गङ्गायाः उभयोः तटयोः शतं श्रेष्ठानि पुण्यतीर्थानि सन्ति, ये सर्वपापहराणि सर्वसिद्धिदायकानि च। तस्याः उत्तरतटे प्रसिद्धं पुण्यतीर्थं ‘पूर्णतीर्थ’ इति ख्यातम्। तत्र यः कश्चित् अज्ञानतः अपि स्नानं करोति, स शुभतां प्राप्नोति। पूर्णतीर्थस्य महिमानं कः प्राणी वर्णयितुं शक्नोति, यत्र चक्रिणः त्रिशूलिनः च स्वयं प्रतिष्ठिताः सन्ति। अतीते काले, कल्पारम्भे, आयुषः पुत्रः धन्वन्तरिः नाम राजा बहून्य् यज्ञान् अकरोत्, तेषु अश्वमेधः श्रेष्ठतमः। सः बहूनि दानानि दत्त्वा, विविधान् भोगान् अनुभूय, भोगेषु वैशम्यं ज्ञात्वा, परं वैराग्यम् आलम्ब्य। सः कदाचित् समुद्रातीतस्य शिखरे, अथवा गङ्गातटे, अथवा शिवविष्ण्वोः गृहे, विशेषतः पुण्यसङ्गमे, सर्वाणि तपांसि, दानानि, जपाश्च अक्षयाणि भवन्ति इति ज्ञात्वा, तत्र महत्तपः अकरोत्। ज्ञानवैराग्यसम्पन्नः सः, भीमेशपादारविन्देषु शरणं गत्वा, गङ्गासमुद्रयोः सङ्गमे अतितिव्रं तपः अकरोत्। तस्मिन्नेव काले, महादैत्यः कश्चन, राज्ञा पराजितः, भीतान् समुद्रं प्रविश्य सहस्रवर्षाणि तत्र स्थितः। यदा धन्वन्तरिः वनं प्रविश्य, तस्य पुत्रः राज्यं प्राप्नोत्, तदा वैराग्यं प्राप्य राजा सः समुद्रात् निर्गतः। धन्वन्तरिः गङ्गातटे तपस्यन् आसीत्, तदा तमः नाम दैत्यः तत्र शरणं प्राप। सः धन्वन्तरिः निरन्तरं जपहोमपरायणः, ब्रह्मविद्यायां मनसा स्थितः, ‘एष शत्रुं नाशयिष्यामि’ इति चिन्तयन्, तमः अपि समुद्रात् निर्गतः। अहं अपि, एषः बलवान् राजा, तम् अनेकेषु कालेषु नाशितवान्। सः तमः, मायया स्त्रीरूपं गृहीत्वा, राजानं समीपं गतः—सा सुललाटी, सुन्दरी, नृत्यन्ती, गायन्ती, हास्ययुक्ता, रम्या च दृष्ट्या। राजा तां सर्वाङ्गसुन्दरीं, तत्र चिरकालं स्थितां, शान्तां, भक्तां, पतिव्रतां दृष्ट्वा, दयया ताम् अपृच्छत्—‘काऽसि त्वम्? किमर्थं घनदण्डकावने वससि? कं दृष्ट्वा त्वं प्रमुदिता इव दृश्यसे? ब्रूहि शुभे, त्वां पृच्छामि।’ सा स्त्री तस्य वचनं श्रुत्वा, राजानम् उवाच—‘त्वं यदा अत्र स्थितः, मम आनन्दस्य अन्यः कश्चन हेतुः नास्ति लोके। अहम् इन्द्रस्य श्रीः अस्मि; त्वां दृष्ट्वा कामेन पूर्णा अभवम्। त्वत्समीपे प्रमुदिता पुनः पुनः सञ्चरामि, राजन्; किन्तु असंख्यपुण्याभावात् सर्वैः दुर्लभा अहम्।’ एवं वचः श्रुत्वा, सः राजा तत् दुष्करं तपः त्वरया परित्यज्य, तस्याः एव चिन्तायाम् मग्नः, तस्यै एव समर्पितचित्तः अभवत्। ततः सः तस्याः एव शरणं गृहीत्वा, अन्धकारं प्रविश्य, हे ब्रह्मन्, स्वं महत्तपः नष्ट्वा, अन्तर्धानम् अगच्छत्। एतेन समयेन अहम् अपि तत्र वरदानाय आगतः। तम् मोहग्रस्तम्, तपोभ्रष्टम्, मृतकल्पम् अपश्यं। ततः तं राजर्षिं विविधहेतुभिः सान्त्वयित्वा, तव शत्रुं ‘तमः’ इति नाम कृत्वा, तस्य तपोभ्रंशं समापादयम्। तस्य कार्यं सम्पूर्णम्, राजन्, त्वया शोचितव्यं नास्ति; स्त्रियः पुरुषाणां हर्षदायिन्यः दुःखदायिन्यश्च। सर्वाः एवं कुर्वन्ति, विशेषतः या मायामयी सा। ततः सः राजा, मोहविनिर्मुक्तः, अञ्जलिं कृत्वा माम् उवाच—‘किं करिष्यामि, हे ब्रह्मन्? कथं तपसः पारं गमिष्यामि?’ तदा अहं तम् उत्तरम् अददम्—‘सर्वशक्त्या जनार्दनं देवादिदेवं स्तौहि; ततः सिद्धिं प्राप्स्यसि।’ सः सर्वलोककर्त्ता, सनातनः, वेद्यो वेदैः, सर्वसिद्धिप्रदः, त्रिषु लोकेषु अन्यः नास्ति। ततः सः श्रेष्ठराजा हिमवत्पर्वतं गतः, अञ्जलिं कृत्वा विष्णुं भक्त्या स्तोतुम् आरब्धवान्— ‘जय जय विष्णो! जय अचिन्त्य! जय विजेता! जय अव्यय! जय गोप, लक्ष्मीपतिं जय! जय कृष्ण, विश्वस्वरूप! जय भूतनाथ! जय शेषशायी! जय गोविन्द, विश्वव्यापक! जय विश्वकर्तृ, नमः! जय विश्वधारिन्! जय विश्वपाल! नमो जयेश, सत्-असच्च! जय धर्ममाधव! जय कामद, कामस्वरूप! जय राम, गुणसागर! जय पुष्टिद, श्रीपतिं जय! जय शुभद, शुभदायक! जय पशुपतिं, प्रजापतिं जय! जय नरकर्तृ, जय कर्मद, कर्मस्वरूप! जय पीताम्बर! जय सर्वेश, सर्वस्वरूप! जय मङ्गलमूर्ति! जय सत्त्वनाथ, वेदवेद्य, नमः! जय जन्महे, जन्मस्थित, परात्मन्, नमः! जय मुक्तिद, मुक्तिस्वरूप! जय भोगद, केशव, जय! जय लोकनाथ, भूतनाथ! जय पापनाशक! जय भक्तवत्सल! जय चक्रपाणे, नमः! जय मानद, मनःस्वरूप! जय लोकपूज्य! जय धर्मद, धर्मस्वरूप! जय संसारपारग! जय अन्नद, अन्नस्वरूप! जय वागीश, नमः! जय शक्तिद, शक्तिस्वरूप! जय परमजयवरद! जय यज्ञद, यज्ञस्वरूप! जय पद्मलोचन! जय दानद, दानस्वरूप! जय कैटभान्तक!’ एवं सः राजा भगवन्तं विष्णुं भक्त्या स्तुत्वा, परमं पुण्यम् अलभत।