ऋषयः सर्वे, अगस्त्यप्रमुखाः, हर्षेण परिपूर्णाः सन्तः, तत्र तुष्टिम् उपगताः। तदा सौरी, शनैःचरः, तेषां प्रसन्नानां तपस्विनां मनःकामान् वरान् लब्ध्वा, हृष्टः सूर्यपुत्रः बलवान् शनैश्चरः ब्राह्मणान् अभ्यभाषत—“ये मम द्वारे नित्यं अश्वत्थवृक्षे बलिं समर्पयन्ति, तेषां सर्वे कार्याणि सिद्धिं गच्छन्ति, मत्तः जातानि क्लेशानि न भविष्यन्ति। ये च पुरुषाः अश्वत्थनाम्नि पुण्ये तीर्थे स्नानं कुर्वन्ति, तेषां अपि सर्वे कार्याणि सिद्धिं यान्ति; अन्यं च वरं ददामि। ये जनाः माण्डवारतीर्थे प्रातःकाले उत्तिष्ठन्ति अश्वत्थवृक्षं स्पृशन्ति च, तेषां ग्रहजाः क्लेशाः विनश्यन्तु।” एवं तस्मात् कालात् तत् पुण्यतीर्थं अश्वत्थं पिप्पलाख्यं च अभवत्; तत्र शनैश्चरस्य तीर्थं, अगस्त्येन सत्त्रिकेण च सह, प्रतिष्ठितम्। तत् तीर्थं याज्ञिकं सामगं च इति अपि कथ्यते; तत्र सहस्रषोडश तीर्थानि सन्ति। तत्र स्नानदानयोः यज्ञफलप्रदत्वं निर्दिष्टम्। तत् तीर्थं सोमतीर्थमिति महात्मभिः कथ्यते; तत्र स्नानदानाभ्यां सोमपानस्य फलम् आप्यते। जगतः मातरः पूर्वं ओषधयः आसन्, प्राणिनां प्रियाः; मम अपि मातरः दिव्याः, ताभ्यः अपि ज्येष्ठाः। तासु धर्मः, स्वाध्यायः, यज्ञकर्म च प्रतिष्ठितम्; ताभिः त्रिलोकी चराचरयुक्ता ध्रियते। ताभिः सर्वरोगनाशः निःसंशयं भवति; ताभ्यः अन्नं जायते, सर्वाणि भूतानि रक्ष्यन्ते। जगदभ्यर्चिताः ताः ओषधयः मयि अहंकाररहिताः वाक्यम् ऊचुः—“देवश्रेष्ठ, नः पतिं नः राजानं च ददातु।” तासां वचनं श्रुत्वा अहम् उक्तवान्—“यूयं सर्वाः पतिं प्राप्स्यथ, नन्दनवर्धनं राजानम्।” ताः “राजानम्” इति श्रुत्वा पुनरपि मम प्रति ऊचुः—“कुत्र गच्छेम?” तदा अहम् उक्तवान्—“मातरः गौतमीं गच्छन्तु।” गौतमी प्रसन्ना जाता चेत्, तदा तव राजा लोकपूजितः भविष्यति। ताः गत्वा गौतमीं नदीं स्तुतवन्— “किं जनाः लोके विविधपापकुलैः क्लिष्टाः किं कुर्वन्ति? यदि त्वं गौतमी, शम्भोः तीरे पुण्यतोयेन सह, पृथिवीं न आगच्छसि। कः जानाति देहधारिणां नदीनां च गतिं? हे आपां नाथे, हे गङ्गे, महापापकुलनाशिनि, त्वं सर्वदा सुलभा। कः वा तव यशः जानाति, हे गङ्गे, त्रैलोक्यपूजिते जगन्माते? स्मरारिपि गौरीं आलिङ्ग्य शिरसि त्वां धारयति। नमोऽस्तु ते, माते, कामदायिनि; नमोऽस्तु ब्रह्मस्वरूपिणि, पापनाशिनि; नमोऽस्तु विष्णुपदोत्थिते; नमोऽस्तु शम्भुजटाजूटोत्थिते।” एवं स्तूयमाना सा देवी उवाच—“किं ददामि?” ताः ऊचुः—“लोकमाते, महातेजस्विनं पतिं ददातु।” तदा गङ्गा ओषधीः प्रत्युवाच—“अहं अमृतस्वरूपिणी, यूयं च अमरमातरः; अहं सोमं, अमृतात्मानं, पतिं दास्यामि।” देवाः, ऋषयः, सोमः च तद्वचनं स्वीकृतवन्तः; ओषधयश्च तदा स्वस्वस्थानानि गताः। तत्र महाऔषधयः सोमं, अमृतस्वरूपिणं, दुःखनाशकं, पापकुलनाशकं च, राजानं प्राप्तवन्तः। तत् स्थानं सोमतीर्थमिति विख्यातं, सोमपानफलप्रदं; तत्र स्नानदानाभ्यां पितरः स्वर्गं यान्ति। यः एतत् प्रतिदिनं शृणोति, भक्त्या पठति, वा स्मरति, स दीर्घायुष्मान्, धनवान्, पुत्रवान् च भवति। तत् स्थानं धान्यतीर्थमिति प्रसिद्धं, सर्वकामप्रदं, समृद्धिं, अभयं, सर्वोपद्रवनाशनं च ददाति। ओषधयः सोमं पतिं लब्ध्वा, हृष्टाः, जगतः गङ्गायाश्च काम्यानि वचनानि ऊचुः। तत्र वेदविद्भिः विख्यातं पुण्याख्यानं अस्ति—यः जनः सस्ययुक्तां भूमिं ददाति, तस्य सा माता स्वमातृसमा भवति। गङ्गायाः समीपे यः ददाति, स सर्वान् कामान् प्राप्नोति—सस्ययुक्तां भूमिं, गावः, ओषधयः च, सर्वं हृष्ट्या। यः भक्त्या विष्णु-ब्रह्म-शिवस्वरूपाय ददाति, स तदक्षयम् एव वेद, सर्वान् कामान् च प्राप्नोति। ओषधयः सोमवंश्या इति ज्ञात्वा, सोमः ओषधीनां स्वामी इति च, यः ब्रह्मणा निर्दिष्टं विधिना ओषधीन् ददाति, स सर्वान् कामान् प्राप्नोति, ब्रह्मलोकवन्दितः भवति। ताः सोमवंश्याः ओषधयः तुष्टाः पुनः पुनः वदन्ति— “राजन्, यः गङ्गायां अस्मान् ददाति, तम् उत्तारयामः; त्वं च ओषधीनां परमेशः, चराचरं तव अधीनम्। ओषधयः सोमराजेन सह संवादं कुर्वन्ति—‘राजन्, यः अस्मान् ब्राह्मणाय ददाति, तम् उत्तारयामः। वयं ब्रह्मस्वरूपाः, प्राणस्वरूपाः च; यः अस्मान् ब्राह्मणाय ददाति, तम् उत्तारयामः। यः नियमेन सदा अस्मान् ब्राह्मणाय ददाति, स नः प्रियतमो भवति, तम् उत्तारयामः। यत् किञ्चिद् जगति स्थावरजङ्गमं अस्माभिः व्यवहितम् अस्ति—यः अस्मान् ब्राह्मणाय ददाति, तम् उत्तारयामः। यत् हविर्दत्तं, पिण्डदत्तं, अमृतं, वा यद् उपभुज्यते—यः तदीयं श्रेष्ठं ददाति, तम् उत्तारयामः।