राजाश्रेष्ठः सः, स्वपत्नीसमेतः, वृद्धं श्रवणं तस्य पुत्रस्य पतनस्थले न्यवेशयत्, तं च स्पृष्ट्वा उभौ बाष्पपूरितलोचनौ विललापतुः। तदा तयोः दुःखात् पुत्रवियोगेन मृत्युः यथाऽस्माकं निश्चितः, तथैव त्वंऽपि स्वपुत्रवियोगेन, स्वपापफलात्, मृत्युम् आप्स्यसि इति ब्राह्मणं प्रति तौ अवोचताम्। एवं तयोः वचनेषु, राज्ञः प्राणाः निर्गताः। ततः सः वृद्धदम्पत्योः ऋषिपुत्रस्य च चितायाः विधिं कृत्वा, दुःखाकुलः सः राजा नगरं प्रति जगाम। तत्र सः सर्वं विस्तरेण वसिष्ठाय निवेदयामास। सूर्यवंशीयानां नृपाणां वसिष्ठः परमाश्रयः इति निश्चयः। तेन वसिष्ठेन द्विजश्रेष्ठैः सह मन्त्रयित्वा प्रायश्चित्तं निर्दिष्टम्। तदा गालव, वामदेव, जाबालि, कश्यपादीन् आहूय, अश्वमेधयागस्य आयोजनाय सम्यक् आज्ञापिताः। 'बहून् अश्वमेधयज्ञान् कुरुत, विपुलदानेन सह,' इति चोक्तम्। ततः दशरथः ब्राह्मणैः सह अश्वमेधयज्ञान् अकरोत्। तस्मिन् काले, तत्र देहवर्जितः शब्दः आकाशे व्यजायत—'दशरथस्य शरीरं विशुद्धं जातम्, तस्य पुत्राः राज्ययोग्याः भविष्यन्ति; ज्येष्ठपुत्रस्य प्रसादेन राजा पापात् विमुक्तः स्यात्' इति। अथ चिरात्, देवानां कार्यसिद्ध्यर्थम्, महर्षेः ऋष्यशृङ्गस्य प्रसादेन, देवसदृशाः पुत्राः जाताः। कौशल्यायां रामः, सुमित्रायां लक्ष्मणशत्रुघ्नौ, कैकेय्यां बुद्धिमान् भरतः जातः। सर्वे ते बुद्धिमन्तः, पितुः प्रियाः, तस्य आज्ञाकारिणः आसन्। तदा प्रजापतिः विश्वामित्रः सः मुनिः तं राजानम् उपससार। तस्य तेजस्विनो महात्मनः बालयोः महत्त्वं ज्ञात्वा, सः मुनिः, स्वयम् यज्ञान् रक्षायै रामलक्ष्मणौ याचितवान्। दीर्घकालं पुत्रप्राप्तिकामः वृद्धः राजा तदा न सन्न्यमन्यत। 'महान् योगः मम, वृद्धे काले एते द्वौ पुत्रौ जातौ, सागरवत् हर्षं जनयन्तौ। राज्यं स्वदेहेन सह दास्यामि, न तु एतौ पुत्रौ,' इति सः अवदत्। तदा वसिष्ठः दशरथं प्रति अवदत्—'राजन्, रघवाः कदापि प्रतिज्ञां न निन्दन्ति।' ततः राजा किञ्चित् दुःखेन रामं लक्ष्मणं च समुपवदत्—'विश्वामित्रस्य ब्राह्मर्षेः पुत्रौ यज्ञान् रक्षन्तु' इति। इत्युक्त्वा, सशोकः सः राजा कम्पमानाधरः दीर्घनिःश्वासं कुर्वन्, तौ पुत्रौ वेदविदे विश्वामित्राय न्यवेदयत्। तदा 'एवं अस्तु' इत्युक्त्वा, बारं बारं दशरथं प्रणम्य, तौ हृष्टाव् विश्वामित्रेण सह रक्षार्थं जग्मतुः। तदा तेन प्रीतात्मना मुनिना, तयोः महेश्वरविद्या धनुर्वेदपुरस्कृतं प्रदत्ता। अस्त्रविद्या, शस्त्रविद्या, लौकिकशास्त्राणि, रथयुद्धविद्या, गजशास्त्रं, अश्वशास्त्रं, गदायुद्धं, मन्त्रप्रयोगोपसंहारश्च ताभ्यां सम्यग् उपदिष्टम्। सर्वविद्याप्राप्तौ रामलक्ष्मणौ, वनवासिनां हिताय, ताटकाम् अरण्ये हत्वा, पादस्पर्शेन अहल्यां शापात् मोचितवन्तौ। यज्ञविघ्नाय आगतान् राक्षसान् च तत्र निहत्य, धनुष्मन्तौ विज्ञानसम्पन्नौ यज्ञान् अपालयेताम्। यज्ञसमाप्तौ, मुनिसत्तमः विश्वामित्रः, राजपुत्राभ्यां सह जनकदर्शनाय जगाम। तत्र राज्ञां मध्ये, अद्भुतं धनुः दर्शितम्। रामः सौमित्रिणा सह, गुरुणा उपदिष्टं धनुर्विद्यायाः कौशलं प्रकाशयन्, जनकः तुष्टः भूत्वा, अजन्मनाम् लक्ष्मीस्वरूपां सीतां तस्मै दत्तवान्। तथैव लक्ष्मणाय, भरतभ्रात्रे, शत्रुघ्नभरतयोः च, वसिष्ठस्य मतानुसारतः विवाहव्यवस्थां कृतवान्। दशरथोऽपि सः कीर्तिमान् राजा विवाहान् कृत्वा, कालान्तरेण राज्यं तस्मै दत्तवान्। सर्वजनानां गुरोः च अनुमत्याः, मन्थरायाः दुष्कृतप्रेरणया, कैकेयी ईर्ष्यावशात् विघ्नं सृज्य, रामं वनं प्रेषयामास; राज्यं भरताय न दत्तम्। रामः पितुः सत्यवचनपालनाय, सीतया सौमित्रिणा च सह महावनं प्रविष्टः। स्वगुणैः सः, पुण्यात्मनाम् अन्तःकरणे प्रविश्य, रामे वनवासाय निष्क्रान्ते, लक्ष्मणसीतासहितः, राज्यासक्तिरहितः, धर्मगुणसम्पन्नः, सौमित्रिणा सीतया च सह, वनं प्रविष्टः। महाशोकेन पीडितः, ब्रह्मशापं चिन्तयन्, तस्मिन् समये दशरथः दुःखार्तः प्राणान् त्यक्तवान्। पूर्वकृतकर्मफलात्, यमदूतैः नीतः सः राजा, यत्र सर्वे चराचराः गच्छन्ति, तत्र यमलोकं प्राप। तत्र, नारद, यमस्य निकेतने, तामिस्रादीनि बहूनि घोररूपाणि नरकानि सन्ति। तत्र सः राजा विविधानि नरकाणि प्राप्य, पृथक् पृथक् पाचितः, छिन्नः, पीडितः, चूर्णीकृतश्च।