सर्वकर्मणः पुत्रः प्रसिद्धश्रीमाननरण्यः आसीत्। तस्य पुत्रो निघ्नः, निघ्नस्य च द्वौ पुत्रौ अभवताम्। तौ अनमित्ररघू नाम राजर्षिभ्यां श्रेष्ठौ स्मृतौ। अनमित्रस्य पुत्रः विद्वान् दिलीप इति राजा अभवत्। दिलीपस्य पुत्रः अपि दिलीप एव, स एव रामस्य प्रपितामहः। तस्य पुत्रः दीर्घबाहुः रघुः नाम आसीत्। अयोध्यायाम् अतिवीर्यवान् प्राचीनकाले राजा अजः राघववंशसम्भवः आसीत्, तस्मात् एव दशरथः जातः। दशरथात् धर्मात्मा महायशाः रामः उत्पन्नः। रामस्य पुत्रः कुशः इति प्रसिद्धः। कुशात् धर्मज्ञः महाकीर्तिः अतिथि नाम पुत्रः जातः। अतिथेः पुत्रः वीर्यवान् निषधः। निषधस्य पुत्रः नलः, नलस्य पुत्रः नभः। नभात् पुण्डरीकः, पुण्डरीकात् क्षेमधन्वा इति स्मृतः। क्षेमधन्वनः पुत्रः बलवान् देवानिकः, तस्मात् अहिनाग इति प्रभुः जातः। अहिनागस्य उत्तराधिकारी राजा सुधन्वा नाम्ना आसीत्। सुधन्वनः पुत्रः शलः, शलस्य पुत्रः उक्यः नाम धर्मात्मा आसीत्। उक्यस्य पुत्रः वज्रनाभः, वज्रनाभस्य पुत्रः महात्मा नलः। द्वौ नलौ एते प्राचीनसम्प्रदायेषु प्रसिद्धौ—एकः वीरसेनस्य पुत्रः, अन्यः तु इक्ष्वाकुवंशसम्भवः। एते राजानः इक्ष्वाकुवंशे जातानां मध्ये मुख्याः, विवस्वतः प्रभामयस्य वंशे एव कीर्त्यन्ते। यः कश्चित् एतां विवस्वतः सृष्टिं सम्यग् पठति, सः विवस्वता सह सायुज्यं लभते, सुतसमृद्धः भवति। अत्रैव, हे विद्वांसः, सोमस्य पिता महर्षिः अत्रिः आसीत्, यः ब्रह्मणः चित्तात् प्रजासृष्ट्यर्थं प्रथमं जातः। सः प्राचीनकाले अनुत्तरनाम तपः त्रिसहस्रं दिव्यवर्षाणि आचरन् आसीत्। तस्मात् तस्य वीर्यं ऊर्ध्वं गतं, तत् सोमः अभवत्; तस्य नेत्राभ्यां दश धाराः वारिणः निर्गता, दिशः प्रकाशयन्त्यः। ततः यज्ञनियमानुसारं दश देव्योऽपि तद्बीजं जगृहुः, परंतु धारयितुं न अशक्नुवन्। ताः देव्योऽपि तद्बीजं धारयितुं अशक्ताः सन्, तद् सर्वतो भूमौ अपातयन्। सोमं पतितं दृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः तं सर्वभूतहितार्थं रथे स्थापयामास। तस्य पतनसमये देवाः, ब्रह्मपुत्राः, अन्ये च श्रेष्ठर्षयः, अत्रेः पुत्रं परमात्मानं स्तोतुं आरब्धवन्तः। स्तूयमानः सः सोमः स्वतेजसा सर्वान् लोकान् सर्वतः पोषयामास। तेन श्रेष्ठेन रथेन सः सप्तत्रिंशत् वारं समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं प्रदक्षिणीकृत्य, शुभं प्रदक्षिणं चकार। तेन यः तेजः प्रादुर्भूतं तद् भूमौ प्रविष्टम्, तस्मात् औषधयः उत्पन्नाः येन जगत् तिष्ठति। स्वतेजः पुनः प्राप्य, स्तुत्या च स्वकर्मभिः, सः भगवाँस्तपः अकरोत्, कमलयोः दर्शनम् इच्छन्। तदा ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, तस्मै बीजानां, ओषधीनां, ब्राह्मणानां, अपां च ऐश्वर्यं दत्तवान्। तद् महदैश्वर्यं प्राप्त्वा सोमः सौम्यजातीनां श्रेष्ठः, राजसूयमेव यज्ञं कृत्वा लक्षदक्षिणां अदात्। सोमः त्रीन् लोकान् श्रुतिपूर्वकं ब्रह्मर्षिषु होतृषु च अदात्। हिरण्यगर्भः, ब्रह्मा, भृगुश्च तत्र होतारः अभवन्; हरिः अपि सत्रे मुनिभिः परिवृतः आसन्। सिनी, कुहू, द्युति, पुष्टि, प्रभा, वसु, कीर्ति, धृति, लक्ष्मी—एताः नव देव्योऽपि तं उपतस्थुः। सः सर्वदेवर्षिभिः पूजितः, श्रेष्ठमवभृथं कृत्वा, दशसु दिशः प्रकाशयन् राजाधिराजः बभौ। तद् दुर्लभं ऐश्वर्यं प्राप्य, मुनिभिः पूजितः, तस्य मनः गर्वेण अहंकारेण च आकृष्टम्। स्वराज्यगर्वेण मदोन्मत्तः सः सोमः अज्ञानात् बृहस्पतेः अङ्गिरसः पत्नीं बलात् जग्राह। देवैः दिव्यर्षिभिश्च पुनः पुनः प्रार्थितः अपि तां तारां अङ्गिरसे न अददात्। तदा उशनाः अङ्गिरसः गुल्फं जग्राह, रुद्रः अपि स्वर्णशृङ्गधनुः कृत्वा तस्य गुल्फं जग्राह। तेन महात्मना ब्रह्मशिरः नाम परमास्त्रं देवेषु सन्धाय, तेषां कीर्तिः नाशितम्। तदा तारायाः निमित्तं देवासुराणां प्रसिद्धः युद्धः समुत्पन्नः, यः लोकान् विनाशयन् आसीत्। तत्र शेषदेवाः तुषिताः च द्विजर्षयः च ब्रह्माणं आद्यं सनातनं शरणं जग्मुः। तदा ब्रह्मा स्वयं उशनसं रुद्रं शंकरं च निगृह्य, तारां अङ्गिरसे दत्तवान्। तां गर्भिणीं दृष्ट्वा बृहस्पतिः कोपात् उवाच—"मम भार्यायां तव बीजं कदापि न स्थाप्येत।" तदा सा काष्ठकाण्डं समीपं गत्वा गर्भं निष्क्रान्तवती; स च जातमात्रः सः पुण्यात्मा देवस्वरूपेण बभौ।