सर्वे ऋषिगणाः शनैश्चरं सौरिं यं धीमान् व्रतस्थः तपस्यात्मा, समुपेत्य राक्षसकृत्यं निवेदयन्। तेषां सौरिः उवाच—“यदा मम तपः पूर्णं भविष्यति, द्विजाः, तदा राक्षसान् हनिष्यामि; अपूर्णे तु न शक्नोमि।” पुनः ब्राह्मणैः ऋषिगणैः उक्तं—“वयं ते महत्तपः दास्यामः।” तयोक्तं सौरिः प्रत्युवाच—“सिद्धम्।” ततः सौरिः ब्राह्मणरूपं धृत्वा अश्वत्थरूपं राक्षसं समीपं गतः, ब्राह्मणो भूत्वा प्रदक्षिणं कृतवान्। प्रदक्षिणं कुर्वतः तं पापराक्षसः मायया ब्राह्मणं सामान्यं मन्यते स्म, तं खादितुं आरभत। शनैश्चरः तस्य शरीरं प्रविश्य नेत्राणि च अन्त्राणि च ददर्श; तत्र मन्दः सूर्यपुत्रः तं दुष्टं राक्षसं अपश्यत्। ततः क्षणेन स पर्वत इव वज्राघातेन भस्मीकृतः; अश्वत्थं भस्मीकृत्य, शनैश्चरः अन्यं ब्राह्मणरूपं राक्षसं समीपं गच्छति। स एव तं दुष्टनिलयं राक्षसं ब्राह्मणरूपेण पाठं कुर्वन्तं शिष्यरूपेण विनीतं समीपं गतः। पिप्पलवृक्षः पूर्ववत् सूर्यपुत्रं खादितवान्; यथा पूर्वं, खादित्वा अन्त्राणि उदरे निरीक्ष्य। शनैश्चरस्य दृष्टमात्रेण तं राक्षसं भस्मीकृतः; उभौ हत्वा सूर्यपुत्रः उवाच—“किं करवाणि इति वदध्वम्।” ततः सर्वे तपस्विनः, अगस्त्यादयः ऋषयः, हर्षपूर्णाः संतुष्टाः अभवन्। ते शनैश्चराय यथेष्टं वरान् ददुः; प्रहृष्टः शक्तिमान् शनि ब्राह्मणान् उवाच—“ये मम द्वारे अश्वत्थवृक्षे नियमितं समर्पणं कुर्वन्ति, तेषां सर्वे कार्याणि सिद्ध्यन्ति, मम दोषैः न पीड्यन्ति। ये पुरुषाः अश्वत्थतीर्थे स्नानं कुर्वन्ति, तेषां कार्यसिद्धिः; अन्यः अपि वरः दत्तः। ये माण्डवारतीर्थे प्रातःकाले अश्वत्थवृक्षं स्पृशन्ति, तेषां ग्रहदोषाः नश्यन्तु।” ततः तद् तीर्थं अश्वत्थं पिप्पलं च इति विख्यातम्; शनैश्चरस्य तीर्थं तत्र अस्ति, अगस्त्यसत्रिकसहितम्। यज्निकं च सामगं च इति अपि तद् तीर्थं; एवं सहस्रशः षोडश तीर्थानि अभवन्। तत्र स्नानं दानं च यज्ञफलप्रदं। तद् स्थलम् सोमतीर्थं इति महात्मभिः कथितम्; स्नानदानाभ्यां तत्र सोमपानफलम् लभ्यते। जगतः मातरः पूर्वं औषधयः जीवेषु पूजिताः; मम अपि दिव्याः मातरः ताभ्यः पूर्वतराः। तासु धर्मः स्वाध्यायः यज्ञकर्म च प्रतिष्ठितम्; ताभिः सर्वे लोका स्थावरजङ्गमाः धृताः। ताभिः सर्वरोगनाशः निश्चितः; ताभिः अन्नोत्पत्तिः, सर्वे प्राणी रक्षिताः। औषधयः लोके पूजिताः, मम प्रति गर्वरहितं वदन्ति— “देवश्रेष्ठ, पत्यं नः राजा देहि।” श्रुत्वा तेषां वचनं अहं औषधिभ्यः उक्तवान्—“सर्वाः पतिं राजा प्राप्स्यथ, सुखवर्धनम्।” ‘राजा’ इति श्रुत्वा पुनः औषधयः मम प्रति ऊचुः—“क्व गच्छेम?” तदा अहं उक्तवान्—“मातरः गौतमीं गच्छन्तु।” गौतमी तुष्टा सति, तत्र राजा लोकैः पूज्यते; ताः गत्वा गौतमीं नदीं स्तुतवन्तः। तत्र लोकाः बहुविधपापसमूहैः पीडिताः किं कुर्युः? यदी गौतमी शम्भोः तटे पुण्यजलैः पृथिवीं न आगच्छेत्। कः जानाति मानुषशरीरधारिणां वा नदीनां वा गतिं, जलाधिपे? गङ्गे, महापापकायनाशिनी, सर्वदा सुलभा। कः तव यशः जानाति, गङ्गे, त्रैलोक्यपूज्ये, जगन्मातः? स्मरारिपुः गौरीसङ्गी तव शिरसि धारयति। त्वं कामदायिनि, ब्रह्मस्वरूपिणि, पापनाशिनी, विष्णुपदोत्थिता, शम्भुजटाजायिता, नमः। स्तुत्वा देवी उक्तवती—“किं ददामि?” औषधयः ऊचुः—“मातः, पतिं महातेजसं राजानं देहि।” ततः गङ्गा औषधिभ्यः उक्तवती— “अहं अमृतस्वरूपा, यूयं अमृतमातरः; अहं सोमं अमृतात्मानं पतिं दास्यामि।” देवा ऋषयः सोमः च तद् वचनं अङ्गीकृत्य, औषधयः अपि, स्वं स्वं स्थानं गताः। तत्र औषधयः सोमं अमृतस्वरूपं दुःखनाशकं पापनाशकं राजा लब्धवन्तः। तद् स्थलम् सोमतीर्थं इति प्रसिद्धम्, सोमपानफलदायकम्; स्नानदानाभ्यां तत्र पितरः स्वर्गं यान्ति। यः प्रतिदिनं शृणोति, वा भक्त्या पठति, वा स्मरति, स दीर्घायुष्मान्, धन्यः, पुत्रवान् भवति। तद् तीर्थं धन्यतीर्थं इति प्रसिद्धम्, सर्वकामदायकम्, समृद्धिं सुरक्षा च, सर्वापद्विनाशनम्। औषधयः सोमं पतिं प्राप्य, हर्षपूर्णाः, सर्वलोकस्य गङ्गायाः च कामान् उक्तवन्तः। वेदविद्भिः विख्यातं पुण्यवृत्तान्तं तत्र अस्ति, यः जनः सुक्षेत्रं ददाति, मातरं स्वमातरं तुल्यां।