इन्द्रः पुनः पुनः तानि सर्वाणि चिन्तयन्, दुःखशोकसमाकुलचित्तः, वाचस्पतिं बृहस्पतिं समुपेत्य इदं वचनमुवाच— "भगवन् वाचस्पते! कस्य हेतोः राज्यं मम नश्यति? पुनः पुनः पदवियोगेन महद्दुर्गतिर्मनुष्याणां लज्जा मे जायते।" तदा बृहस्पतिः प्रत्युवाच— "कः खलु कर्मणां गम्भीरमार्गं जीवपथं वा जानाति? अन्यः कोऽपि सर्वभूतगूढं रहस्यं न वेद।" बृहस्पतिः हरये प्रोवाच— "त्वं ब्रह्माणं पृच्छ; स हि भूतभव्यवर्तमानं वेत्ति। तेन यत्कृतं तद्वदिष्यति।" ततः तौ द्वौ महर्षी, मामुपेत्य, कृताञ्जलिभिः प्रणम्य, मामिदं पप्रच्छतुः— "भगवन्, कस्य दोषस्य कारणेन शचीपतिरिन्द्रः स्वराज्यपदात्पतति? नः संशयं छेत्तुमर्हसि।" अहं तदा दीर्घं ध्यानं कृत्वा बृहस्पतिमिदमवदम्— "येन दोषेण स राज्यपदात्पतितः, स कर्तव्यविघ्न इत्युच्यते।" "देशकालादिदोषैः, श्रद्धामन्त्रविपर्ययैः, दानदोषैः, अशुद्धद्रव्यसमर्पणेन च— विशेषतः देवपितृदेवतावमानेन— आत्मनः कर्मणः संपूर्णता नश्यति।" "एतेन गर्वोऽधिको दुःखं च पतनं च दूषितचित्तस्य त्यक्तुमशक्यं; धर्माचरणेऽपि दुःखमेव जायते।" "कार्यं न सिध्यति, तस्मात् न विचाल्यम्; स्वकर्मणि दोषे सति कः पापः न जायते?" "ताभ्यां पूर्वकथां शृणुहि— आयुषः पुत्रो धन्वन्तरिर्देवर्षिः पुण्यात्मा बभूव।" "तत्र तमोबाधया विघ्नः जातः, विष्णुना स विनाशितः; पूर्वजन्मनां वृत्तान्तः कथितः।" एवं श्रुत्वा तौ विस्मयं गतौ, पुनः मामिदमूचतुः— "भगवन्, केन उपायेन स दोषविघ्नः निवार्यते?" अहं पुनः ध्यानं कृत्वा अवदम्— "शृणुत, दोषकारणं, सर्वसिद्धिहेतुं, दुःखसागरस्य परित्राणोपायं च।" "तद् दुःखार्तानां शरणं, जीवतोऽपि मोक्षः; गौतमीं देवीं गत्वा, हरिं शङ्करं च स्तोतुमर्हतः।" "नान्यः पावनाय उपायः; ततः तौ सर्वं त्यक्त्वा गौतमीं जग्मतुः, स्नात्वा सम्यग्, हृष्टचित्तौ तां स्तोतुमुपेत्य स्तुतिं चक्रतुः—" "नमः मत्स्याय, कूर्माय, वराहाय पुनः पुनः; नृसिंहाय, वामनाय च देवाय नमो नमः।" "नमस्ते हयग्रीव, त्रिविक्रम, नमस्ते; बुद्धरूपाय, रामरूपाय, कल्किने च नमः।" "अनन्ताय, अच्युताय, जामदग्न्यरूपाय, वरुणेन्द्रयमस्वरूपाय च नमः।" "त्रैलोक्यरूपिणे, सरस्वतीवक्त्रस्थाय, सर्वज्ञाय परमेश्वराय नमः।" "लक्ष्मीवक्षस्थलाय, बहुबाहुपादशिरोमुखाय, सुखरूपप्राप्तये, त्वां प्रपन्नाः सुखिनः भवन्ति।" "ये त्वां न शरणं यान्ति, हे करुणासिन्धो, ते भाग्यविहीनाः, मलदुःखपीडिताः सन्ति।" "मुमुक्षवः त्वां सूक्ष्मं परं ज्योतिरेकमव्यक्तं, ओंकारसारं, प्रकृतिपारं, चिन्मयमात्मानं, आनन्दरूपं वदन्ति।" "इह कामरहिताः अपि त्वां पञ्चमहायज्ञैः पूजयन्ति; सर्वकामान्सम्पाद्य संसारसागरं तीर्त्वा तव धाम प्राप्नुवन्ति।" "समदृष्ट्या, षडूर्मिदर्शिना, शान्तभावेन, ज्ञानवैराग्येण कर्मफलत्यागं कृत्वा ध्यानयोगेन शम्भो त्वां प्रविशन्ति।" "न वर्णं न कर्म, न वेदं न ध्यानं न समाधिं; अहं भक्त्या रुद्रं शिवं शङ्करं सोमेश्वरं नमामि।" "मूढोऽपि शम्भो, तव पादभक्त्या तव मुक्तरूपं प्राप्नोति; ज्ञानयज्ञतपोध्यानहोमफलेषु।" "एष परमफलः— दिनरात्रं सोमेश्वरभक्तिः, या सर्वभूतप्रियं, दृश्यश्रुतफलरूपा।" "सा भक्तिरेव स्वर्गमुक्त्युपायः, तव पादप्राप्त्यर्थं; किञ्च, पण्डिता एतां न केवलोपायमित्याहुः।" "तस्मात् हे दयालो, मयि त्वयि भक्तिर्भवतु; न हि अन्यः उपायः तव सेवानाम्। तव महिमानं दृष्ट्वा, भगवन्, अस्मासु पापेषु कृपां कुरु।" "त्वं स्थूलः सूक्ष्मः च, अनादिरनन्तश्च, पितामाता, असत्सत् च; वेदपुराणैः स्तुतः, सोमेश्वरं नमामि।" एवं स्तूयमानौ तदा हरिहरौ देवाधिदेवौ तुष्टौ; तौ उचतुश्च— "यद् वाञ्छसि तव हृदि, वरं वृणीष्व, सुलभं दुरलभं वा।" इन्द्रः उवाच— "मम राज्यं पुनः पुनः नश्यति, तदपद् दुःखं नाशयतु।" "मम राज्ये स्थैर्यं भवतु, सर्वं मम अचलं स्यात्; यदि देवाधिदेवौ तुष्टौ, सर्वदा स्थिरं स्यात्।" "एवं अस्तु"— इति हरिवचनमङ्गीकृत्य, तौ हृष्टौ तुष्टौ च तं दृष्ट्वा, प्रसन्नमुखौ परमां कृपां दत्तवन्तौ। तौ च निःक्षयस्वरूपौ, निराधारौ, निःपरिवर्तनौ, सर्वलोकशरणौ, भोगमोक्षप्रदौ। त्रैविध्यं देवत्वं, पुण्यक्षेत्रं, गौतमीं, कामदां— तत्र एषा मन्त्रेण श्रद्धया स्नायात्।