तदा जगन्माता गङ्गा-तीरे औषधयः समागताः, सर्वलोकस्य कल्याणाय प्रार्थयन्त्यः, मातरं गङ्गां विनयेन ऊचुः—“हे विश्वस्य माता, महाप्रभावं राजानं पतिं नो दत्तु।” ततो गङ्गा औषधयः प्रति मधुरं वाक्यम् अवदत्—“अहं अमृतस्वरूपा, युष्माः अपि अमरमातरः; अहं सोमं, यस्य आत्मा अमृतः, पतित्वेन दास्यामि।” एवं वचनं श्रुत्वा देवाः, ऋषयः, स्वयं सोमः च तथा औषधयः अपि, तद् अभ्यनुजज्ञुः। ततः सर्वे स्वस्वं स्थानं प्रत्यगच्छन्। तत्र औषधयः सोमं, अमृतमयं, दुःखपापहरं, महाबलम्, राजा रूपेण प्राप्ताः। सः स्थलः सोमतीर्थं इति विख्यातः, यत्र सोमपानस्य फलदायकः; तत्र स्नानदानाभ्यां पितरः स्वर्गं यान्ति। यः इदं नित्यं शृणोति, भक्त्या पठति, वा स्मरति, स दीर्घायुर्भवति, धनसम्पन्नः, पुत्रवान् च। तद् तीर्थं धन्यतीर्थं इति प्रसिद्धम्, सर्वकामदं, समृद्धिं, सुरक्षा च, सर्वदुःखनाशनं च जनाय ददाति। औषधयः सोमं पतिं लब्ध्वा हृष्टाः, सर्वलोकस्य तथा गङ्गायाः इच्छितं वचनं ऊचुः। ततः वेदविदां ज्ञातं वेदकथायाः उल्लेखः अस्ति—यः सुकृशीं भूमिं ददाति, सा मातरं स्वमातरम् इव। गङ्गायाः समीपे यः ददाति, सः सर्वकामान् प्राप्नोति—भूमिं, गोः, औषधयः च, हर्षेण। यः विष्णु-ब्रह्म-शिवरूपाय ददाति, सः तद् अक्षयं विद्यात्, सर्वकामान् प्राप्नोति। सोमवंश्या औषधयः, सोमः औषधीनां स्वामी; यः एतद् ज्ञात्वा, ब्रह्मणा उपदिष्टं औषधीनां दानं करोति, सः सर्वकामान् प्राप्नोति, ब्रह्मलोकं पूज्यते च। सोमवंश्या औषधयः पुनः पुनः प्रसन्नाः वदन्ति—“राजन्, यः गङ्गायां नः ददाति, तं तरेमः; त्वं औषधीनां परमेश्वरः, सर्वं चराचरं तव आधीनम्।” औषधयः सोमं राजानं प्रति संवादं कुर्वन्ति—“राजन्, यः ब्राह्मणेभ्यः नः ददाति, तं तरेमः। ब्रह्मस्वरूपाः वयं, जीवस्वरूपाः अपि; यः ब्राह्मणेभ्यः नः ददाति, तं तरेमः। यः नित्यं व्रतानिष्ठः ब्राह्मणेभ्यः नः ददाति, तस्य भक्तिः अस्माकं, तं तरेमः। यत् स्थावरजङ्गमं जगति अस्माभिः उपयुज्यते, यः ब्राह्मणेभ्यः नः ददाति, तं तरेमः। यत् हविः, पिण्डं, अमृतं, वा यत् उत्तमं उपभुज्यते, यः तत् ददाति, तं तरेमः। यः भक्त्या इदं वेदवाक्यं शृणोति, स्मरति, वा पठति, तं तरेमः।” यत्र गङ्गातटे सोमराजेन औषधिभिः सह एषा वाणी पठ्यते, तत्र धान्यतीर्थं इति कथ्यते। ततः आरभ्य तद् तीर्थं औषधमयं, शुभं, अमृतं, वैदिकं, मातृतीर्थं च। यः तत्र स्नानं, जपं, होमं, दानं, पिण्डदानं, वा अन्नदानं करोति, स अनन्तं पुण्यं प्राप्नोति। उभयतटे षट् लक्षाधिकानि तीर्थानि सन्ति, सर्वपापनाशकानि, समृद्धिवर्धकानि च। विदर्भतीर्थस्य संगमः, तथा रेवतीतीर्थस्य संगमः—यत् तत्र जातम्, तद् पुराणविद्भिः ज्ञायते, तत् कथयामि। तत्र भरद्वाजः ऋषिः, महातपस्वी, तस्य भगिनी रेवती, विकृतवर्णा, विकृतस्वरा च। ताम् विकृतां भगिनीं दृष्ट्वा, बलवान् भरद्वाजः, चिन्तायाम् निमग्नः, गङ्गायाः दक्षिणतटे स्थितः। सः मनसि विचारयति—“कस्यै एतां विकृतां कन्यां ददामि? कोऽपि तां न गृह्णाति, कन्या तु दातव्या। हन्त, कन्या न जीवतः मृत्युकारणं, जीविते सर्वत्र दुःखदायिनी।” एवं स्वाश्रमस्य मध्ये चिन्तयन्, महर्षिः कश्चित् भरद्वाजं द्रष्टुं आगतः। सः षोडशवयस्कः, सुन्दरः, शान्तः, संयतः, गुणनिधिः, काठः नाम्ना प्रसिद्धः; स भरद्वाजं प्रणम्य तस्थौ। भरद्वाजः तं ब्राह्मणं काठं सत्कार्य समभ्यर्च्य, आगमनकारणं पप्रच्छ। काठः अपि उक्तवान्—“ज्ञानार्थी अहम्, भवद् दर्शनं इच्छामि; यथायोग्यं कुरु।” भरद्वाजः उक्तवान्—“यद् इच्छसि, तद् पठ; पुराणानि, स्मृतयः, वेदाः, धर्मस्य स्रोतांसि च।” काठः उक्तवान्—“सर्वं जानामि, महाबुद्धे; विलम्बं विना वद। उत्तमवंशः, धर्मनिष्ठः, गुरुप्रणीतः, विनीतः, विद्वान् शिष्यः पुण्येन लभ्यते।” “ब्राह्मण, शिष्यः अहं, निष्पापः, सेवायुक्तः, श्रद्धालुः, उत्तमवंशः, सत्यवादी; मां उपदिश।” “एवं भवतु” इत्युक्त्वा भरद्वाजः सर्वं विद्यां तस्मै दत्तवान्; काठः तां विद्याम् लब्ध्वा, हृष्टः, भरद्वाजं उवाच—“गुरो, यद् मनसि प्रियं, तद् दातुम् इच्छामि; यदपि दुर्लभं, तदपि वद; गुरो, नमामि।” “ज्ञानं लब्ध्वा, ये मोहात् गुरोः तुष्टिं न ददति, ते चन्द्रतारककालपर्यन्तं नरकं यान्ति।