः पीडितः। रामः मार्गं कृत्वा चित्रकूटं प्राप्य, तत्र त्रिवर्षाणि व्यतीतानि। पुनः दक्षिणदिशं प्रस्थितः, दण्डकवनं पुण्यख्यातं प्रविष्टवान्। तद्भयङ्करं राक्षसाकीर्णं वनं, मुनिभिरुत्सृष्टं, तत्र राक्षसान् हत्वा, मुनिभिः सेवितं कृतवान्। तत्र दण्डकवने, रामस्य गमनकाले, अहं ते कथां सम्यग्वक्ष्यामि, नारद। एवमेतस्मिन्काले, रामः शनैः पञ्च योजनानि गत्वा, गौतमीनदीं प्राप्नोत्, दशरथो नरके स्थितः। तदा यमः स्वदूतान् प्राह— “रामो दशरथसुतः गौतमीनदीं समीपगः, स्वपितुः समीपमागच्छति। तस्मात् नरकात् तं राजानं निष्कास्यत, न संशयः; गौतमीनदीं तीर्त्वा पञ्च योजनानि गमिष्यति।” “यावत् रामः नातिक्रामति, तावत् पितरं नरके न पीडयत; यदि ममाज्ञां पुण्यां न कुर्वीथ, तर्हि यूयं सर्वे तामिस्राद्यतिभीषणनरके पतिष्यथ। यदपि शर्वसम्बद्धं परमं बलं, तत्सर्वं नश्येत्।” एवं श्रीरामस्य दिव्यचरितं, धर्मनिष्ठं, महर्षिवर्यैः पूजितं, पितुः शापविमोचनं च, इति कथा संप्रवृत्ता।