सर्वेषां दिशां प्रार्थनया सुमनसां सोमस्य तेजः प्रभास्वरं सर्वलोकान् पुष्णाति स्म। तेन श्रेष्ठेन रथेन स सोमः सागरपर्यन्तां पृथिवीं त्रिः सप्तकृत्वः प्रदक्षिणं कृत्वा, शुभं प्रदक्षिणं समाचरन्। तेन तस्य प्रकाशितं तेजः पृथिव्यां प्रविष्टम्, तस्मात् औषधयः उत्पन्नाः येन जगत् धार्यते। स्वशक्तिं पुनः प्राप्त्वा, स्तुतिभिः स्वकर्मभिश्च, स भाग्यवान् कमलयोः दर्शनकामः तपः समाचरत्। ततः ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, तस्मै बीजानां, ओषधीनां, ब्राह्मणानां, आपां च ऐश्वर्यं ददौ, हे मुनेश्रेष्ठ। तं महदधिकारं लब्ध्वा, सोमः सौम्यसत्त्वानां श्रेष्ठः, राजसूयमकं कृत्वा लक्षशः दानानि अदात्। सोमः त्रीन् लोकान् अपि दत्तवान्, यथाश्रुतम्, तेषां ब्रह्मर्षीणां यजमानानां च, द्विजश्रेष्ठाः। हिरण्यगर्भः ब्रह्मा भृगुश्च ऋत्विजः अभवन्; हरिः तत्र सभासद्, मुनिभिः परिवृतः। सिनी, कुहू, द्युति, पुष्टि, प्रभा, वसु, कीर्ति, धृति, लक्ष्मी—एता नव देव्योऽपि तं सेवितवन्त्यः। अवभृथस्नानं कृत्वा, सर्वैः देवर्षिभिः सत्कृतः, स सोमः दशसु दिशः प्रकाशयन् राजाधिराज इव बभासे। दुर्लभं तं ऐश्वर्यं प्राप्य, मुनिभिः पूजितः, तस्य मनः अहंकारेण अविनयेन च अपहृतम्। ऐश्वर्यमदेन मतिमोहितः स सोमः अज्ञानात् बृहस्पतेः पत्नीं बलात् अपहृत्य। देवैः दिव्यर्षिभिश्च पुनः पुनः याच्यमानः अपि, स तदा तारां अङ्गिरसे न ददौ। तदा उशनाः अङ्गिरसः पादाङ्गुलिं जग्राह, रुद्रः अपि अजग्रहत् धनुः शृङ्गमादाय। तेन महात्मना ब्रह्मशिरः नाम परमास्त्रं देवेषु सन्दत्तम्, येन तेषां कीर्तिः नष्टा। तदा तारेयं नाम युध्दम् उत्पन्नम्, सुरासुरयोः, विशालं, लोकविनाशनम्। तत्र शेषदेवाः तुषिताश्च, द्विजर्षयश्च, आद्यं नित्यं ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। तदा पितामहः स्वयम् उशनसं रुद्रं च संयम्य, तारां अङ्गिरसे ददौ। तस्याः गर्भिण्याः स्थितिं दृष्ट्वा, बृहस्पतिः क्रुद्धः उवाच—"मम भार्यायां तव बीजं कदापि न स्थास्यति।" सा काष्ठकाण्डं समीपं गत्वा गर्भं निष्क्राम्य, जातमात्रः स बालः देवस्वरूपेण बभासे। तदा देवश्रेष्ठाः संशयेन ताम् अपृच्छन्—"कस्यायं पुत्रः? सोमस्य उत बृहस्पतेः?" सा देवैः पृष्टा अपि न प्रत्युवाच, तदा स वीर्यवान् पुत्रः तां शप्तुं प्रववृते। तदा ब्रह्मा तम् निरोद्ध्य, ताम् अपृच्छत्—"सत्यं वद, हे तारे, कस्यायं पुत्रः?" सा अञ्जलिं कृत्वा प्राह—"सोमस्य," इति। ततः सोमराजा पुत्रस्य शिरः सुघ्राणं हृष्टः अभवत्। स तं बुद्धिमन्तं कुमारं "बुध" इति नाम ददौ; स च बुधः व्योम्नि अन्येभ्यः प्रतिकूलं उदयति। ततः स बुधः वैरोचनस्य कन्यायां पुत्रं जनयामास, तस्य महात्मनः सुतः पुरूरवा, इलायाः पुत्रः। उर्वश्यां तु सप्त पुत्राः तस्य महात्मनः अभवन्; एवं सोमस्य पुण्यजन्म कथितम्। अधुना, हे मुनिश्रेष्ठ, तस्य वंशवृत्तान्तं शृणु, यः श्रेयस्करः, दीर्घायुः, आरोग्यदः, पुण्यदः, कामदः च। केवलं सोमस्य जन्मश्रवणेन पापात् विमुच्यते। अथ, बुधस्य विद्वान् पुत्रः पुरूरवा नाम, तेजस्वी, दानशीलः, यज्ञरतः, महादानी च आसीत्। स ब्रह्मवक्ता, अपराजितवीर्यः, शत्रुभिः संग्रामे दुर्बोध्यः, अग्निहोत्री, यज्ञपतिश्च आसीत्, हे नृप। सत्यवादी, धर्मात्मा, कामनिग्रहवान्, त्रिषु लोकेषु कीर्त्या अनुत्तमः। स धर्मज्ञः, सत्यवक्ता, शान्तात्मा, उर्वश्यैः स्वाभिमानं परित्यज्य वरणीयः अभवत्। तया सह स राजा दश संवत्सरान्, पञ्च, षट्, पञ्च, सप्त, अष्ट, दश, पुनः अष्ट, द्विजश्रेष्ठाः, निवसन् आसीत्। चित्ररथस्य रम्ये वने, मन्दाकिन्याः तीरे, अलकायाः पुरीमहत्यां, नन्दनवन उत्तमे च। उत्तरकुरुषु, रम्यफलवृक्षेषु, गन्धमादनपादे, मेरुशिखरे च उत्तरे। एतेषु देवसेवितेषु श्रेष्ठवनेषु राजा उर्वश्यया सह परमं सुखं अनुभूतवान्। पुण्ये देशे, महर्षिभिः स्तुतः, पृथिवीपतिः प्रयागे राज्यं स्थापयामास। एवं इलानन्दनः स राजा प्रतिष्ठान्यां, गङ्गातटस्योत्तरे, महिम्ना युक्तः निवसन् आसीत्। तस्य सप्त पुत्राः, देवराजपुत्रसंनिभाः, गन्धर्वलोकविख्याताः अभवन्—आयुः, अमावासुश्च प्राज्ञः...