तदा स राजा केवलया तस्याः शरणं गतः, तमसि प्रविष्टः, हे ब्रह्मन्, तस्य महत्तपः नाशयित्वा स एव अदृश्यत। ततः अहं तत्रागतः वरदानाय; तं मोहाविष्टं तपःपतितं मृतकल्पं दृष्ट्वा—विविधैः हेतुभिः तं राजर्षिं सान्त्वयित्वा, तव शत्रुं "तमः" इति नाम कृत्वा, तस्य तपःपतनं कारणीकृतवान्। तस्य कार्यं सम्पादितं, हे राजन्, त्वं शोकं न कर्तुमर्हसि; स्त्रियः पुरुषाणां हर्षदुःखहेतवः। सर्वाः एव एवं कुर्वन्ति, विशेषतः या माया-मयी सा। ततः स राजा सन्तप्तः, संशयविनिर्मुक्तः, अञ्जलिं कृत्वा माम् उवाच—"किं करवानि, हे ब्रह्मन्? कथं तपसः पारं गच्छेयम्?" तदा अहं तं प्रत्युवाचम्—"जनार्दनं देवानां देवम् एकचित्तेन स्तुव यत्नपूर्वकम्; ततः सिद्धिं प्राप्स्यसि। स हि सर्वलोककर्त्ता, सनातनः, वेदैः वेद्यः, पुरुषाणां सर्वसिद्धिप्रदः; त्रिषु लोकेषु अन्यः नास्ति।" एवं स उत्तमः राजा हिमवतः शिखरं गतः, तत्र अञ्जलिं कृत्वा भक्त्या विष्णुं स्तोतुम् आरब्धवान्—"जयस्ते विष्णो! जय अचिन्त्य! जय विजितात्मन्! जय स्थिर! जय गोप, लक्ष्मीपतये! जय कृष्ण, विश्वरूप! जय भूतनाथ! जय शेषशायी! जय व्यापिन् गोविन्द! जय विश्वसृजिन्! नमः! जय विश्वधारिन्! जय विश्वपोषिन्! नमो जयेश्वर, सत्-असत्-स्वरूप! जय धर्मात्मन् माधव! जय कामद, कामस्वरूप! जय राम, गुणार्णव! जय पुष्टिद, श्रीपतये! जय शुभद! जय प्रजापते, प्राणिपते! जय नरसृजिन्! जय कर्मद, कर्मस्वरूप! जय पीताम्बर! जय सर्वेश, सर्वस्वरूप! जय शुभात्मन्! जय सत्त्वनाथ! नमो वेदवेदिन्! जय जन्महे, जन्मस्थित, परमात्मन्! नमस्ते! जय मुक्तिद, मुक्तिस्वरूप! जय भोगद, केशव! जय लोकनाथ, भूतनाथ! जय पापनाशिन्! जय भक्तवत्सल! जय चक्रपाणे! नमः! जय मानद, मनोमय! जय लोकपूजित! जय धर्मद, धर्मस्वरूप! जय संसारपारग! जय अन्नद, अन्नस्वरूप! जय वागीश! नमः! जय बलद, बलस्वरूप! जय परमजयप्रद, वरद! जय यज्ञद, यज्ञस्वरूप! जय पद्मलोचन! जय दानद, दानस्वरूप! जय कैटभारि! जय कीर्तिद, कीर्तिस्वरूप! जय रूपद, सर्वरूप! जय सुखद, सुखात्मन्! जय शुद्धशुद्धिकर! जय शान्तिद, शान्तिस्वरूप! जय शंकरात्मज! जय पानद, पानस्वरूप! जय ज्योतिर्मय! जय वामन, धननाथ! जय धूमध्वज! जय सर्वलोकद! नमो दातारूप! त्वमेव आत्मा यः त्रिलोकगतः, प्राणिनां व्याधिनाशनकुशलः, पद्मलोचन, करुणासिन्धो! मम मूर्ध्नि हस्तं स्थापय, हे विष्णो!" एवं स स्तुवन्, भगवान् शङ्खचक्रगदाधरः तस्मै वरं दातुमुपचक्रमे, सर्वकामसमृद्धिं दत्त्वा। तदा धन्वन्तरिः, वरप्राप्त्या सन्तुष्टचित्तः, गोविन्दं देवेश्वरं पुरतः स्थित्वा वरं प्रार्थितवान्। स राजा विनीतः प्राञ्जलिः तम् उवाच—"देवेश्वर, अहं देवराज्यं कामये।" तत् त्वया दत्तं, मम कार्यं सिद्धम्। स्तुत्वा पूजितश्च विष्णुः तत्रैव अन्तर्धानं गतः। कालक्रमेण स राजा देवराज्यं प्राप्तवान्। अनेकपूर्वकर्मणां परिणामात् इन्द्रः सहस्राक्षः त्रिवारं स्वस्थानात् पतितः। नहुषात्, वृत्रवधात्, सिन्धुसेनवधात्, अहल्यासंयोगात्, अन्येभ्यश्च हेतुभ्यः। एतानि पुनः पुनः स्मरन्, इन्द्रः चिन्ताशोकविह्वलचित्तः, बृहस्पतिं वागीशं प्रष्टुम् आरब्धवान्—"कस्मात्, हे वागीश, मम राज्यं नश्यति? यदा यदा पदच्छ्युतिः भवति, तदा तदा लज्जां प्राप्नोमि, या पुरुषाणां परमं क्लेशकारणम्।" "कः खलु कर्मणां गभीरगतिं जीवपथं वा जानाति? नान्यः सर्वभूतगुह्यं वेदितुं क्षमः।" बृहस्पतिः हरिं प्रति उवाच—"गच्छ, ब्रह्माणं पृच्छ। स हि भूतं भविष्यद् वर्तमानं च वेत्ति।" स एव वक्ष्यति, येन एतत् जातम्; ततः तौ द्वौ महर्षी, माम् उपेत्य, प्राञ्जलिकौ नमस्कृत्य, मां प्रष्टुम् इदम् ऊचतुः—"भगवन्, कस्मात् इन्द्रः सच्चिकीपतेः पतिं देवराज्याच्च्युतः? प्रभो, अस्माकं संशयं छिन्धि।" तदा अहम्, दीर्घध्यानात् बृहस्पतिम् उवाचम्—"कर्मापूर्णदोषात् स राज्यस्थानात् पतितः।" देशकालादिदोषैः, श्रद्धामन्त्रविपर्ययात्, दानदोषेण, अशुद्धद्रव्ययागेन च—विशेषतः देवपितृयक्षाद्यवमानपापेन, स्वकर्मणः अपूर्णता देहिनां जायते। एतेनैव अहङ्कारातिशयः, दुःखं, स्थाननाशश्च सुदुर्जयः; कर्तव्यकर्मणि अपि, मनःक्लेशिनः अनिष्टप्राप्तिः भवति।