ततः महर्षेः पुत्रः जलकुम्भं हस्ते गृहीत्वा वनात् निर्गतः। तस्मिन्नेव समये, ऋषिः न तं राजानं जानाति, न च राजा द्विजं तं परिचिन्तयति। उभौ शीघ्रं तत्र गतवन्तौ; ब्राह्मणः त्वरितं जलं प्रविश्य कुम्भं जलैः पूरयति। राजा तं ब्राह्मणं गजमिव संज्ञाय तीक्ष्णैः बाणैः ताडयति; यद्यपि वनगजः राज्ञः अभेद्यत्वं जानाति, तथापि न तं ताडयेत्। किं तु राजा तं ताडयति; दैवेन मोहितः कः न कुर्यात्? स ब्राह्मणः प्राणविघातस्थाने आहतः दुःखितः व्यथितः वदति। "कः मां धर्मिष्ठं ब्राह्मणं एतादृशं दुःखदं कर्म कृतवान्? अहं मैत्रः ब्राह्मणः, यथोक्तं, मयि दोषः नास्ति।" तस्य दुःखस्य वचनं श्रुत्वा, राजा स्तब्धः शोकाकुलः तत्र शनैः आगच्छति। तेजसा दीप्तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा, राजा अपि तत्र मूर्चितः, शल्येन विद्ध इव। आत्मनं संयम्य राजा इदं वचनं अब्रवीत्— "कः त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठ? किमर्थं इह आगतः? वद, मया पापं कृतम्; वद परमं प्रायश्चित्तम्।" "ब्राह्मणघ्नः, यद्यपि वाग्मी, स्पृश्यः न कदा अपि, न च चाण्डालैः अपि; सदा दृश्यः न भवेत्।" राज्ञः वचनं श्रुत्वा, ऋषिपुत्रः अब्रवीत्— "मम आयुः विलीनं भविष्यति, तस्मात् किञ्चिद् वक्ष्यामि; कर्मणां विपाकः स्वच्छन्दाचारात् तथा अज्ञानात् जायते।" "मम शोकः नास्ति, किन्तु वृद्धयोः मातापित्रोः कृते शोकः अस्ति—कः तौ पालयेत्, यौ द्वौ अन्धौ, एकपुत्रौ?" "मया विना, तौ वनमहान् मध्ये कथं जीवेताम्? हन्त, अहं दैवदोषात्, पितृसेवायाः धर्मः भग्नः।" "अद्य मृतः अस्मि—हे दैव, किम् अकरोषि? तदपि शीघ्रं तत्र गच्छ, जलकुम्भं गृहीत्वा।" "ताभ्यां जलं देहि, यथा तौ न म्रियेताम्।" एवं वदन्, स महावने प्राणं त्यक्तवान्; राजपुत्रः धनुः बाणं च त्यक्त्वा जलकुम्भं गृहीत्वा। स शीघ्रं तत्र गतः यत्र वृद्धौ मातापितरौ महावने स्थितौ; तस्मिन्नेव रात्रौ, तौ वृद्धौ परस्परं वदतः। "किम् सः चिन्तितः वा, क्रुद्धः वा, मृगैः भक्षितः वा? किम् पुत्रः न प्रत्यागतः? किम् करिष्यावः, किम् आशा शेषा?" "न हि कश्चन पुत्रः, चलः वा अचलः वा, पितृवचनं उल्लङ्घयेत्, यद्यपि तिरस्कृतः।" "जीवनं वज्रात् कठिनतरं तेषां, ये पुत्रदर्शनं न लभन्ति, तैर् शीघ्रं न म्रियन्ते, यद्यपि तेषां प्राणाः तस्मिन् एव स्थिताः।" एवं तौ वृद्धौ वने बहूनि वचनानि उक्तवन्तौ, राजा दशरथः शनैः तत्र आगच्छति। पदशब्देन तौ पुत्रस्य आगमनं अनुमानयतः। "पुत्र, किम् विलम्बेन आगतः? त्वं एकः आश्रयः, दृष्टिः; किम् न वदसि? किम् क्रुद्धः, अन्धयोः पितृमातृपुत्र?" शल्येन विद्धः शोकदुःखपीडितः, स्वकृतदोषेन व्यथितः राजा, भयभीतः, तदा ताभ्यां वदति, हे नारद। राज्ञः वचनं श्रुत्वा, "जलं दत्तम्," तौ वृद्धौ उक्तवन्तौ—"एषः न अस्माकं पुत्रः, कः त्वम्? सत्यम् वद।" "जलं पश्चात् पिबावः," इति राजा उक्तवान्। "यत्र जलं स्थितम्, तत्र पुत्रः तिष्ठति।" एतद् श्रुत्वा, तौ दुःखितौ उक्तवन्तौ—"सत्यम् वद, मा मोहय।" तदा राजा सर्वं यथावत् ताभ्यां उक्तवान्। ततः तौ वृद्धौ पतितौ, "तत्र नय," इति उक्तवन्तौ; "मा स्पृश, ब्राह्मणघ्नस्य स्पर्शः अनन्तपापः।" राजा दशरथः स्वपत्नी सहितः वृद्धं श्रवणं तत्र नीतवान्, यत्र तस्य पुत्रः पतितः; तं स्पृशित्वा, तौ उभौ अश्रूणि मुमुचतु। "यथा पुत्रवियोगात् अस्माकं मृत्युः निश्चितः, तथा तव पुत्रवियोगात् पापात् मृत्युः भविष्यति।" एवं ब्राह्मणौ उक्तवन्तौ, तदा राज्ञः प्राणः निर्गतः; ततः वृद्धदम्पत्योः तथा ऋषिपुत्रस्य च दाहसंस्कारं अग्निना कृतवान्। ततः राजा शोकाकुलः नगरं गतः, हे महर्षे, वसिष्ठं सर्वं विस्तरेण उक्तवान्। सूर्यवंशीयानां राज्ञां वसिष्ठः परमाश्रयः; वसिष्ठः अग्रणी द्विजैः सह विचार्य प्रायश्चित्तं विधाय। गालवम्, वामदेवम्, जाबालिं, कश्यपं च अन्यान् आहूय, अश्वमेधयागं कर्तुं तान् विनीतः। "बहूनि अश्वमेधयज्ञानि कुरुत, बहुदानानि यज्ञे दीयन्ताम्।" राजा दशरथः ब्राह्मणैः सह अश्वमेधयज्ञं कृतवान्; तस्मिन्नेव समये, देहहीनः शब्दः तत्र उक्तवान्। "राजा दशरथस्य शरीरं शुद्धं भविष्यति, तस्य पुत्राः राजकार्ये योग्याः; ज्येष्ठपुत्रस्य प्रसादेन राजा पापात् विमुक्तः भविष्यति।" दीर्घकालानन्तरम्, देवकार्यसिद्ध्यर्थं, ऋष्यशृङ्गमहर्षेः पुत्राः देवसमानाः जाताः।